Obniżenie nastroju a depresja

Wyobraźmy sobie odcinek, na krańcu którego po jednej stronie mamy obniżony nastrój, po drugiej depresję. To, w jakim miejscu jesteśmy - czy mamy obniżony nastrój, czy też dopadła nas depresja wstępnie szacować możemy po czasie trwania, nasileniu objawów oraz udzieleniu odpowiedzi na pytanie czy przeżywany stan wpłynął znacząco na nasze funkcjonowanie - bo jeśli dezorganizuje nasze życie, paraliżuje nasze funkcjonowanie - zbliżamy się ku depresji.

Obniżenie nastroju może być zarówno jednym z objawów depresji, ale może też występować samodzielnie.
Obniżony nastrój jest naturalnym stanem organizmu, reakcją której celem jest poinformowanie nas, że znaleźliśmy się w trudnej sytuacji. Obniżony nastrój powoduje zwolnienie procesów poznawczych i motorycznych, sprzyjając dokładniejszej ocenie źródeł odczuwanych trudności, rozczarowania czy doświadczanego niepowodzenia. Dokonana analiza umożliwia korektę dotychczasowego, nieskutecznego postępowania, adaptację organizmu do nowych warunków.

Doświadczając obniżonego nastroju, przez dłuższy czas możemy odczuwać:

  • smutek
  • bezsilność
  • przygnębienie
  • niska samoocena
  • niskie poczucie własnej wartości
  • poczucie winy, potępienia
  • rozżalenie
  • rozdrażnienie
  • złość
  • odczucie poniżenia, pokrzywdzenia
  • pesymizm
  • złe samopoczucie z zahamowaniem myślenia, pobudliwością i lękliwością
  • poczucie wyczerpania
  • dolegliwości cielesne
  • czasem myśli samobójcze

W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 wyróżniono wiele postaci zaburzeń depresyjnych, pokrótce omówię dystymię oraz dużą depresję. Obniżony nastrój może być również objawem dystymii. Dystymię diagnozuje się, gdy nastrój depresyjny utrzymuje się przez minimum 2 lata, przez większość dnia, i nie było ustąpienia objawów na dłużej niż 2 miesiące. Przy rozpoznaniu dystymii muszą wystąpić co najmniej dwa z sześciu objawów:

  • spadek lub wzmożenie apetytu
  • bezsenność lub nadmierna senność
  • poczucie zmęczenia lub braku energii
  • niskie poczucie własnej wartości
  • trudności w podejmowaniu decyzji oraz w koncentracji uwagi
  • poczucie beznadziejności

Przyjmuje się, że zaburzenia dystymiczne, mają zarówno biologiczne uwarunkowania, jak i są reakcją na obecne i przeszłe trudne wydarzenia życiowe. Osoby cierpiące na dystymię funkcjonują pozornie normalnie, choć wypełnianie codziennych czynności przychodzi im z trudem. Rzadko bądź wcale odczuwają zadowolenie czy radość, bliska jest im raczej wycofanie, melancholia, pesymizm, poczucie bezsensu. W leczeniu dystymii stosuje się zarówno psychoterapię jak i farmakoterapię.

Termin „depresja” bywa stosowany do określenia zespołu depresyjnego, występującego w zaburzeniach afektywnych (jedno oraz dwubiegunowych) oraz zaburzeniach psychicznych, m.in. nerwicowych, psychotycznych, zaburzeniach odżywiania. Depresja obejmuje symptomy emocjonalne, motywacyjne, poznawcze i somatyczne.

Ze względu na przyczyny, wyróżnić możemy trzy grupy depresji:

  • depresje psychogenne, psychologiczne - związane z czynnikami psychospołecznymi (np. ze względu na rodzaj relacji ze znaczącymi osobami w dzieciństwie, wewnątrzpsychiczne konflikty między impulsami, pragnieniami, dążeniami oraz deficyty funkcji psychicznych); typami osobowości (zależność od zewnętrznych źródeł samooceny, gratyfikacji oraz nadawania znaczenia własnym działaniom, narcystyczne elementy osobowości, bezradność w osiąganiu celów, nadmierny samokrytycyzm, perfekcjonizm); przykrymi wydarzeniami życiowymi, ze stratą, zawodem emocjonalnym, stresującymi, wydarzeniami np. utratą bliskiej osoby (zgon, odejście, wyjazd), utrata zdrowia, części ciała, atrakcyjności fizycznej, zdolności do pracy, utrata prestiżu społecznego, zawiedzone ambicje, utrata poczucia własnej wartości, utrata poczucia bezpieczeństwa w pracy zawodowej, bezpieczeństwa materialnego. Wydarzenia te powodują stan frustracji.

  • depresje endogenne - uwarunkowane biologicznie (m.in. genetycznie), wywołane przez zaburzenie metabolizmu mózgu, systemu hormonalnego bądź nerwowego, występują bez konkretnej zewnętrznej przyczyny, zwykle z dużym nasileniem dolegliwości.

  • depresje towarzyszące chorobom somatycznym i lekom, które pacjent zażywa: zaburzenia przemiany materii, choroby tarczycy, zaburzenia funkcji nadnerczy, zaburzenia funkcji przysadki, zaburzenia hormonów płciowych, (związane z miesiączkowaniem, okresem poporodowym, menopauzą), choroba wieńcowa, niewydolność krążenia, wirusowe zapalenie wątroby, gruźlica, półpasiec, grypa, toczeń układowym, reumatoidalne zapalenie stawów, nowotwory (zwłaszcza trzustki), neurologiczne (choroba Parkinsona, pląsawica Huntingtona, udar) niedobory witaminy B12, kwasu foliowego.

W depresji dochodzi do osłabienia neuroprzekaźnictwa serotoninergicznego i noradrenergicznego w strukturach mózgu, odpowiedzialnych za regulację nastroju i aktywności.

Epizod dużej depresji rozpoznać możemy używając klasyfikacji DSM-5, zgodnie z którą o depresji możemy mówić, gdy:

A. W okresie dwóch tygodni lub dłuższym występowało, pięć lub więcej objawów (w tym obniżenie nastroju lub anhedonia):

  • obniżenie nastroju,
  • spadek zainteresowania niemal wszystkimi czynnościami, brak przyjemności (anhedonia),
  • wzrost lub spadek łaknienia, znaczny spadek lub wzrost wagi,
  • bezsenność lub nadmierna senność,
  • pobudzenie lub spowolnienie psychoruchowe,
  • uczucie zmęczenia lub utraty energii,
  • poczucie własnej bezwartościowości lub nieuzasadnionego poczucia winy
  • spadek sprawności myślenia, koncentracji, trudności w podjęciu decyzji, kłopoty z pamięcią
  • nawracające myśli o śmierci, myśli samobójcze

B. Objawy powodują cierpienie lub upośledzenie w funkcjonowaniu społecznym, zawodowym, innych ważnych obszarach.
C. Nie ma podstaw, aby epizod ten przypisywać działaniu przyjmowanych substancji.
D. Wymienionych objawów nie da się łatwiej wyjaśnić obecnością innych zaburzeń.
E. Nigdy nie miał miejsca epizod manii ani hipomanii.

Dla obiektywizacji rozpoznania depresji można zastosować testy psychometryczne, na przykład Inwentarz depresji Becka.

Pierwsze objawy depresji często pozostają niezauważone, zarówno przez osoby cierpiące, jak i przez osoby im bliskie. Znaczącym sygnałem bywa źle przespana noc, wielokrotne budzenie się. Osobie cierpiącej na depresję ciężko jest wstać czy ubrać się, od rana odczuwa smutek, niepokój, napięcie, rozdrażnienie lub poczucie rezygnacji. Odczuwane zmęczenie, lęk przed życiem, powodują, że staje się coraz mniej pewna siebie, ma trudności z podjęciem decyzji, miota nią poczucie winy oraz wstydu. Coraz bardziej unika trudnych sytuacji, izoluje się od otoczenia, doświadcza poczucia inności. Symptomami fizycznymi towarzyszącymi depresji bywają: bóle głowy, przyśpieszone bicie serca, ostre bóle żołądka, ogólne osłabienie, uporczywe zmęczenie, pogorszenie pamięci, spowolnienie, zaburzenia snu, zaburzenia łaknienia, zaburzenia seksualne.
Część osób, by zagłuszyć cierpienie pije alkohol, stosuje środki psychoaktywne, uspokajające lub nasenne. W ten sposób podejmowane próby ucieczki przed cierpieniem, pogarszają tylko sytuację, nasilając poczucie rozpaczy.

Objawy depresji obserwować możemy wśród 10% społeczeństwa cywilizacji zachodu, 2-3 razy częściej u kobiet niż mężczyzn, częściej wśród osób pochodzących z rodzin, w których występowała depresja bądź próby samobójcze. Depresja jest jednym z najczęstszych zaburzeń psychicznych występujących u dzieci i młodzieży. Zaburzenia depresyjne pochodzenia endogennego, wymagają bezwzględnego leczenia psychiatrycznego, w przypadku innych odmian pierwszym krokiem leczenia jest psychoterapia. Im szybciej podejmie leczenie, tym jest ono skuteczniejsze. Przy odpowiednio dobranych lekach poprawa następuje w ciągu 2–6 tygodni. Istotna jest też psychoterapia, pozwalająca zrozumieć dynamikę zaburzeń depresyjnych, między innymi triadę depresyjną, tworzoną przez negatywne myśli o sobie, o świecie i o przyszłości, pogłębiające niską samoocenę, czy też rozpoznanie błędów poznawczych w procesie wnioskowania, zaburzających realną ocenę sytuacji. Nasze uczucia w dużej mierze są wynikiem tego, jak oceniamy rzeczywistość. Zmiana sposobu myślenia ma wpływ na odczuwane emocje. Czynnikami pomyślnie rokującymi w leczeniu zaburzeń depresyjnych są: wsparcie społeczne, dobre więzi z bliskimi, systematyczna współpraca z lekarzem, aktywność zawodowa, satysfakcjonującą pracę, dobra sytuacja materialna, brak innych chorób.

Warto pamiętać, że 80-90% serotoniny (hormonu szczęścia) produkowana jest w jelitach, pamiętajmy zatem o zrównoważonej diecie, bogatej w owoce i warzywa. Istotną rolę odgrywa aktywność fizyczna wpływająca na wytwarzanie endorfin, zwiększająca poczucia szczęście oraz regularny, zdrowy sen.


Literatura:

  • Bilikiewicz A. (2011). Psychiatria, Warszawa, Wyd. Lekarskie PZWL,
  • Jaskólski, A., (2006). Podstawy fizjologii wysiłku fizycznego z zarysem fizjologii człowieka, Wrocław, Wydawnictwo AWF
  • Oziemski S. (2015). Wykłady o depresji Warszawa, SWPS,
  • Pużyński S., Wciórka J. (2007). Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Kraków: UWM „Vesalius”
  • Pużyński S. (2002). Depresje i zaburzenia afektywne. Warszawa: PZWL
  • Pużyński S (2006) Wywiad o depresji
  • Sęk H. (2007). Psychologia zaburzeń afektywnych. W: H. Sęk (red.). Psychologia kliniczna 2.     Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • Święcicki Ł: Depresja - poradnik dla pacjentów i ich rodzin
  • Urban E. & Partner (2015). Kryteria diagnostyczne z DSM-5, Wrocław

Podziel się:


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus