Badanie DHEA i DHEA-SO4 – normy. Co może oznaczać za wysoki i za niski poziom dehydroepiandrosteronu?
Barbara Sitek

Badanie DHEA i DHEA-SO4 – normy. Co może oznaczać za wysoki i za niski poziom dehydroepiandrosteronu?

Dehydroepiandrosteron (DHEA) i siarczan dehydroepiandrosteron (DHEA-SO4) to hormony, których stężenie należy sprawdzić w trakcie procesu diagnostycznego zarówno PCOS, przerostu, guzów i nowotworów nadnerczy, jak i przedwczesnego dojrzewania płciowego. Oznaczenie poziomów tych dwóch wskaźników stanowi pakiet jednych z droższych badań z zakresu diagnostyki laboratoryjnej. Ile kosztuje oznaczenie DHEA i DHEA-SO4, jak należy się przygotować do badania i jak dbać o prawidłowy poziom tych hormonów? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

DHEA i DHEA-SO4 są prekursorami hormonów płciowych, wytwarzanymi głównie przez nadnercza. Niedobór lub nadmiar tych hormonów może objawiać się m.in. zbyt wczesnym dojrzewaniem płciowym, wystąpieniem pewnych cech męskich u kobiet (np. nadmiernym owłosieniem), a także być przyczyną rozwoju zespołu policystycznych jajników (PCOS) i utrudniać kobiecie zajście w ciążę i urodzenie zdrowego dziecka. Oznaczenie stężenia DHEA i DHEA-SO4 w osoczu pozwala sprawdzić, czy przyczyną zaburzeń hormonalnych jest nieprawidłowe funkcjonowanie nadnerczy, czy może leży ona gdzie indziej.

Co to jest DHEA i DHEA-SO4?

DHEA, czyli dehydroepiandrosteron, jest jednym z hormonów wytwarzanych w wyniku przemian cholesterolu przez nadnercza oraz w znacznie mniejszej ilości przez jajniki i jądra. Z kolei siarczan dehydroepiandrosteronu, czyli DHEA-SO4 (DHEA-S), jest hormonem powstającym bezpośrednio z DHEA. Większość DHEA obecnego w ludzkim organizmie występuje właśnie w postaci DHEA-SO4. Oba te związki są wydzielane do osocza krwi, gdzie mogą ulegać wzajemnej przemianie, w zależności od aktualnego zapotrzebowania organizmu. DHEA i DHEA-SO4 są prekursorami hormonów płciowych: testosteronu, dihydrotestosteronu  i androstendionu, czyli androgenów u mężczyzn oraz estradiolu i estronu, czyli estrogenów u kobiet. Stymulują one proces dojrzewania płciowego i zapewniają odpowiedni poziom hormonów płciowych w okresie rozrodczym. Zapewniają utrzymanie libido i potencji, wspomagają spalanie tkanki tłuszczowej i utrzymanie prawidłowej masy ciała, mogą także zwiększać efektywność układu odpornościowego. Wpływają także korzystnie na ogólną sprawność fizyczna i intelektualną. Ich produkcja w organizmie rozpoczyna się w około 6. – 8. roku życia, osiągając swój maksymalny poziom w wieku mniej więcej 30 lat. Po tym okresie zaczyna się stopniowo obniżać, aby po 70. roku życia wrócić do poziomu sprzed okresu dojrzewania. Z tego względu te substancje bywają niekiedy nazywane hormonami młodości.

Osoby z obniżonym poziomem DHEA gorzej reagują na stres, mogą mieć kłopoty ze snem i równowagą emocjonalną. DHEA może także działać przeciwdepresyjnie oraz ochronnie na układ krążenia.

Wskazania do wykonania badania DHEA i DHEA-SO4

Badanie stężenia DHEA i DHEA-SO4 w osoczu jest szczególnie pomocne w diagnozowaniu chorób mogących prowadzić do podwyższenia ich poziomu: przedwczesnego dojrzewania płciowego, zespołu policystycznych jajników, a także przy podejrzeniu przerostu kory nadnerczy oraz guzów i nowotworów nadnerczy. Oznaczenie poziomu DHEA i DHEA-SO4 często wykonuje się razem z oceną stężenia innych hormonów, takich jak FSH (gonadotropina), LH (hormon luteinizujący), prolaktyna, estrogeny i testosteron. Umożliwia to ocenę tkanek organizmu, w których znajduje się źródło zaburzeń hormonalnych – czy choroba dotyczy jajników/jąder czy nadnerczy.

DHEA i DHEA-SO4 – jak wygląda i ile kosztuje badanie?

Do badania pobierana jest próbka krwi żylnej, najczęściej z żyły łokciowej. Nie jest wymagane, aby pacjent przystępujący do testu był na czczo. Ze względu na to, że DHEA najwyższe stężenie osiąga w godzinach porannych, najlepiej jest zgłosić się do punktu pobrań właśnie w tej porze. W przypadku kobiet warto również zwrócić uwagę na dzień cyklu miesiączkowego, w którym planowane jest badanie. Ponadto zdarza się, że lekarz może zalecić wykonanie oznaczenia tydzień przed lub tydzień po miesiączce. Badanie DHEA to koszt około 50 zł, natomiast DHEA-SO4 około 65 – 70 zł. Oznaczenie obu wskaźników nie jest refundowane przez NFZ.

DHEA i DHEA-SO4 – normy

Zakresy referencyjne dla DHEA I DHEA-SO4, czyli przedział, w którym stężenie tych hormonów jest uznawane za prawidłowe, mogą znacząco różnić się pomiędzy poszczególnymi laboratoriami. Uzyskany wynik należy zawsze odnosić do norm referencyjnych proponowanych przez placówkę wykonującą oznaczenie. Stężenie DHEA/DHEA-SO4 zależy od płci i dla kobiet mieści się najczęściej w granicach między 2 a 10 μmol/l (75 – 370 μg/dl), a dla mężczyzn między 3 a 12 μmol/l (110 – 470 μg/dl).

Ciąża i doustna antykoncepcja mogą powodować niewielki spadek stężenia DHEA-SO4.

Podwyższone DHEA i DHEA-SO4  – przyczyny i objawy

Podwyższony poziom DHEA i DHEA-SO4 wskazuje najczęściej na gruczolaka lub przerost kory nadnerczy. Do innych przyczyn wpływających na wzrost poziomu tych hormonów w osoczu należą guzy jajnika, menopauza, hiperprolaktynemia, zespół Cushinga, guzy wydzielające ACTH, a także zespół policystycznych jajników (PCOS).
Objawy, które mogą świadczyć o nazbyt wysokim stężeniu DHEA i wymagają konsultacji z lekarzem, to przede wszystkim: przedwczesne dojrzewanie płciowe u dzieci,

  • zanik miesiączki,
  • trądzik,
  • problemy z zajściem w ciążę, 
  • zmęczenie,
  • nadwaga,
  • nagłe zmiany nastrojów,
  • wirylizacja (występowanie męskich cech u kobiet, takich jak nadmierne owłosienie, niski głos, zmniejszenie piersi i macicy, zwiększenie masy mięśniowej czy łysienie typu męskiego).

Niskie DHEA i DHEA-SO4 – przyczyny i objawy

Przyczyną obniżenia stężenia DHEA i DHEA-SO4 w osoczu może być kilka różnych schorzeń, w tym m.in. gruczolak nadnerczy wydzielający kortyzol, niewydolność kory nadnerczy (choroba Addisona), nowotwór nadnerczy, infekcja nadnerczy o podłożu bakteryjnym, wirusowym lub grzybiczym, niedoczynność przysadki mózgowej, niedoczynność tarczycy lub inne choroby autoimmunologiczne. We wrodzonym przeroście nadnerczy (CAH) poziom DHEA może być podwyższony lub obniżony, w zależności od rodzaju  występującego w organizmie niedoboru enzymatycznego. Objawy niedoboru DHEA-SO4 są mniej specyficzne, niż te pojawiające się przy jego zwiększonym stężeniu i obejmują m.in. obniżenie ogólnej odporności organizmu, pogorszenie samopoczucia, obniżenie poziomu energii, drażliwość i nerwowość, kłopoty z koncentracją i pamięcią, zaburzenia hormonalne, wzrost ilości tkanki tłuszczowej z równoległym spadkiem ilości tkanki mięśniowej, szybsze i bardziej gwałtowne oznaki starzenia się organizmu, które mogą objawiać się np. poprzez pogorszenie kondycji skóry czy wydolności fizycznej. Przy pojawieniu się tego typu uciążliwych dolegliwości warto skorzystać z porady lekarza, a także oznaczyć poziom DHEA i DHEA-SO4 w osoczu.

Jak dbać o prawidłowy poziom DHEA i DHEA-SO4?

Podwyższony poziom DHEA i DHEA-SO4 w osoczu wymaga znalezienia wywołującej go przyczyny, a następnie rozpoczęcia odpowiedniego leczenia, w tym niekiedy operacji usunięcia guza. Pacjenci, u których występuje zwiększony poziom tych hormonów, powinni niezwłocznie skonsultować uzyskane wyniki z lekarzem endokrynologiem. Wśród osób ze zbyt niskim stężeniem DHEA i DHEA-SO4 w organizmie warto rozważyć ich farmakologiczne uzupełnienie. Terapia ta jest zalecana zwłaszcza osobom w wieku powyżej 40. roku życia, które chciałyby jak najdłużej zachować sprawność organizmu. Badania naukowe wykazały bowiem, że suplementowanie hormonu DHEA potrafi znacznie złagodzić objawy starzenia, zmniejszyć ryzyko zachorowania na osteoporozę, miażdżycę, chorobę Alzheimera i depresję oraz przeciwdziałać rozwojowi otyłości i cukrzycy.

  1. R. Caquet, 250 badań laboratoryjnych, Warszawa, 2007, s. 120.
  2. J. Holka-Pokorska i in. Stabilizujący efekt dehydroepiandrosteronu na kliniczne parametry zespołu metabolicznego u pacjentów chorych na schizofrenię leczonych olanzapiną – badanie randomizowane z podwójnie ślepą próbą. „Psychiatria Polska", nr 49 (2) 2015.
  3. M. Załuska i in. Dehydroepiandrosteron (DHEA) w mechanizmach stresu i depresji, „ Psychiatria Polska", nr 3, 2009.
  4. M. Rabijewski i in. Positive effects of DHEA therapy on insulin resistance and lipids in men with angiographically verified coronary heart disease. „Polish Journal of Endocrinology", nr 56 (6) 2005.
  5. E. Kępska, DHEA- eliksir młodości, „biotechnologia.pl” [online] https://biotechnologia.pl/kosmetologia/artykuly/dhea-eliksir-mlodosci,13922 [dostęp:] 14.01. 2020 r.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Niedobór żelaza – przyczyny, objawy, skutki oraz leczenie niskiego poziomu żelaza. Dieta i suplementacja żelaza

    Żelazo jest jednym z kluczowych pierwiastków dla prawidłowego funkcjonowania ludzkiego organizmu. Niedobór żelaza może wywoływać uciążliwe objawy, jak zmęczenie, senność, nadmierne wypadanie włosów, bóle głowy, może również prowadzić do anemii. Anemię z niedoboru żelaza leczy się podawaniem preparatów doustnych żelaza bądź, w przypadku problemów z wchłanianiem, stosuje się zastrzyki lub wlewy dożylne. Jakie są przyczyny niskiego poziomu żelaza we krwi? Jak powinna wyglądać dieta przy niskim poziomie żelaza?

  • Hormon wzrostu – badanie, normy, nadmiar, niedobór. Czy suplementacja i leczenie niskorosłości somatotropiną (GH) jest skuteczna?

    Badanie poziomu hormonu wzrostu jest jednym z bardziej specyficznych oznaczeń, ponieważ nie wystarczy jedno pobranie krwi, aby uzyskać pełen obraz poziomu somatotropiny w organizmie. GH jest wydzielane przez przysadkę mózgową pulsacyjnie, a jego stężenie uzależnione jest od pory dnia. Podczas snu organizm wydziela go najwięcej. Zaburzenia gospodarki hormonalnej prowadzą do powstania niskorosłości, gigantyzmu lub akromegalii. Z kolei zastrzyki z hormonu wzrostu są polecane na forach internetowych przez osoby uprawiające sporty sylwetkowe lub wytrzymałościowe, ponieważ GH ułatwia spalanie tkanki tłuszczowej i wpływa na wzrost masy mięśniowej.

  • FSH – badanie, norma, za wysokie, za niskie. Czy poziom hormonu folikulotropowego wpływa na płodność i rozwój PCOS?

    Badanie poziomu FSH jest jednym z podstawowych oznaczeń, na jakie kieruje się pacjentów podczas prowadzenia procesu diagnostycznego niepłodności, zaburzeń miesiączkowania i owulacji oraz chorób przysadki mózgowej. Norma FSH u kobiet zmienia się w zależności o dnia cyklu miesiączkowego. Na wynik badania hormonu folikulotropowego wpływają również zażywane leki, w tym doustne środki antykoncepcyjne. Z kolei u dzieci, u których na podstawie objawów fizycznych stwierdza się opóźnienie dojrzewania płciowego, zarówno poziom LH, jak i FSH może być obniżony.

  • Prolaktyna (PRL) – badanie, normy, interpretacja wyników. Czy istnieje jeden skuteczny sposób leczenia zaburzeń związanych z właściwym poziomem prolaktyny?

    Badanie poziomu prolaktyny jest wykorzystywane w diagnozowaniu niepłodności u kobiet i mężczyzn, a także w przypadku podejrzenia guza przysadki mózgowej i kontrolowaniu leczenia tej choroby. Normy prolaktyny dla kobiet różnią w zależności od dnia cyklu miesiączkowego, okresu ciąży lub karmienia piersią. Mężczyźni z wysokim poziomem prolaktyny obserwują u siebie spadek libido i zaburzania erekcji, a w skrajnych przypadkach niepłodność. Niedobór prolaktyny jest spotykany rzadko, niemniej u kobiet karmiących może doprowadzić do zaniku produkcji mleka w gruczołach sutkowych. Jak poradzić sobie z zaburzeniami ilości prolaktyny w organizmie, ile kosztuje badanie PRL i czy stres przyczynia się do zaburzeń hormonalnych? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Hiperprolaktynemia w wyniku badania. Jak wysoki poziom prolaktyny wpływa na masę ciała, płodność i trądzik?

    Hiperprolaktynemia jest jednym z objawów guza przysadki (łac. prolactinoma), chorób podwzgórza, zaburzeń funkcji gruczołu tarczycowego (np. niewyrównania niedoczynność tarczycy), niewydolności nerek, ale także ciąży. Objawami, które powinny skłonić pacjenta do zbadania poziomu PRL, są zaburzenia miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę, mlekotok, uderzenia gorąca, trądzik lub zauważalnie obniżone libido. Leczenie hiperprolaktynemii polega głównie na farmakoterapii i leczeniu przyczynowym podwyższonego stężenia PRL, czyli choroby, która wywołała ten stan.

  • Rezonans magnetyczny przysadki mózgowej – przebieg badania. Jakie są skutki uboczne MRI przysadki z kontrastem?

    Rezonans magnetyczny (MRI) przysadki mózgowej wykonuje się na podstawie objawów świadczących o guzie gruczołu lub struktur znajdujących się w jego pobliżu. Prześwietlenie jest dwuetapowe – przeprowadzane przed dożylnym podaniem kontrastu i po jego użyciu. Zarówno na badanie wykonywane w ramach refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia, jak i to realizowane z prywatnych środków należy mieć skierowanie lekarskie i aktualny wynik badania kreatyniny, obrazującej wydolność nerek. Ile kosztuje MRI przysadki mózgowej, jak należy się przygotować do prześwietlenia i jakie są objawy podania kontrastu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Leptyna – funkcje i właściwości. Jak wygląda badanie poziomu hormonu sytości? Czy niektórzy są skazani na efekt jojo?

    Leptyna zmniejsza apetyt, dlatego nazywana jest „hormonem sytości”. Produkują ją adipocyty, czyli komórki tłuszczowe organizmu. Przyjmuje się, że osoby, które łatwiej wracają do wagi sprzed odchudzania, czyli borykają się z tzw. efektem jojo, mają podwyższony poziom leptyny i jednocześnie obniżony poziomem greliny, czyli „hormonu głodu”. Leptyna jest nie tylko hormonem skierowanym przeciwko otyłości, ale także bierze udział w szeregu procesów związanych ze wzrastaniem, dojrzewaniem, termogenezą i regulacją ciśnienia krwi. Ponadto wpływa na płodność i status układu immunologicznego. Jak wygląda badanie leptyny, ile kosztuje i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij