Badanie DHEA i DHEA-SO4 – normy. Co może oznaczać za wysoki i za niski poziom dehydroepiandrosteronu?
Barbara Sitek

Badanie DHEA i DHEA-SO4 – normy. Co może oznaczać za wysoki i za niski poziom dehydroepiandrosteronu?

Dehydroepiandrosteron (DHEA) i siarczan dehydroepiandrosteron (DHEA-SO4) to hormony, których stężenie należy sprawdzić w trakcie procesu diagnostycznego zarówno PCOS, przerostu, guzów i nowotworów nadnerczy, jak i przedwczesnego dojrzewania płciowego. Oznaczenie poziomów tych dwóch wskaźników stanowi pakiet jednych z droższych badań z zakresu diagnostyki laboratoryjnej. Ile kosztuje oznaczenie DHEA i DHEA-SO4, jak należy się przygotować do badania i jak dbać o prawidłowy poziom tych hormonów? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

DHEA i DHEA-SO4 są prekursorami hormonów płciowych, wytwarzanymi głównie przez nadnercza. Niedobór lub nadmiar tych hormonów może objawiać się m.in. zbyt wczesnym dojrzewaniem płciowym, wystąpieniem pewnych cech męskich u kobiet (np. nadmiernym owłosieniem), a także być przyczyną rozwoju zespołu policystycznych jajników (PCOS) i utrudniać kobiecie zajście w ciążę i urodzenie zdrowego dziecka. Oznaczenie stężenia DHEA i DHEA-SO4 w osoczu pozwala sprawdzić, czy przyczyną zaburzeń hormonalnych jest nieprawidłowe funkcjonowanie nadnerczy, czy może leży ona gdzie indziej.

Co to jest DHEA i DHEA-SO4?

DHEA, czyli dehydroepiandrosteron, jest jednym z hormonów wytwarzanych w wyniku przemian cholesterolu przez nadnercza oraz w znacznie mniejszej ilości przez jajniki i jądra. Z kolei siarczan dehydroepiandrosteronu, czyli DHEA-SO4 (DHEA-S), jest hormonem powstającym bezpośrednio z DHEA. Większość DHEA obecnego w ludzkim organizmie występuje właśnie w postaci DHEA-SO4. Oba te związki są wydzielane do osocza krwi, gdzie mogą ulegać wzajemnej przemianie, w zależności od aktualnego zapotrzebowania organizmu. DHEA i DHEA-SO4 są prekursorami hormonów płciowych: testosteronu, dihydrotestosteronu  i androstendionu, czyli androgenów u mężczyzn oraz estradiolu i estronu, czyli estrogenów u kobiet. Stymulują one proces dojrzewania płciowego i zapewniają odpowiedni poziom hormonów płciowych w okresie rozrodczym. Zapewniają utrzymanie libido i potencji, wspomagają spalanie tkanki tłuszczowej i utrzymanie prawidłowej masy ciała, mogą także zwiększać efektywność układu odpornościowego. Wpływają także korzystnie na ogólną sprawność fizyczna i intelektualną. Ich produkcja w organizmie rozpoczyna się w około 6. – 8. roku życia, osiągając swój maksymalny poziom w wieku mniej więcej 30 lat. Po tym okresie zaczyna się stopniowo obniżać, aby po 70. roku życia wrócić do poziomu sprzed okresu dojrzewania. Z tego względu te substancje bywają niekiedy nazywane hormonami młodości.

Osoby z obniżonym poziomem DHEA gorzej reagują na stres, mogą mieć kłopoty ze snem i równowagą emocjonalną. DHEA może także działać przeciwdepresyjnie oraz ochronnie na układ krążenia.

Wskazania do wykonania badania DHEA i DHEA-SO4

Badanie stężenia DHEA i DHEA-SO4 w osoczu jest szczególnie pomocne w diagnozowaniu chorób mogących prowadzić do podwyższenia ich poziomu: przedwczesnego dojrzewania płciowego, zespołu policystycznych jajników, a także przy podejrzeniu przerostu kory nadnerczy oraz guzów i nowotworów nadnerczy. Oznaczenie poziomu DHEA i DHEA-SO4 często wykonuje się razem z oceną stężenia innych hormonów, takich jak FSH (gonadotropina), LH (hormon luteinizujący), prolaktyna, estrogeny i testosteron. Umożliwia to ocenę tkanek organizmu, w których znajduje się źródło zaburzeń hormonalnych – czy choroba dotyczy jajników/jąder czy nadnerczy.

DHEA i DHEA-SO4 – jak wygląda i ile kosztuje badanie?

Do badania pobierana jest próbka krwi żylnej, najczęściej z żyły łokciowej. Nie jest wymagane, aby pacjent przystępujący do testu był na czczo. Ze względu na to, że DHEA najwyższe stężenie osiąga w godzinach porannych, najlepiej jest zgłosić się do punktu pobrań właśnie w tej porze. W przypadku kobiet warto również zwrócić uwagę na dzień cyklu miesiączkowego, w którym planowane jest badanie. Ponadto zdarza się, że lekarz może zalecić wykonanie oznaczenia tydzień przed lub tydzień po miesiączce. Badanie DHEA to koszt około 50 zł, natomiast DHEA-SO4 około 65 – 70 zł. Oznaczenie obu wskaźników nie jest refundowane przez NFZ.

DHEA i DHEA-SO4 – normy

Zakresy referencyjne dla DHEA I DHEA-SO4, czyli przedział, w którym stężenie tych hormonów jest uznawane za prawidłowe, mogą znacząco różnić się pomiędzy poszczególnymi laboratoriami. Uzyskany wynik należy zawsze odnosić do norm referencyjnych proponowanych przez placówkę wykonującą oznaczenie. Stężenie DHEA/DHEA-SO4 zależy od płci i dla kobiet mieści się najczęściej w granicach między 2 a 10 μmol/l (75 – 370 μg/dl), a dla mężczyzn między 3 a 12 μmol/l (110 – 470 μg/dl).

Ciąża i doustna antykoncepcja mogą powodować niewielki spadek stężenia DHEA-SO4.

Podwyższone DHEA i DHEA-SO4  – przyczyny i objawy

Podwyższony poziom DHEA i DHEA-SO4 wskazuje najczęściej na gruczolaka lub przerost kory nadnerczy. Do innych przyczyn wpływających na wzrost poziomu tych hormonów w osoczu należą guzy jajnika, menopauza, hiperprolaktynemia, zespół Cushinga, guzy wydzielające ACTH, a także zespół policystycznych jajników (PCOS).
Objawy, które mogą świadczyć o nazbyt wysokim stężeniu DHEA i wymagają konsultacji z lekarzem, to przede wszystkim: przedwczesne dojrzewanie płciowe u dzieci,

  • zanik miesiączki,
  • trądzik,
  • problemy z zajściem w ciążę, 
  • zmęczenie,
  • nadwaga,
  • nagłe zmiany nastrojów,
  • wirylizacja (występowanie męskich cech u kobiet, takich jak nadmierne owłosienie, niski głos, zmniejszenie piersi i macicy, zwiększenie masy mięśniowej czy łysienie typu męskiego).

