Zespół niespokojnych nóg (RLS) - syndrom, leczenie i objawy

Zespół niespokojnych nóg (RLS, czyli z ang. restless legs syndrome) inaczej określany jako zespół Wittmaacka-Ekboma to zespół objawów związanych z uczuciem zmęczenia, drętwienia i niepokoju nóg, które nasilają się najbardziej w czasie spoczynku lub snu pacjenta. Inaczej zatem można powiedzieć, że zespół niespokojnych nóg to zaburzenie ruchowe związane ze snem.

U kogo zwykle występuje zespół niespokojnych nóg?

Zespół niespokojnych nóg występuje zazwyczaj u osób dorosłych, zazwyczaj też pierwsze objawy pojawiają się około 20 roku życia pacjenta, choć oczywiście tak naprawdę mogą pojawić się w każdym wieku. Zespół niespokojnych nóg może wystąpić u każdego, jednak najbardziej predysponowane do jego pojawienia się są kobiety w ciąży, osoby starsze czy też pacjenci cierpiący z powodu niedokrwistości z niedoboru żelaza lub też pacjenci z niewydolnością nerek. Zespół niespokojnych nóg ma charakter przewlekły, jednak w jego przebiegu mogą też pojawiać się długie okresy remisji, kiedy to pacjenci nie odczuwają nieprzyjemnych dolegliwości. 

Jakie są najbardziej charakterystyczne objawy typowe dla zespołu niespokojnych nóg?

Najbardziej charakterystycznym dla zespołu niespokojnych nóg objawem jest potrzeba poruszania nogami, często połączona jest ona z nieprzyjemnymi doznaniami czuciowymi w obrębie nóg. Ponadto, chory często odczuwa też silny niepokój ruchowy, a objawy zazwyczaj nasilają się w godzinach wieczornych oraz w czasie snu pacjenta, co uniemożliwia mu porządne wyspanie się i tym samym powoduje, że następnego dnia pacjent czuje się zmęczony i niewyspany. Dodatkowo, w przebiegu zespołu niespokojnych nóg, objawy dodatkowo zwykle nasilają się w czasie spoczynku lub w ogóle są obecne tylko wówczas, kiedy pacjent nie wykazuje żadnej aktywności fizycznej i odpoczywa. Objawy natomiast zmniejszają  się wtedy, kiedy pacjent zaczyna poruszać się i wykazuje aktywność fizyczną. 

W jaki sposób pacjenci zazwyczaj opisują nieprzyjemne doznania czuciowe w obrębie nóg? Czy ruchy nóg w przebiegu RLS są częste?

Zazwyczaj pacjenci te nieprzyjemne doznania opisują jako drętwienie i mrowienie kończyn dolnych, rzadko kiedy opisują też odczucia bólowe. Zwykle te przykre objawy w zespole niespokojnych nóg "dopadają" pacjenta w godzinach wieczornych, kiedy ogląda telewizje, czyta książkę czy też po prostu kładzie się spać. Dolegliwości te powodują, że pacjent zmuszony jest poruszać nogami lub też masować je, co zwykle zmniejsza przykre objawy, jednak niestety wracają one natychmiast, kiedy pacjent przestaje poruszać nogami lub zaprzestaje wykonywania masażu. Poza tym, w bardzo wielu przypadkach zespołu niespokojnych nóg (szacuje się, że jest to około 90%), pacjenci w czasie snu gwałtownie poruszają nogami, ruchy te zwykle odbywają się w seriach, dotyczą zarówno poruszania stopą, jak również zginania i prostowania kończyn dolnych w stawach kolanowych i biodrowych. Ruchy nóg są też zazwyczaj bardzo regularne i odbywają się co kilkanaście sekund, można najprościej opisać je jako kopanie nogami przez sen. Zarówno ruchy nóg, jak i nieprzyjemne odczucia związane z mrowieniem i drętwieniem kończyn dolnych, powodują, że pacjent nie może dobrze się wyspać, mogą one nawet prowadzić do bezsenności, która z kolei pociąga za sobą konsekwencje pod postacią przewlekłego zmęczenia w ciągu dnia. 

Jakie są przyczyny zespołu niespokojnych nóg?

W wielu przypadkach zespołu niespokojnych nóg niestety nie da się ustalić wywołującej go przyczyny, mówi się wtedy o tzw. idiopatycznym lub pierwotnym zespole niespokojnych nóg. W niektórych jednak przypadkach można ustalić przyczynę wywołująca przykre objawy, wtedy mówi się o tzw. wtórnym zespole niespokojnych nóg. Co zatem może wywoływać wtórny zespół niespokojnych nóg? Najczęstszą przyczyną wtórnego zespołu niespokojnych nóg jest niedokrwistość z niedoboru żelaza. Zespół niespokojnych nóg dość często występuje także w przypadku niedoboru magnezu, jak również w przebiegu niewydolności nerek i polineuropatii. Stosunkowo często zdarza się też, że występuje on u kobiet w okresie ciąży oraz u pacjentów zażywających leki działające na ośrodkowy układ nerwowy (przede wszystkim leki przeciwdepresyjne oraz przeciwpsychotyczne, ale może też on pojawić się w przypadku zażywania leków przeciwpadaczkowych czy "starych" leków przeciwhistaminowych). Zdarza się też, że objawy zespołu niespokojnych nóg mogą być obecne u osób nadużywających nikotyny, alkoholu i kofeiny. 

W jaki sposób diagnozuje się zespół niespokojnych nóg?

Zespół niespokojnych nóg diagnozuje się na podstawie bardzo dokładnie zebranego od pacjenta wywiadu oraz widocznych objawów klinicznych. Poza tym, przed postawieniem ostatecznej diagnozy, należy wykluczyć inne, organiczne przyczyny, które mogą dawać podobne objawy. Należy zatem wykluczyć cukrzyce, choroby nerek i wątroby, jak również różnego rodzaju przewlekłe choroby zapalne i różnego rodzaju zaburzenia neurologiczne. 

W jaki sposób leczy się zespół niespokojnych nóg?

W przypadku wtórnego zespołu niespokojnych nóg należy leczyć chorobę, która doprowadziła do jego wystąpienia. Zatem przede wszystkim w przypadku niedokrwistości z niedoboru żelaza należy prowadzić właściwą suplementację żelazem, a u pacjentów z niedoborami magnezu należy zacząć uzupełniać ten pierwiastek. U pacjentów, u których zespół niespokojnych nóg wystąpił na skutek zażywania różnych leków, należy natomiast pomyśleć o ich zamianie na inne, lepiej tolerowane przez pacjenta preparaty. W przypadku natomiast idiopatycznego zespołu niespokojnych nóg lub w przypadku wtórnego zespołu niespokojnych nóg, w przebiegu którego leczenie choroby podstawowej nie dało wystarczającej poprawy, pacjent musi udać sie do neurologa, który ostatecznie zdecyduje o właściwym dalszym postępowaniu. Zwykle w takiej sytuacji pacjent jest leczony lekami dopaminergicznymi, których zażywanie zazwyczaj bardzo dobrze zmniejsza nieprzyjemne dolegliwości i zdecydowanie poprawia komfort życia pacjenta. Należy jednak pamiętać, że całkowite wyleczenie idiopatycznego zespołu niespokojnych nóg nie jest możliwe, właściwe leczenie farmakologiczne jedynie minimalizuje dolegliwości i w momencie, kiedy dolegliwości nie będą już upośledzały codziennego funkcjonowania pacjenta, można nawet przerwać leczenie do momentu, kiedy objawy zaczną się nasilać. Ponadto, należy też pamiętać o tym, że zespołu niespokojnych nóg u kobiet w ciąży nie leczy się - jego objawy ustają bowiem po porodzie.  


Podziel się: