FT3 – badanie, za wysokie, poniżej normy. Jakie są wskazania do oznaczenia i jak interpretrować wyniki?
Barbara Sitek

FT3 – badanie, za wysokie, poniżej normy. Jakie są wskazania do oznaczenia i jak interpretrować wyniki?

Badanie poziomu FT3 jest jednym z podstawowych oznaczeń hormonalnych krwi, które należy wykonać przy podejrzeniu choroby tarczycy. Nie ma znaczenia, czy objawy wskazują na nadczynność gruczołu czy też na jego niedoczynność, ponieważ w obu przypadkach wskazane jest wykonanie analizy tego stężenia. Badanie najczęściej towarzyszy ocenie innych hormonów oraz obliczeniu stosunku FT3 do FT4 (tzw. konwersji trójjodotryoniny do tyroksyny) i porównaniu tychże do poziomu TSH. Jak należy się przygotować do badania, czy do pobrania krwi trzeba być na czczo oraz na co wskazuje podwyższony i obniżony poziom FT3? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Objawy, które towarzyszą chorobom tarczycy, są z reguły mało specyficzne i mogą być kojarzone z szeregiem innych schorzeń. Dość często zdarza się też, że przez dłuższy czas bywają lekceważone, ponieważ są przypisywane zmęczeniu lub uważane za skutki stresu. Z tego powodu choroby tarczycy są zazwyczaj rozpoznawane dość późno. Aby skrócić ten proces i uchronić się przed błędną diagnozą, warto regularnie wykonywać profilaktyczne badania laboratoryjne, w tym oznaczenie poziomu FT3 i pozostałych hormonów związanych z pracą tarczycy.

Co to jest FT3?

FT3, czyli inaczej trójjodotyronina, chociaż jest uznawana za hormon tarczycy, tak prawie w całości powstaje poza tym gruczołem. Proces ten, nazywany konwersją, ma miejsce w tkankach obwodowych, gdzie dochodzi do odjodowania, czyli odłączenia cząsteczki jodu od tyroksyny (FT4) – drugiego z hormonów tarczycowych. Tym samym jedynie niewielka część FT3 jest wytwarzana przez komórki tarczycy.

Zdecydowana większość trójjodotyroniny obecnej w ustroju jest związana z białkami osocza i pozostaje nieaktywna. FT3, czyli wolna frakcja trójjodotyroniny, jest to ta część puli hormonu, która pozostaje niezwiązana i dzięki temu wykazuje aktywny wpływ na komórki ludzkiego organizmu. I to jej poziom jest oznaczany podczas badania laboratoryjnego. Choć frakcja ta stanowi mniej niż 1% z całej puli, to wykazuje kilkukrotnie silniejsze działanie, niż wolna frakcja tyroksyny (FT4). Ma również szerszy zakres działania i jest szybciej metabolizowana. FT3 jest hormonem o wielokierunkowym działaniu, wpływającym m.in. na rozwój i działanie układu pokarmowego, nerwowego i rozrodczego, a także na pracę mięśnia sercowego, bilans wodny organizmu i regulację siły mięśniowej. FT3 jest też niezbędna do prawidłowego metabolizmu białek, węglowodanów (cukrów) i lipidów (tłuszczy) oraz funkcjonowania nerek.

Produkcja FT4, z której pochodzi większość FT3, jest kontrolowana przez wydzielany przez przysadkę mózgową hormon tyreotropowy, czyli TSH. Ze względu na to, że te trzy hormony są ze sobą tak ściśle powiązane, to zazwyczaj ich poziom jest oznaczany jednocześnie, aby móc kompleksowo ocenić funkcjonowanie tarczycy. W przypadku uzyskania nieprawidłowego wyniku TSH diagnostyka pracy tarczycy powinna być zawsze rozszerzona o badanie FT3 i FT4, a dodatkowo o anty-TPO i anty-TG.

Jakie są wskazania do badania FT3?

Oznaczenie poziomu FT3 jest jednym z pierwszych badań wykonywanych u pacjentów podejrzewanych o niedoczynność lub nadczynność tarczycy. Objawami niedoczynności gruczołu tarczycowego są m.in.: przewlekłe zmęczenie, osłabienie i senność, zaparcia, przyrost masy ciała, sucha, blada skóra, wypadanie włosów, obrzęk szyi i powiek, bóle stawowe, spowolnienie mowy, uczucie zimna i obniżenie nastroju. Na nadczynność tarczycy mogą natomiast wskazywać: biegunki, obniżenie wagi ciała, nadmierna potliwość, bezsenność, drażliwość, przyspieszenie akcji serca (kołatanie serca), a u kobiet również zaburzenia cyklu menstruacyjnego. Oznaczenie stężenia FT3 jest również wykorzystywane do monitorowania skuteczności terapii stosowanej przy nadczynności tarczycy, raku tarczycy, tyreotoksykozie (jest to zagrażający życiu stan znacznego podwyższenia stężenia hormonów tarczycy), czy zespole niskiej trójjodotyroniny.

Ze względu na fakt, że nieprawidłowy poziom hormonów tarczycy może doprowadzić do niedorozwoju umysłowego u niemowląt, badanie to jest również wykonywane jako test przesiewowy u wszystkich noworodków.

FT3 – przebieg badania, cena/refundacja

W trakcie badania pobierana jest próbka krwi żylnej, najczęściej z żyły łokciowej. Oznaczenie nie musi być wykonywane na czczo, warto jednak zgłosić się na nie w godzinach porannych, w miarę możliwości przed przyjęciem pierwszej dawki leków, jeśli takie zażywamy. Należy poinformować swojego lekarza i personel laboratorium o wszystkich stosowanych preparatach, mogą one bowiem wpływać na zafałszowanie wyniku. Dotyczy to szczególnie pacjentów leczonych heparyną, środkami przeciwpadaczkowymi lub przyjmujących preparaty hormonalne, zwłaszcza estrogeny. Pacjenci leczeni heparyną powinni zgłosić się na badanie dopiero po odczekaniu kilku dni po zakończeniu leczenia. Skierowanie na badanie umożliwiające wykonanie go w ramach NFZ jest zazwyczaj wystawiane przez lekarza specjalistę, najczęściej endokrynologa, ginekologa lub dermatologa. Pacjenci decydujący się na prywatne wykonanie oznaczenia FT3 zapłacą za nie około 15–20 zł.

FT3 – jak interpretować wyniki badania? Normy FT3 dla kobiet i mężczyzn

U zdrowych osób stężenie wolnej frakcji trójjodotyroniny powinno mieścić się w zakresie od 2,25 do 6,0 pmol/l (1,5–4,0 ng/l), przy jednoczesnym stężeniu TSH pomiędzy 0,4 a 4,0 mIU/l.

Podwyższone stężenie FT3 wskazuje na nadczynność tarczycy, która może być skutkiem m.in.: choroby Gravesa-Basedowa, wczesnej fazy choroby Hashimoto, zapalenia tarczycy, guza przysadki wydzielającego TSH, gruczolaka lub nowotworu tarczycy, a także wola toksycznego wieloguzkowego. Do wzrostu poziomu FT3 może także dochodzić w czasie ciąży, po badaniach obrazowych z użyciem kontrastu i u pacjentów leczonych m.in. tyroksyną, metforminą, preparatami zawierającymi jod (np. kelp), heparyną, amiodaronem, lekami przeciwpadaczkowymi, glikokortykoidami lub propranololem.

Stężenie FT3 poniżej zakresu normy jest najczęściej wynikiem niedoczynności tarczycy, powstającej w wyniku m.in.: autoimmunologicznego zapalenia tarczycy (choroby Hashimoto), atroficznego zapalenia tarczycy, wrodzonych defektów syntezy hormonów, guzów lub innych chorób przysadki przebiegających z obniżeniem poziomu TSH, a także amyloidozy. Do obniżenia poziomu FT3 dochodzi także u pacjentów poddawanych radioterapii tarczycy lub immunoterapii (będącej częścią leczenia przeciwnowotworowego), ponadto u osób cierpiących na niedobory jodu lub leczonych litem czy tyroksyną.

Które badanie warto wykonać przy oznaczeniu FT3?

Poziom FT3 powinien być analizowany łącznie z badaniem poziomu FT4 i TSH, a także anty-TPO i anty-TG. Porównanie stężeń wszystkich hormonów (przede wszystkim trzech pierwszych), będących elementami składowymi tzw. panelu tarczycowego, pozwala na postawienie właściwej diagnozy dotyczącej pracy gruczołu tarczycowego, który wpływa na funkcjonowanie innych narządów i wywoływanie ewentualnych zaburzeń. Czasami zdarza się również, że lekarz wskaże pacjentowi wykonanie innych badań hormonalnych, chcąc mieć pełen obraz stanu gospodarki hormonalnej. Do tych badań włączy wówczas oznaczenie prolaktyny (PRL), Estradiolu (E2), globuliny wiążącej hormony płciowe (SHGB) oraz dehydroepiandrosteronu lub siarczanu dehydroepiandrosteronu (DHEA-S).

Jaka jest zależność między FT3, FT4 i TSH?

Stosunek ilości FT3 do FT4, którym posługuje się część endokrynologów, pozwala na stwierdzenie, czy konwersja hormonów tarczycy przebiega prawidłowo. Warto jednak pamiętać, że na proporcję FT3 do FT4 ma wpływ również szereg czynników, niezwiązanych z pracą tarczycy, np. niedobory jodu, czy choroby sercowo-naczyniowe. Pomimo popularności internetowych kalkulatorów umożliwiających samodzielne wyliczenie tego parametru, warto zostawić interpretację wyniku lekarzowi, który zna pozostałe wyniki naszych badań, jak również wcześniejszą historię choroby.

Porównanie stężenia FT3 i FT4 ze stężeniem TSH umożliwia natomiast określenie kierunku ewentualnych zaburzeń w pracy tarczycy i wykrycie subklinicznych postaci niedoczynności i nadczynności tarczycy, w których poziom FT3 i FT4 znajduje się jeszcze w granicach normy, a poziom TSH ulega obniżeniu lub podwyższeniu. Na niedoczynność tarczycy wskazują obniżone wartości FT3 i FT4 oraz wysokie stężenie TSH, na nadczynność natomiast niskie TSH i podwyższone stężenia FT3 i FT4. Wartość stężenia FT3 przy prawidłowym stężeniu FT4 i obniżonym stężeniu TSH pozwala również  na rozróżnienie: subklinicznej niedoczynności tarczycy (FT3 jest wtedy w normie), tyreotoksykozy (na którą wskazuje podwyższone FT3) i zespołu niskiej T3 (gdy FT3 znajduje się poniżej zakresu referencyjnego).

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Niedobór żelaza – przyczyny, objawy, skutki oraz leczenie niskiego poziomu żelaza. Dieta i suplementacja żelaza

    Żelazo jest jednym z kluczowych pierwiastków dla prawidłowego funkcjonowania ludzkiego organizmu. Niedobór żelaza może wywoływać uciążliwe objawy, jak zmęczenie, senność, nadmierne wypadanie włosów, bóle głowy, może również prowadzić do anemii. Anemię z niedoboru żelaza leczy się podawaniem preparatów doustnych żelaza bądź, w przypadku problemów z wchłanianiem, stosuje się zastrzyki lub wlewy dożylne. Jakie są przyczyny niskiego poziomu żelaza we krwi? Jak powinna wyglądać dieta przy niskim poziomie żelaza?

  • Hormon wzrostu – badanie, normy, nadmiar, niedobór. Czy suplementacja i leczenie niskorosłości somatotropiną (GH) jest skuteczna?

    Badanie poziomu hormonu wzrostu jest jednym z bardziej specyficznych oznaczeń, ponieważ nie wystarczy jedno pobranie krwi, aby uzyskać pełen obraz poziomu somatotropiny w organizmie. GH jest wydzielane przez przysadkę mózgową pulsacyjnie, a jego stężenie uzależnione jest od pory dnia. Podczas snu organizm wydziela go najwięcej. Zaburzenia gospodarki hormonalnej prowadzą do powstania niskorosłości, gigantyzmu lub akromegalii. Z kolei zastrzyki z hormonu wzrostu są polecane na forach internetowych przez osoby uprawiające sporty sylwetkowe lub wytrzymałościowe, ponieważ GH ułatwia spalanie tkanki tłuszczowej i wpływa na wzrost masy mięśniowej.

  • FSH – badanie, norma, za wysokie, za niskie. Czy poziom hormonu folikulotropowego wpływa na płodność i rozwój PCOS?

    Badanie poziomu FSH jest jednym z podstawowych oznaczeń, na jakie kieruje się pacjentów podczas prowadzenia procesu diagnostycznego niepłodności, zaburzeń miesiączkowania i owulacji oraz chorób przysadki mózgowej. Norma FSH u kobiet zmienia się w zależności o dnia cyklu miesiączkowego. Na wynik badania hormonu folikulotropowego wpływają również zażywane leki, w tym doustne środki antykoncepcyjne. Z kolei u dzieci, u których na podstawie objawów fizycznych stwierdza się opóźnienie dojrzewania płciowego, zarówno poziom LH, jak i FSH może być obniżony.

  • Prolaktyna (PRL) – badanie, normy, interpretacja wyników. Czy istnieje jeden skuteczny sposób leczenia zaburzeń związanych z właściwym poziomem prolaktyny?

    Badanie poziomu prolaktyny jest wykorzystywane w diagnozowaniu niepłodności u kobiet i mężczyzn, a także w przypadku podejrzenia guza przysadki mózgowej i kontrolowaniu leczenia tej choroby. Normy prolaktyny dla kobiet różnią w zależności od dnia cyklu miesiączkowego, okresu ciąży lub karmienia piersią. Mężczyźni z wysokim poziomem prolaktyny obserwują u siebie spadek libido i zaburzania erekcji, a w skrajnych przypadkach niepłodność. Niedobór prolaktyny jest spotykany rzadko, niemniej u kobiet karmiących może doprowadzić do zaniku produkcji mleka w gruczołach sutkowych. Jak poradzić sobie z zaburzeniami ilości prolaktyny w organizmie, ile kosztuje badanie PRL i czy stres przyczynia się do zaburzeń hormonalnych? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Hiperprolaktynemia w wyniku badania. Jak wysoki poziom prolaktyny wpływa na masę ciała, płodność i trądzik?

    Hiperprolaktynemia jest jednym z objawów guza przysadki (łac. prolactinoma), chorób podwzgórza, zaburzeń funkcji gruczołu tarczycowego (np. niewyrównania niedoczynność tarczycy), niewydolności nerek, ale także ciąży. Objawami, które powinny skłonić pacjenta do zbadania poziomu PRL, są zaburzenia miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę, mlekotok, uderzenia gorąca, trądzik lub zauważalnie obniżone libido. Leczenie hiperprolaktynemii polega głównie na farmakoterapii i leczeniu przyczynowym podwyższonego stężenia PRL, czyli choroby, która wywołała ten stan.

  • Rezonans magnetyczny przysadki mózgowej – przebieg badania. Jakie są skutki uboczne MRI przysadki z kontrastem?

    Rezonans magnetyczny (MRI) przysadki mózgowej wykonuje się na podstawie objawów świadczących o guzie gruczołu lub struktur znajdujących się w jego pobliżu. Prześwietlenie jest dwuetapowe – przeprowadzane przed dożylnym podaniem kontrastu i po jego użyciu. Zarówno na badanie wykonywane w ramach refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia, jak i to realizowane z prywatnych środków należy mieć skierowanie lekarskie i aktualny wynik badania kreatyniny, obrazującej wydolność nerek. Ile kosztuje MRI przysadki mózgowej, jak należy się przygotować do prześwietlenia i jakie są objawy podania kontrastu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Leptyna – funkcje i właściwości. Jak wygląda badanie poziomu hormonu sytości? Czy niektórzy są skazani na efekt jojo?

    Leptyna zmniejsza apetyt, dlatego nazywana jest „hormonem sytości”. Produkują ją adipocyty, czyli komórki tłuszczowe organizmu. Przyjmuje się, że osoby, które łatwiej wracają do wagi sprzed odchudzania, czyli borykają się z tzw. efektem jojo, mają podwyższony poziom leptyny i jednocześnie obniżony poziomem greliny, czyli „hormonu głodu”. Leptyna jest nie tylko hormonem skierowanym przeciwko otyłości, ale także bierze udział w szeregu procesów związanych ze wzrastaniem, dojrzewaniem, termogenezą i regulacją ciśnienia krwi. Ponadto wpływa na płodność i status układu immunologicznego. Jak wygląda badanie leptyny, ile kosztuje i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Hormon głodu – grelina. Badanie poziomu greliny a otyłość

    Grelina to silnie wypływający na uczucie głodu hormon białkowy. Jest wydzielana przez komórki dna i trzonu żołądka. Bierze udział w regulowaniu gospodarki węglowodanowo-lipidowej organizmu, wpływa na zmniejszenie wydzielania insuliny w trzustce oraz nasila proces powstawania komórek tłuszczowych (adipocytów). Grelina bierze udział w osteogenezie, pozytywnie wpływa na procesy pamięci długotrwałej i przestrzennej. Za wzrost syntezy hormonu odpowiada m.in. głód, faza folikularna cyklu miesiączkowego, hipoglikemia czy stres, zaś do obniżenia poziomu greliny przyczynia się stan sytości, hiperglikemia, hiperinsulinemia lub uprawianie aktywności fizycznej. Jak wygląda badanie poziomu greliny w Polsce i po co wykonywać oznaczenie poziomu leptyny? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij