Antybiotykooporny szczep gronkowca może przenieść się ze świń na ludzi, ostrzegają naukowcy

Coraz powszechniejsze stosowanie antybiotyków przez ludzi, jak i rolników prowadzących gospodarstwa hodowlane, może mieć katastrofalne skutki dla zdrowia publicznego. Pojawiają się bowiem nowe szczepy drobnoustrojów odporne na antybiotyki.

Światowa Organizacja Zdrowia uważa gronkowca złocistego (MRSA) za poważne zagrożenie dla zdrowia. Jeden z jego szczepów – CC398 – występujący powszechnie u zwierząt hodowlanych coraz częściej jest wykrywany u ludzi, nawet tych niemających kontaktu z gospodarstwami rolnymi. MRSA CC398 jest odporny na leczenie niemal wszystkimi antybiotykami.

Antybiotyki coraz mniej skuteczne

Bakterie oporne na antybiotyki stanowią coraz większe zagrożenie dla zdrowia człowieka. W 2019 roku tego typu infekcje były przyczyną prawie 5 milionów zgonów. Podłożem takiej sytuacji jest przede wszystkim nadmierne stosowanie antybiotyków u ludzi, jednak naukowcy coraz częściej zwracają także uwagę, że przyczynia się do tego stosowanie antybiotyków w gospodarstwach hodowlanych.

Nowe badanie przeprowadzone na University of Cambridge w Anglii wykazało, że szczep gronkowca złocistego opornego na metycylinę (MRSA, ang. methicillin-resistant Staphylococcus aureus) o nazwie CC398 pojawił się u zwierząt hodowlanych prawdopodobnie z powodu powszechnego stosowania antybiotyków w hodowli świń. Jego wzrost był szczególnie widoczny na duńskich fermach trzody chlewnej, gdzie odsetek stad zarażonych MRSA wzrósł z mniej niż 5% w 2008 roku do 90% w 2018 roku. Badacze ostrzegają, że bakteria posiada geny, które pomagają jej przystosować się do organizmu człowieka, zachowując jednocześnie antybiotykooporność.

MRSA CC398 – charakterystyka

Gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus) jest powszechnie występującym gatunkiem bakterii Gram-dodatniej, zdolnym do wywoływania zakażeń zarówno u ludzi, jak i u zwierząt. Ma znakomitą zdolność do adaptacji do nowego środowiska, cechuje się również wysoką opornością na leki przeciwbakteryjne.

MRSA CC398 jest najpowszechniejszym szczepem gronkowca występującym u zwierząt hodowlanych. Pomimo tego, że został on zidentyfikowany stosunkowo niedawno, bo w 2005 roku, stał się przyczyną infekcji bakteryjnych opornych na leczenie u Europejczyków, tendencja ta ma charakter wzrostowy. Głównie kolonizuje on osoby mające bezpośredni kontakt ze zwierzętami hodowlanymi oraz członków ich gospodarstw domowych, jednak MRSA CC398 występuje także u osób, które nigdy nie miały żadnego kontaktu z hodowlami zwierząt.

Za odporność patogenu na prawie wszystkie antybiotyki β-laktamowe odpowiada gen mecA, który koduje dodatkowe białko wiążące penicylinę o nazwie PBP2a. U świń oraz innych zwierząt gospodarskich MRSA CC398 nie powoduje objawów. U ludzi drobnoustrój ten, podobnie jak inne szczepy gronkowca złocistego, może być przyczyną m.in.: zakażeń skóry (ropni, czyraków, zapalenia mieszków włosowych), infekcji układu oddechowego (zapalenia gardła, płuc, zatok), układu moczowego, zapalenia szpiku i kości, a nawet sepsy (posocznicy).

Czy MRSA CC398 stanowi zagrożenie dla człowieka?

Naukowcy z Uniwersytetu Cambridge przeanalizowali genomy z ponad 1000 próbek pobranych od ludzi, świń i 13 innych gatunków zwierząt. Materiał do badań gromadzono w 28 krajach, dane te wykorzystano do zrekonstruowania historii ewolucyjnej bakterii. Analizy jasno wskazują, że wysoki poziom stosowania antybiotyków w hodowlach zwierząt przez wiele lat mógł doprowadzić do ewolucji tego wysoce opornego na antybiotyki szczepu MRSA.

Wyniki badań uwidaczniają, że MRSA CC398 stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Pomimo, iż obecnie antybiotyków nie stosuje się u zwierząt hodowlanych już tak często jak kiedyś, ograniczenie ich podawania może nie przynieść oczekiwanego, szybkiego rezultatu w postaci zmniejszenia rozprzestrzeniania się patogenu, o czym świadczy wzrost liczby zakażeń u ludzi niemających kontaktu ze zwierzętami hodowlanymi.