Mężczyzna z klasterowym bólem głowy
Nina Keller

Klasterowy ból głowy – przyczyny, objawy i leczenie zespołu Hortona

Klasterowy ból głowy (łac. cephalae Hortoni), określany także jako zespół Hortona, to jednostronny, bardzo silny ból w okolicy oczodołu. Pojawia się on nagle, może trwać od kilkunastu minut do nawet 3 godzin. Klasterowy ból głowy występuje zawsze po tej samej stronie – może być zlokalizowany z prawej bądź z lewej strony. Towarzyszą mu objawy wegetatywne, takie jak łzawienie czy uczucie zatkania nosa. Napadowy, idiopatyczny ból głowy może występować w każdym wieku, a szczyt zachorowań przypada na 20.–30. rok życia. 

Klasterowy ból głowy – przyczyny

Klasterowe bóle głowy uznawane są za najsilniejsze wśród wszystkich rodzajów bólów głowy, występują pod postacią epizodyczną oraz przewlekłą. Zespół Hortona bardzo utrudnia funkcjonowanie i życie codzienne: częstość napadowych bólów głowy wynosi przeważnie 1–2 w ciągu doby. Na szczęście schorzenie to zaliczane jest do chorób rzadkich. Dzięki rozwojowi medycyny istnieją środki farmakologiczne zwalczające ten ból głowy. W przypadku podejrzenia klasterowego bólu głowy należy udać się do lekarza pierwszego kontaktu lub neurologa.

Etiologia zespołu Hortona do tej pory nie została jednoznacznie ustalona. Dlatego też klasterowe bóle głowy (od ang. clusters – skupisko) zaliczane są do idiopatycznych bólów głowy. Wiadomo, iż w trakcie napadu dochodzi do wzrostu stężenia neuroprzekaźników w układzie nerwowym, jednym z nich jest histamina (medycy określają klastery jako histaminowe bóle głowy).

Klasterowe bóle głowy to choroba rzadsza niż napięciowe bóle głowy czy migrena. Warto wspomnieć, iż ból Hortona częściej występuje u osób palących papierosy, jednak nie stwierdzono, aby zaprzestanie palenia tytoniu mogło zmniejszyć nasilenie bólu bądź częstość napadów. Ból klasterowy jest także częstszy u ludzi spożywających w dużych ilościach alkohol lub kofeinę. Również chorzy przyjmujący leki będące donorami tlenku azotu (nitrogliceryna) mają zwiększone prawdopodobieństwo występowania bólów Hortona. Przebywanie w warunkach wysokogórskich, kiedy prężność tlenu spada, może sprzyjać występowaniu napadu. 

Klasterowy ból głowy – objawy 

Klasterowe bóle głowy zlokalizowane są w oczodole i przylegającej do niej okolicy czołowo–skroniowej, w skali bólu klasyfikowane są jako najsilniejsze bóle głowy. Histaminowe bóle głowy mogą występować z lewej bądź prawej strony. Objawy klasterowego bólu głowy to bardzo silne kłucie, ból oczodołów i ucisk jednej strony głowy, które mogą promieniować do twarzy, potylicy lub barku.

Napadowi klasterowego bólu głowy towarzyszą zaburzenia wegetatywne po tej samej stronie, po której występuje ból, są to: wzmożona potliwość, obrzęk błony śluzowej nosa i powiek, zaczerwienie czoła oraz spojówek, zwężenie źrenicy. W trakcie napadu pacjenci są pobudzeni, towarzyszy im niepokój, mogą zachowywać się hałaśliwie czy agresywnie. Napady mogą powtarzać się kilkukrotnie w trakcie doby, nawet w nocy. Bóle powracają o tej samej porze dnia. Po kilku tygodniach, bądź nawet miesiącach, epizody ustępują.

Klasterowy ból głowy cechuje się sezonowością – częściej dolegliwości występują wiosną i jesienią. Klasterowy ból głowy w ciąży występuje rzadko. Miesiączka, przyjmowanie doustnej antykoncepcji, menopauza odgrywają znikomą rolę w ujawnianiu się bólu klasterowego.

Polecane dla Ciebie

Klasterowy ból głowy – diagnostyka

Rozpoznanie klasterowego bólu głowy powinno zostać postawione w oparciu o badania przedmiotowe i podmiotowe. Stwierdzenie prawidłowej diagnozy nasuwa się lekarzowi już podczas zbieraniu wywiadu od chorego.

Zespół Hortona jest uznawany jest za pierwotny ból głowy, co oznacza że nie ma czynników organicznych, które mogłoby go wywoływać. W wykluczeniu tych przyczyn przydaje się rezonans magnetyczny głowy, który wykonywany jest np. gdy objawowe bóle głowy nie są typowe dla klasteru, jeżeli bóle głowy utrzymują się ponad 3 godziny, jeżeli występuje zmienność stron podczas kolejnych napadów bólu.

W różnicowaniu klasterowych bólów głowy należy brać pod uwagę: zapalenie zatoki szczękowej, zapalenie tętnicy skroniowej, półpaśca ocznego, neuralgię trójdzielną, zespół Tolosy-Hunta, migrenę, schorzenia powodujące wtórne trójdzielno–autonomiczne bóle głowy (takie jak: zapalenie zatoki szczękowej, gruczolaka przysadki, rozwarstwienie tętnicy szyjnej). 

Klasterowy ból głowy – leczenie

Niestety w leczeniu idiopatycznych bólów głowy dostępne bez recepty leki przeciwbólowe rzadko są skuteczne. A zatem co pomaga podczas napadu klasterowego ból głowy? Skutecznym farmaceutykiem w przerwaniu napadu jest sumatryptan podany podskórnie bądź inhalacja 100% tlenem przez około 10 minut.

W leczeniu przewlekłym, zapobiegającym kolejnym napadom, specjaliści zalecają stosowanie leków doustnych np. werapamilu, ergotaminy, kwasu walproinowego. Eksperci na podstawie badań naukowych jako lek pierwszego wyboru zalecają stosowanie werapamilu. Czasem konieczne jest także zastosowanie glikokortykosteroidów.

W szczególnych przypadkach, gdy po próbach leczenie farmakologicznego nie uzyskuje się poprawy stanu klinicznego pozostają jeszcze metody inwazyjne. Można chirurgicznie uszkodzić zwój nerwu trójdzielnego bądź nastrzyknąć go lidokainą bądź glicerolem. Niestety trwałe uszkodzenie nerwu trójdzielnego wiąże się z dużym ryzykiem powikłań, takich jak: zaburzenia czucia na twarzy, owrzodzenia rogówki oraz zbaczanie żuchwy.

Klasterowy ból głowy – domowe sposoby

Wiele osób zastanawia się, jak zwalczyć klasterowe bóle głowy? Uznawane one są za najsilniejsze i najbardziej utrudniające funkcjonowanie. Bóle Hortona mogą ustąpić bez pozostawienia po sobie żadnych skutków, niestety czasem trudno dotrwać do ich zakończenia. Wszystko zależy od długości napadu. Są pacjenci, u których ból trwa tylko kilkanaście minut, którym ulgę przynoszą leki przeciwbólowe czy kompresy, niestety są także chorzy, którzy zmagają się z nim 3 godziny.

Obecnie na rynku dostępne jest urządzenie, które służy do nieinwazyjnej stymulacji nerwu błędnego. Używając tego niewielkiego stymulatora, wykonujemy delikatny masaż szyi w określonej okolicy. Skuteczność została potwierdzona w postaci epizodycznej, zarówno w przerywaniu napadu, jak i profilaktyce długoterminowej kolejnych incydentów. W trakcie napadu samoistnego bólu głowy warto przebywać wśród osób, którzy dodatkowe nie pobudzają i nie rozdrażniają chorych z atakiem.

  1. A. Szczeklik, Interna Szczeklika. Podręcznik chorób wewnętrznych, Medycyna Praktyczna, Kraków 2013.
  2. A. Stępień, Neurologia, Medical Tribune Polska, Warszawa 2014, wyd. I.
  3. A. Prusiński, Neurologia praktyczna, PZWL, Warszawa 2007, wyd. III.
  4. D. Y. Weil, M. Khalil, P. J. Goadsby, Managing cluster headache, „Practical Neurology” v. 19, nr 6, s. 521-528.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Choroba Whipple'a – przyczyny, objawy, leczenie

    Choroba Whipple’a (zwana inaczej lipodystrofią jelitową) to rzadka wieloukładowa infekcja, która może wpływać na różne narządy w organizmie, w tym jelita, wątrobę, układ limfatyczny i układ nerwowy. Główną przyczyną tej choroby są bakterie z rodzaju Tropheryma. Objawy choroby Whipple’a mogą obejmować bóle brzucha, zaparcia, utratę masy ciała, zmęczenie, dreszcze i gorączkę. Choroba ta jest rzadka i występuje głównie u białych mężczyzn w średnim wieku.

  • COVID-19 a zaburzenia snu

    Pacjenci, którzy przechorowali COVID-19, odczuwają szereg rozległych powikłań. Wśród zgłaszanych lekarzom dolegliwości znajdują się zaburzenia snu. Według różnych źródeł u 10 proc. do nawet 90 proc. osób, które przebyły zakażenie wirusem SARS-CoV-2, objawy utrzymują się po wyleczeniu infekcji.  

  • Angina brzuszna – czym grozi przewlekłe niedokrwienie jelit?

    Angina brzuszna (niedokrwienie jelit) to zespół objawów, które pojawiają się, gdy dochodzi do spadku przepływu krwi do jamy brzusznej spowodowanego zablokowaniem jednej z tętnic ją zaopatrujących. Charakteryzuje się silnymi bólami brzucha, a także utratą wagi, wyniszczeniem i zmęczeniem. Angina brzuszna może być spowodowana przez różne czynniki, takie jak miażdżyca lub zagrażające życiu rozwarstwienie aorty. Ze względu na niespecyficzne objawy lekarz może mieć trudności z szybkim postawieniem odpowiedniej diagnozy. Czym jest angina brzuszna? Jak ją zdiagnozować?

  • Bakteryjne zapalenie stawów – przyczyny, objawy, leczenie

    Bakteryjne zapalenie stawów to, jak sama nazwa wskazuje, infekcja stawu, która jest wywoływana przez bakterie. Może powodować obrzęk, ból, gorączkę i ograniczenie ruchomości stawu. Diagnozowanie tego stanu wymaga wykonania badań laboratoryjnych, takich jak próbka płynu stawowego czy badanie mikrobiologiczne. Leczenie obejmuje antybiotykoterapię i może wymagać hospitalizacji. W ciężkich przypadkach może być także konieczne chirurgiczne usunięcie zainfekowanego stawu.

  • Hiponatremia – czym jest? Jak ją leczyć?

    Hiponatremia to stan charakteryzujący się niskim poziomem sodu we krwi. Sód jest elektrolitem, który pomaga regulować równowagę płynów w komórkach i wokół nich. Objawy hiponatremii mogą obejmować bóle głowy, nudności, wymioty, zamieszanie, senność, utratę przytomności i kurcze mięśni. Może być spowodowana przez różne czynniki, takie jak choroby nerek, choroby hormonalne, leki i nadmierne spożycie płynów.

  • Zespół Barlowa – przyczyny, objawy i leczenie

    Bóle w klatce piersiowej, kołatania serca i omdlenia to objawy mogące świadczyć o chorobie serca. Jedną z przyczyn takich symptomów są zaburzenia pracy zastawek serca – błoniastych przegród oddzielających komory serca od przedsionków i dużych naczyń. Ich nieprawidłowe funkcjonowanie może prowadzić do opisanych objawów, które nazwane zostały zespołem Barlowa.

  • Dogoterapia (kynoterapia) – na czym polega, skuteczność

    Mówi się, że pies jest najlepszym przyjacielem człowieka. Okazuje się, że kontakt ze zwierzęciem może mieć prozdrowotny wpływ na człowieka. W Polsce już od przeszło ćwierćwiecza psy odgrywają rolę terapeutów, a dogoterapia jest integralnym elementem procesu rehabilitacji pacjentów w każdym wieku.

  • Zespół Ehlersa-Danlosa (EDS) – objawy i leczenie

    Kolagen jest białkiem, które występuje niemal w każdym układzie organizmu ludzkiego i nadaje tkankom odporność na rozciąganie. Mutacje genetyczne prowadzące do defektu tego białka mogą powodować zespół Ehlersa-Danlosa (EDS), który objawia się najczęściej nadmierną wiotkością stawów ze współistnieniem zaburzeń w obrębie innych narządów (skóry, oczu, ścian naczyń krwionośnych).

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij