Porażenie nerwu twarzowego - leczenie, przyczyny i rehabilitacja

Nerw twarzowy jest siódmym nerwem czaszkowym. Jest to nerw parzysty, który zawiera włókna ruchowe, włókna czuciowe i włókna wydzielnicze (czyli przywspółczulne), zatem jest on nerwem mieszanym. Przeważającą część włókien nerwu twarzowego stanowią jednak nerwy ruchowe. Nerw twarzowy odpowiedzialny jest za ruchowe unerwienie mięśni mimicznych twarzy, jak również mięśni szyi i wewnętrznych mięśni ucha. Czuciowo, nerw twarzowy unerwia skórę małżowiny usznej i fragment skóry za uchem. W zakres jego unerwienia czuciowego wchodzi też podniebienie miękkie i podniebienie twarde oraz dwie trzecie przedniej części języka. Włókna przywspółczulne nerwu twarzowego unerwiają natomiast śliniankę podjęzykową, śliniankę podżuchwową oraz drobne gruczoły okolicy dolnej jamy ustnej, jak również gruczoły łzowe. Zdarza się czasami, że dochodzi do porażenia nerwu twarzowego.

Jakie są przyczyny porażenia nerwu twarzowego?

W zdecydowanie największej ilości przypadków nie da się ustalić przyczyny, która odpowiedzialna jest za wywołanie porażenia nerwu twarzowego. W takiej sytuacji mówi się o porażeniu idiopatycznym, czyli samoistnym. Ten rodzaj porażenia nosi też inną nazwę, a mianowicie porażenie Bella. Poza tym, czasami w sytuacji, kiedy dojdzie do porażenia nerwu twarzowego, bierze się też pod uwagę inne czynniki, które mogły doprowadzić do takiego stanu. Należą do nich przede wszystkim choroby infekcyjne, głównie półpasiec oraz zakażenie boreliozą i zapalenie ucha środkowego. Czasami porażenie nerwu twarzowego obserwuje się też w przebiegu ropnego zapalenia ślinianki przyusznej oraz nowotworu ślinianki przyusznej. Ponadto, do porażenia nerwu twarzowego może też dojść na skutek urazów, do których zalicza się pęknięcie podstawy czaszki, złamanie kości skroniowej oraz złamanie okolicy otworu rylcowo-sutkowego. Zdarza się, że porażenie nerwu twarzowego jest widoczne u pacjentów z guzem kąta mostowo-móżdżkowego, jak również u chorych cierpiących z powodu sarkoidozy, stwardnienia rozsianego czy też zespołu Guillaina-Barrego. Bardzo rzadko przyczyną porażenia nerwu twarzowego może też być zespól Melkerssona-Rosenthala, którego podłożem jest łagodne nawracające ziarniniakowe zapalenie naczyń, a jednym z objawów jest właśnie nawracające porażenie nerwu twarzowego. Innymi objawami tego zespołu może też być czasami porażenie innych nerwów czaszkowych, polineuropatia oraz obrzęk warg i pofałdowanie języka. 

W jaki sposób można podzielić porażenie nerwu twarzowego?

Jednym z rodzajów porażenia nerwu twarzowego jest porażenie idiopatyczne (samoistne), czyli porażenie Bella. W przypadku tego porażenia nerwu twarzowego nie da się zdiagnozować przyczyny choroby, jest to tak naprawdę najczęstszy rodzaj porażenia nerwu twarzowego. Drugim rodzajem porażenia nerwu twarzowego jest porażenie ośrodkowe. Do ośrodkowego porażenia nerwu twarzowego dochodzi zwykle na skutek urazów czaszki, jak również chorób mózgu, w tym guzów mózgu. Czasami ośrodkowe porażenie nerwu twarzowego może mieć też charakter samoistny. Ostatnim rodzajem porażenia nerwu twarzowego jest obwodowe porażenie nerwu twarzowego. Do obwodowego porażenia nerwu twarzowego dochodzi zwykle na skutek chorób infekcyjnych. 

W jaki sposób dochodzi do porażenia nerwu twarzowego?

Do porażenia nerwu twarzowego dochodzi zazwyczaj nagle, często bez uchwytnej przez pacjenta przyczyny. Jednak bardzo często porażenie nerwu twarzowego jest poprzedzone ochłodzeniem, w przebiegu którego dochodzi do obrzęku nerwu twarzowego przebiegającego w kanale kostnym. Obrzęk nerwu jest efektem oziębienia, bowiem na jego skutek dochodzi do wzrostu ciśnienia krwi w kostnym kanale i wtórnie do uciśnięcia nerwu. 

Jakie są objawy porażenia nerwu twarzowego?

W przebiegu porażenia nerwu twarzowego o typie obwodowym pojawiające się objawy dotyczą mięśni całej połowy twarzy po stronie uszkodzenia nerwu, zaś w przypadku ośrodkowego porażenia nerwu twarzowego objawy dotyczą tylko dolnej części twarzy również po stronie uszkodzenia nerwu twarzowego. Do objawów porażenia nerwu twarzowego zalicza się przede wszystkim opadanie kącika ust po stornie porażenia nerwu. Ponadto, bardzo typowym objawem jest również objaw Bella, czyli objaw zachodzącego słońca. Polega on na tym, że w czasie próby zamknięcia gałka oczna kieruje się ku górze i jest tylko częściowo zakryta przez niedomkniętą powiekę górną. Poza tym dla porażenia nerwu twarzowego bardzo charakterystyczne jest również wygładzenie fałdu nosowo-wargowego, ból ucha, często wiotczeje też mięsień policzkowy, chory nie może zmarszczyć też czoła ani "wyszczerzyć" zębów. Dodatkowo, może być obecne zniesienie czucia smaku w dwóch trzecich przedniej części języka. Pacjent nie jest też w stanie gwizdać ani dmuchać, upośledzone zostaje też łzawienie oraz wydzielanie śliny. 

W jaki sposób stawia się rozpoznanie porażenia nerwu twarzowego?

Lekarz jest w stanie postawić rozpoznanie porażenia nerwu twarzowego na podstawie samego badania pacjenta i całości obrazu klinicznego. Zdecydowanie większym problemem jest znalezienie przyczyny, która doprowadziła do wywołania porażenia. W tym celu wykonywana jest tomografia komputerowa, elektromiografia, elektroneurografia. 

Jak leczy się porażenie nerwu twarzowego?

Leczenie porażenia nerwu twarzowego uzależnione jest od przyczyny, która doprowadziła do schorzenia, jak również od czasu, który upłynął od momentu pojawienia się pierwszych objawów porażenia nerwu twarzowego. Leczenie odnosi najlepsze efekty, jeśli zostanie włączone szybko, najlepiej w przeciagu kilku pierwszych godzin od zaobserwowania objawów u pacjenta. W porażeniu samoistnym najlepsze efekty osiąga się podając choremu glikokortykosteroidy. W przypadku porażenia wywołanego infekcją wirusową stosuje się też leki przeciwwirusowe, zaś w przypadku boreliozy i innych chorób bakteryjnych (np. w zapaleniu ucha środkowego) właściwe antybiotyki. W przypadku urazów czaszki często konieczny jest zabieg operacyjny, podanie jak w przypadku guza ślinianki czy innych nowotworów okolicy głowy i szyi. Ponadto, w leczeniu porażenia nerwu twarzowego celem poprawy przewodzenia impulsów nerwowych stosowane są też preparaty witamin z grupy B, przede wszystkim witamina B12, ale też witamina B1 i B6.  Dodatkowo, w leczeniu porażenia nerwu twarzowego bardzo istotną role odgrywa też rehabilitacja, która powinna być prowadzona kilka razy dziennie. Polega ona przede wszystkim na masażach i ćwiczeniach ruchowych części twarzy, która została objęta porażeniem. Ponadto, duże znaczenie odgrywają też zabiegi rozgrzewające, miedzy innymi lampa Solux czy okłady borowinowe. Zastosowanie w rehabilitacji porażenia nerwu twarzowego znajduje też jonoforeza, biostymulacja laserem czy też elektrostymulacja. 

Jakie jest rokowanie przy porażeniu nerwu twarzowego?

Rokowanie uzależnione jest w dużej mierze od stopniowa uszkodzenia nerwu, wieku pacjenta i czasu włączenia leczenia. Zwykle dysfunkcja nerwu twarzowego ustępuje w przeciągu kilku- kilkunastu tygodni, jednak niestety czasami asymetria twarzy nie ustąpi do końca pomimo właściwego leczenia. 


Podziel się: