Uzależnienie od leków – jak rozpoznać i leczyć lekomanię?

Uzależnienie od leków, inaczej lekomania bądź lekozależność, jest to stan spowodowany dłuższym stosowaniem leku (lub leków) o właściwościach uzależniających. Substancje te powodują przestrojenie czynności psychicznych oraz somatycznych, co wpływa na zmianę zachowania osoby uzależnionej.

Brak dostarczenia substancji leczniczej wywołuje zaburzenia w funkcjonowaniu organizmu, zwane objawami abstynencyjnymi. Chory sięga więc po coraz większe dawki leku i przedłuża okres jego stosowania, aby uzyskać wcześniejszy, pożądany przez niego, efekt –dawki przepisane przez lekarza lub określone w ulotce przestają być wystarczające dla uzyskania określonej odpowiedzi organizmu. Rośnie więc niebezpieczeństwo przedawkowania leku i wystąpienia działań niepożądanych, a nawet zatrucia czy zgonu.

Rodzaje uzależnień

Wyróżnia się dwa rodzaje uzależnienia: psychiczne i fizyczne. Najczęściej i najszybciej wytwarza się zależność psychiczna, która sprawia, że chory odczuwa silną potrzebę zażycia leku. Uzależnienie fizyczne zmienia funkcjonowanie organizmu w taki sposób, że brak przyjęcia leku może prowadzić do dysfunkcji w pracy narządów wewnętrznych, np. czynności serca czy oddychania. 

Wszystko może uzależniać

Leki uzależniające to nie tylko środki wydawane z przepisu lekarza. To także preparaty dostępne bez recepty, dlatego bez problemu mają do nich dostęp osoby uzależnione lub zdrowe, które mogą zażywać je bez wskazań medycznych. Najwyższy potencjał uzależniający mają leki uspokajające i nasenne — najczęściej z grupy benzodiazepin lub barbituranów, opioidowe leki przeciwbólowe, a także dopingujące czy euforyzujące. Uzależniające mogą być także krople do nosa oraz leki hormonalne.

Trudna do zdiagnozowania lekomania

Lekomania bywa bardzo trudna do zdiagnozowania. Chorzy często wypierają fakt, że są uzależnieni, a ich bliscy nie dostrzegają problemu. Ważna jest więc znajomość objawów, które mogą pojawić się przy istniejącym uzależnieniu:

• przyjmowanie coraz większych dawek leku,
• przedłużanie terapii po ustąpieniu objawów,
• zmiany w osobowości (obojętność, spadek zdolności psychomotorycznych) ,
• objawy abstynencyjne,
• nadmierne skupienie na zdobywaniu leku,
• wizyty u wielu różnych lekarzy, aby pozyskać kilka lub kilkanaście recept,
• zażywanie leków, pomimo że terapia powinna być zakończona,
• zażywanie leków poza wskazaniami medycznymi.

Objawy uzależnienia

Nagłe odstawienie leku wiąże się dla osoby uzależnionej z wystąpieniem zespołu abstynencyjnego. Objawy pojawiają się ok. 10–48 godzin od zaprzestania przyjmowania leku. Należą do nich: 

• drażliwość,
• lęk,
• problemy ze snem,
• brak apetytu,
• drżenie mięśni,
• pogorszenie nastroju,
• zawroty głowy.

Dla osoby uzależnionej bardzo ważne jest gromadzenie zapasów potrzebnych leków. Dlatego też często mogą manipulować lekarzem – chory twierdzi, że zgubił receptę bądź informuje o objawach, które rzeczywiście nie występują. Pacjent może również prosić o silniejsze dawki, twierdząc, że niższe nie dają żadnych efektów. Częstym zjawiskiem jest również proszenie różnych lekarzy o recepty na te same leki. 

Sposoby leczenia uzależnienia

Chory powinien pozostawać pod stałą jego opieką. Również bliscy lekomana powinni skorzystać z porad lekarza psychiatry, aby wiedzieć, jak pomóc osobie uzależnionej i jak postępować z nią w różnych trudnych sytuacjach.

Detoksykacja

Pierwszym etapem leczenia jest proces detoksykacji, który powinien się odbywać w specjalistycznym ośrodku pod ścisła kontrolą lekarzy. Detoks lekowy polega na stopniowym zmniejszaniu dawki leku, od którego chory jest uzależniony, a zastępowaniu go środkami o terapeutycznym działaniu, np. lekami przeciwdepresyjnymi. Odzwyczajanie organizmu od leku wiąże się niestety z wystąpieniem objawów odstawiennych, dlatego jest to proces bardzo trudny dla osoby chorej, która będzie odczuwać wielką potrzebę ponownego zażycia leku. 

Psychoterapia

Kolejnym etapem leczenia jest psychoterapia. Czas jej trwania jest zależny od złożoności problemów pacjenta. Często lekozależność jest wynikiem innych zaburzeń psychicznych, z którymi zmaga się pacjent. Psychoterapia może być grupowa lub indywidualna, jednak niezależnie od formy jest ona nieodzownym elementem leczenia. Terapeuta może pomóc pacjentowi radzić sobie w trudnych sytuacjach, podpowie także jak utrzymać abstynencję i nie wrócić do nałogu.