Niskie DHEA i DHEA-SO4 – przyczyny i objawy

Przyczyną obniżenia stężenia DHEA i DHEA-SO4 w osoczu może być kilka różnych schorzeń, w tym m.in. gruczolak nadnerczy wydzielający kortyzol, niewydolność kory nadnerczy (choroba Addisona), nowotwór nadnerczy, infekcja nadnerczy o podłożu bakteryjnym, wirusowym lub grzybiczym, niedoczynność przysadki mózgowej, niedoczynność tarczycy lub inne choroby autoimmunologiczne. We wrodzonym przeroście nadnerczy (CAH) poziom DHEA może być podwyższony lub obniżony, w zależności od rodzaju  występującego w organizmie niedoboru enzymatycznego. Objawy niedoboru DHEA-SO4 są mniej specyficzne, niż te pojawiające się przy jego zwiększonym stężeniu i obejmują m.in. obniżenie ogólnej odporności organizmu, pogorszenie samopoczucia, obniżenie poziomu energii, drażliwość i nerwowość, kłopoty z koncentracją i pamięcią, zaburzenia hormonalne, wzrost ilości tkanki tłuszczowej z równoległym spadkiem ilości tkanki mięśniowej, szybsze i bardziej gwałtowne oznaki starzenia się organizmu, które mogą objawiać się np. poprzez pogorszenie kondycji skóry czy wydolności fizycznej. Przy pojawieniu się tego typu uciążliwych dolegliwości warto skorzystać z porady lekarza, a także oznaczyć poziom DHEA i DHEA-SO4 w osoczu.

Jak dbać o prawidłowy poziom DHEA i DHEA-SO4?

Podwyższony poziom DHEA i DHEA-SO4 w osoczu wymaga znalezienia wywołującej go przyczyny, a następnie rozpoczęcia odpowiedniego leczenia, w tym niekiedy operacji usunięcia guza. Pacjenci, u których występuje zwiększony poziom tych hormonów, powinni niezwłocznie skonsultować uzyskane wyniki z lekarzem endokrynologiem. Wśród osób ze zbyt niskim stężeniem DHEA i DHEA-SO4 w organizmie warto rozważyć ich farmakologiczne uzupełnienie. Terapia ta jest zalecana zwłaszcza osobom w wieku powyżej 40. roku życia, które chciałyby jak najdłużej zachować sprawność organizmu. Badania naukowe wykazały bowiem, że suplementowanie hormonu DHEA potrafi znacznie złagodzić objawy starzenia, zmniejszyć ryzyko zachorowania na osteoporozę, miażdżycę, chorobę Alzheimera i depresję oraz przeciwdziałać rozwojowi otyłości i cukrzycy.

  1. R. Caquet, 250 badań laboratoryjnych, Warszawa, 2007, s. 120.
  2. J. Holka-Pokorska i in. Stabilizujący efekt dehydroepiandrosteronu na kliniczne parametry zespołu metabolicznego u pacjentów chorych na schizofrenię leczonych olanzapiną – badanie randomizowane z podwójnie ślepą próbą. „Psychiatria Polska", nr 49 (2) 2015.
  3. M. Załuska i in. Dehydroepiandrosteron (DHEA) w mechanizmach stresu i depresji, „ Psychiatria Polska", nr 3, 2009.
  4. M. Rabijewski i in. Positive effects of DHEA therapy on insulin resistance and lipids in men with angiographically verified coronary heart disease. „Polish Journal of Endocrinology", nr 56 (6) 2005.
  5. E. Kępska, DHEA- eliksir młodości, „biotechnologia.pl” [online] https://biotechnologia.pl/kosmetologia/artykuly/dhea-eliksir-mlodosci,13922 [dostęp:] 14.01. 2020 r.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • RTG bioder – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    RTG bioder wykonuje się w przypadku wystąpienia zmian zwyrodnieniowych tego obszaru, reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) lub chorób o podłożu nowotworowym. Ponadto na badanie kierowane są osoby, które odczuwają ból i sztywność bioder oraz ograniczenie w ruchomości tego stawu. Przeciwwskazaniem względnym do wykonania rentgenu bioder jest ciąża. Jak należy się przygotować do RTG stawu biodrowego, dlaczego picie kawy i żucie gumy jest niewskazane przed prześwietleniem i czy posiadanie skierowania jest obowiązkowe? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Krzywa cukrowa w ciąży – badanie, normy, wyniki, przebieg. Kiedy należy wykonać OGTT?

    Badanie krzywej cukrowej (OGTT) w ciąży jest testem, na który kieruje się pacjentkę między 6. a 7. miesiącem ciąży. OGTT pozwala zdiagnozować cukrzycę ciążową, która może doprowadzić do wystąpienia wielu chorób układu moczowego lub trawiennego – u matki, jak i nerwowego i sercowo-naczyniowego – u dziecka. Istnieją także takie choroby współistniejące, które wymagają od ciężarnej pacjentki częstszego przeprowadzania badania krzywej cukrowej, jak chociażby predyspozycje genetyczne, cukrzyca w poprzednich ciążach lub PCOS. Jak należy się przygotować do badania, czy można się zgłosić na OGGT bez skierowania lekarskiego i co należy zabrać ze sobą na test krzywej glikemicznej? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Troponina – badanie i normy. Czy podwyższony poziom troponin zawsze świadczy o zawale serca?

    Białka kurczliwe mięśni poprzecznie prążkowanych to troponiny. Ich stężenie we krwi wzrasta już 3 godziny po zawale serca lub innym rodzaju uszkodzenia mięśnia sercowego. Badanie troponin zleca się w celu potwierdzenia lub wykluczenia diagnozy dotyczącej ataku serca. Istnieją jednak inne przyczyny wysokiego poziomu troponin we krwi pacjenta, jak chociażby zatorowość płucna, niewydolność serca lub nerek, ale także wyjątkowo ciężki wysiłek fizyczny (często obserwowany u maratończyków czy triathlonistów). Jak wygląda badanie poziomu troponin i które zaburzenia organizmu mogą wywołać ich obecność we krwi? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cytologia – wskazania do badania cytologicznego. Jak interpretować wyniki cytologii szyjki macicy?

    Cytologia szyjki macicy polega na delikatnym zeskrobaniu komórek z badanego narządu przy pomocy specjalnej szczoteczki oraz zbadaniu pobranego materiału pod kątem karcynogenezy. Cytologia umożliwia wykrycie komórek przedrakowych lub rakowych z tarczy i kanału szyjki macicy, również na etapie przedinwazyjnym. Badanie jest bezbolesne, pacjentka może odczuwać jedynie lekki dyskomfort. Cytologia szyjki macicy powinna być wykonywana regularnie – minimum raz na 3 lata. 

  • RTG stopy – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja i cena prześwietlenia

    RTG stopy wykonywany jest najczęściej w przypadku urazu lub stanu zapalnego tego obszaru. Jedynym przeciwwskazaniem względnym do wykonania prześwietlenia z użyciem promieniowania jonizującego jest ciążą. Rentgen stopy jest badaniem, na które można się zgłosić jedynie ze skierowaniem lekarskim. Wskazaniami do badania są także objawy miejscowe w postaci ostrego bólu, obrzęku czy zaczerwienienia stopy. Jak się przygotować do prześwietlenia stopy, ile trwa badanie i co oznaczają pojęcia „szczelina złamania", „całkowity zrost" lub „jądro kostnienia"? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • RTG barku – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    Ból barku, zaburzenia ruchomości barku oraz sztywność w stawie barkowym – to główne wskazania do wykonania RTG tego obszaru. Prześwietlenie barku można zrobić pojedynczo lub podwójnie (porównawczo obu barkom). Rentgen jest szybkim badaniem, które jest wykorzystywane w procesie diagnostycznym zmian pourazowych, zapalnych i reumatoidalnych, w tym także osteoporozy stawu barkowego. Ile kosztuje rentgen, jakie są przeciwwskazania do wykonania prześwietlania barku i co oznacza zespół bolesnego barku czy „zamrożony bark"? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • RTG kręgosłupa lędźwiowego – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    Ból kręgosłupa lędźwiowego, określany przez pacjentów także jako ból krzyża, ból korzonków lub ból na dole pleców, jest głównym wskazaniem do wykonania RTG tego obszaru. Aby wykonać prześwietlenie lędźwi konieczne jest posiadanie skierowania lekarskiego, które można uzyskać od lekarza pierwszego kontaktu lub ortopedy czy neurologa. Jak wygląda przygotowanie do rentgenu kręgosłupa lędźwiowego, czy kobieta w ciąży może mieć wykonane RTG tego obszaru i ile kosztuje to prześwietlenie wykonane prywatnie? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij