Skaza białkowa u niemowląt i dzieci - objawy i leczenie

Skaza białkowa to nic innego jak po prostu alergia na białko mleka krowiego. Najbardziej widoczna jest ona u niemowląt i małych dzieci, dla których mleko stanowi podstawę codziennego jadłospisu.

W jaki sposób dochodzi do rozwoju alergii pokarmowej, w tym skazy białkowej?

Alergia pokarmowa rozwija się u osób z pewna predyspozycją genetyczną do rozwoju chorób atopowych, co związane jest z nadmiernym wytwarzaniem przez organizm immunoglobuliny (przeciwciał) IgE i powstawaniem swoistych przeciwciał na powszechnie występujące antygeny oraz z wytwarzaniem kilku rodzajów cytokin. Ponadto, alergia pokarmowa może też czasami wiązać się z trzecim typem reakcji nadwrażliwości z aktywacją komplementu i wytwarzaniem kompleksów immunologicznych oraz z czwartym typem reakcji, z nadwrażliwością limfocytów. 

U kogo może rozwinąć się alergia pokarmowa?

Alergia pokarmowa tak naprawdę może rozwinąć się w każdym wieku, jednak zdecydowanie częściej występuje ona u dzieci, zwłaszcza u tych najmniejszych, czyli niemowląt. Dlaczego tak się dzieje, że z powodu alergii pokarmowej cierpią zazwyczaj najmłodsze dzieci? Dlatego, że rola antygenów pokarmowych zmniejsza się z wiekiem. We wczesnym okresie dziecięcym śluzówka przewodu pokarmowego jest morfologicznie i funkcjonalnie niedojrzała, układ immunologiczny jest niesprawny, a ściany jelita są nieszczelne. Z tego powodu różne alergeny bardzo łatwo mogą przenikać do układu krążenia i wywołują one wtedy różne reakcje alergiczne. W tym okresie dużą role odgrywa też obecność w przewodzie pokarmowym wirusów, bakterii i pasożytów. Należy też pamiętać o tym, ze rozwój alergii pokarmowej w dużej mierze uzależniony jest od czynników genetycznych, a także od czynników środowiskowych oraz od stopnia ekspozycji na konkretne składniki pożywienia. W zasadzie tak naprawdę każdy pokarm może być alergenem, choć znaczenie pojedynczych produktów zmienia się w zależności od zwyczajów żywieniowych w konkretnej rodzinnie i w danym kraju.

U noworodków, niemowląt i małych dzieci objawy kliniczne alergii pokarmowej mają bezpośrednio związek z mlekiem, które w tym okresie jest ich jedynym składnikiem pokarmowym. Alergia pokarmowa na białko mleka krowiego nosi popularnie nazwę skazy białkowej. 

Jakie charakterystyczne i typowe objawy może dawać u niemowląt skaza białkowa? 

Objawy skazy białkowej zazwyczaj nie występują u maluszka od razu po urodzeniu, zwykle pierwsze charakterystyczne objawy u dziecka zaczynają pojawiać się około drugiego-trzeciego tygodnia jego życia. Zwykle pierwszym objawem są zmiany skórne. Zazwyczaj najpierw zmiany pojawiają się na policzkach - skóra w tym miejscu staje się zaczerwieniona, nienaturalnie błyszcząca, szorstka. Poza tym zmiany skórne mogą mieć też postać czerwonych grudek zlokalizowanych początkowo zazwyczaj na policzkach maleństwa oraz za uszami, potem wysypka może zacząć rozprzestrzeniać się na brzuszek, klatkę piersiową i plecki, u niemowląt rzadziej spotyka się zmiany skórne w zgięciach podkolanowych i łokciowych (typowe są one natomiast dla starszych dzieci ), skóra zazwyczaj też jest sucha, szorstka, miejscami zaczerwieniona. Często występuje też objaw "naderwania płatka ucha"- zmiany skórne lokalizują się za uchem, skóra jest tam sucha, szorstka, zaczerwieniona, pojawiają się pęknięcia skóry i jej sączenie, co sprawia wrażenie naderwanego ucha. Takie skórne objawy u maluszka noszą wspólną nazwę atopowego zapalenia skóry (AZS). Ponadto, objawami skazy białkowej u niemowlaka mogą też być problemy z brzuszkiem. Maluszek często ma wzdęty brzuszek, ma kolki, oddaje duża ilość gazów, często wtedy również płacze, bowiem duża ilość gazów w brzuszku wywołuje u niego dolegliwości bólowe. Dodatkowo, u niemowlaka ze skazą białkową często też pojawia się zmiana rytmu wypróżnień: mogą być obecne zarówno zaparcia, jak i przewlekające się biegunki. Zdarza się, że w stolcu może pojawić się domieszka krwi, typowe są też stolce z dużą domieszką śluzu. Częste są również ulewania, dziecko bywa też ciągle niespokojne, może słabo przybierać na wadze. Niemowlę ze skazą białkową dość często też może cierpieć z powodu sapki: rodzice zgłaszają, że nosek maleństwa jest cały czas zapchany, a nie wydostaje się z niego żadna wydzielina. Należy też pamiętać o tym, że objawy skazy białkowej z czasem zazwyczaj ustępują, zwykle do około drugiego roku życia dziecka, czasami do 3-4 lat.

W jaki sposób pediatra rozpoznaje skazę białkową u niemowlaka?

Skaza białkowa u niemowlaka jest rozpoznawana przez pediatrę na podstawie objawów klinicznych u maleństwa, jak również na podstawie dokładnie zebranego od rodziców dziecka wywiadu. W przypadku, kiedy pediatra zaczyna podejrzewać u dziecka skazę białkową, zwykle, celem weryfikacji swojej diagnozy, kieruje rodziców z maleństwem do alergologa, który także na podstawie objawów i wywiadu zwykle potwierdza wstępne rozpoznanie i wydaje dalsze zalecenia.

W jaki sposób leczy się skazę białkowa? 

Przede wszystkim, jeśli u maluszka zostaje zdiagnozowana skaza białkowa, należy usunąć z jego jadłospisu białko mleka krowiego. Jeśli maluch jest przez mamę karmiony piersią, to niestety musi ona wyeliminować ze swojej diety mleko oraz wszelkiego rodzaju produkty nabiałowe, takie jak masło, jogurty, kefiry czy sery (choć niestety nie zawsze to pomaga i konieczne jest włączenie mieszanki mlekozastępczej) Jeśli maluszek pije mleko modyfikowane, wtedy zajdzie potrzeba podawania mu jednej ze specjalistycznych mieszanek mlekozastepczych ze znaczną hydrolizą białek (hydrolizaty kazeiny lub też hydrolizaty białek serwatkowych), które są dostępne na receptę. Czasami, przy braku skuteczności takiego postępowania, falezy wprowadzić maluszkowi tzw. dietę elementarną (również specjalne mieszanki). Po zmianie diety objawy powinny zacząć się stopniowo wycofywać. Ponadto, jeśli na skórze dziecka obecne sę zmiany atopowe, należy też o nie właściwie zadbać. W takiej sytuacji trzeba maluszka kąpać w emolientach oraz stosować specjalne balsamy emolientowe, które skutecznie będą natłuszczać suchą i szorstką skóre maleństwa. Zdarza się, że alergia na białko mleka krowiego przebiega ciężko i samo włączenie specjalistycznej mieszanki mlekozastepczej nie będzie pomagało, wtedy lekarz musi przepisać maluszkowi właściwe leki o działaniu przeciwhistaminowym. Dieta maluszka musi być pozbawiona przetworów mlecznych przez cały pierwszy rok życia, potem można stopniowo próbować wprowadzać do diety nabiał. Zwykle jednak skaza białkowa utrzymuje się do około drugiego roku życia dziecka, dlatego też pierwsze próby wprowadzania białka mleka krowiego kończą się niepowodzeniem i maluch musi z powrotem pić mieszanki mlekozastępcze. 


Podziel się: