Bezsenność

Nie ma chyba człowieka, który chociaż raz nie doświadczyłby problemów ze spaniem. Większość z nas ma je sporadycznie, duża część cierpi z ich powodu okresowo, a niektórzy stale borykają się z zaburzeniami snu. Są też tacy, którzy sami ograniczają ilość snu nie zdając sobie sprawy, jak poważne konsekwencje zdrowotne powoduje jego niedostateczna ilość i jakość.

Prawidłowy sen jest jednym z najważniejszych warunków zachowania zdrowia, dobrego samopoczucia i prawidłowego funkcjonowania. Każdy z nas ma własny rytm biologiczny, który w naturalnych warunkach ulega modyfikacjom głównie ze względu na wiek. Noworodki i niemowlęta zazwyczaj śpią kilkanaście godzin na dobę, dziesięciolatkowi już z reguły wystarcza 10 godzin, a dorosłemu średnio 8 godzin. Rytm biologiczny dotyczący snu może różnić się pod względem pory zasypiania i budzenia. Niektórzy lubią kłaść się już o 2000 a wstawać o 500. Takich ludzi nazywamy skowronkami, sowy zaś zdecydowanie wolą spać np. między 300 a 1200. Pomiędzy tymi skrajnościami obraz rytmu może być nakreślony różnorodnie, indywidualnie dla każdego człowieka.
 

Problemy ze snem
 

Kiedy można mówić o bezsenności (insomnii)? Jeśli kłopoty pojawiają się co najmniej trzy razy w tygodniu i jeśli nasze samopoczucie i funkcjonowanie z tego powodu pogarsza się, to można już mówić o bezsenności w sensie medycznym. Pogorszenie samopoczucia i funkcjonowania może objawiać się zmęczeniem, drażliwością, sennością, zaburzeniami koncentracji, co przekłada się na gorsze wyniki w pracy, szkole i powstawanie konfliktów. Kłopoty ze snem mogą przybrać formę jakościową i ilościową.

W tych pierwszych najczęściej skarżymy się na: płytki sen, niedający poczucia zregenerowania, odpoczynku, wyspania. Wtedy też mogą występować częste wybudzenia, niekiedy z nieprzyjemnym uczuciem niepokoju, szybkiego bicia serca albo duszności. Niekiedy ma się wrażenie, że była to tylko drzemka, a nie głęboki sen. Ilość snu może ulec skróceniu w każdej jego fazie. Najczęściej pojawiają się problemy z zasypianiem. Prawidłowy czas od momentu udania się na spoczynek do zaśnięcia jest różny w zależności od wieku. Niemowlęta, i małe dzieci, jeśli są zdrowe, zasypiają w ciągu kilku-kilkunastu minut. Zasypianie w ciągu 30 minut u dorosłych i 45 minut u osób w wieku podeszłym uznawane jest za normę. Przekroczenie tego czasu uważa się za patologię. Ilość snu może też ulec skróceniu w wyniku zbyt wczesnego budzenia się albo jeśli przerwa w jego trwaniu następuje w ciągu nocy. Często jest tak, że u jednej osoby mogą wystąpić jakościowe i ilościowe zaburzenia snu w różnej konfiguracji.

Problem bezsenności może być niewielki i przybiera wtedy formę tzw. bezsenności przygodnej, która trwa kilka dni i powstaje np. wskutek pracy zmianowej, szybkiego przekraczania stref czasu, nagłego stresu, np. przed egzaminem. Jeśli bezsenność trwa do 3 tygodni, nazywamy ją krótkotrwałą. Taka postać może towarzyszyć np. żałobie albo pojawiającej się nagle chorobie somatycznej. Przewlekłą postać insomnii rozpoznajemy, jeśli trwa powyżej miesiąca. W skrajnych przypadkach bezsenność może trwać miesiącami, latami.
 

Przyczyny bezsenności
 

Jakie mogą być przyczyny bezsenności? Najczęściej przypadłość ta towarzyszy innym zaburzeniom i chorobom. Na pierwszym miejscu należy wymienić depresję. W schizofrenii, w zaburzeniach lękowych (nerwicowych), w zespole stresu pourazowego (PTSD), w otępieniu (demencji), w uzależnieniach od substancji psychoaktywnych bezsenność jest także częstym, ważnym i zazwyczaj bardzo dokuczliwym objawem.

Wśród chorób oraz zaburzeń dotyczących innych narządów i układów, które mogą wywoływać bezsenność, należą:

  • zespół niespokojnych nóg,
  • refluks żołądkowo-przełykowy,
  • powiększenie prostaty,
  • choroba Parkinsona,
  • stwardnienie rozsiane,
  • niedoczynność tarczycy,
  • zaburzenia rytmu serca,
  • laryngologiczne problemy powodujące pogorszenie przepływu przez drogi oddechowe, niekiedy powodujące tzw. obturacyjny bezdech senny (powiększone małżowiny nosowe, przerost migdałka gardłowego),
  • astma, alergie (pokarmowe i wziewne),
  • wszelkie zaburzenia przebiegające z bólem (reumatoidalne zapalenie stawów,
  • choroba nowotworowa, ból po urazach, zabiegach), klimakterium i wiele innych.

Bezsenność, poza medycznymi przyczynami, może być spowodowana wydarzeniami stresogennymi (utrata pracy, zdrada małżonka, żałoba, sesja egzaminacyjna). Do problemów ze snem mogą także przyczyniać się niektóre leki, używki, zmiana stref czasowych, praca zmianowa, zmiana pogody wśród meteopatów, hałas, zbyt wysoka i niska temperatura, a także spanie latem w obszarze koła podbiegunowego (za duża stymulacja światłem zaburza wydzielanie melatoniny). Często ludzie sami przyczyniają się do wystąpienia kłopotów ze snem poprzez swoje złe nawyki albo wtedy, gdy nie przestrzegają zasad prawidłowej higieny snu. Często jest tak, że przyczyn bezsenności może być kilka. Bywa też tak, że nie można stwierdzić, jaka jest przyczyna problemów ze snem i wtedy rozpoznawana jest bezsenność pierwotna.
 

Jak leczyć?
 

Jeśli stwierdzamy insomnię, która trwa długo i z powodu której cierpimy, należy udać się do lekarza. Wybór lekarza odpowiedniej specjalności czasem może okazać się bardzo trudny, gdyż często jest to problem interdyscyplinarny i tak też powinien być traktowany. Najczęściej jednak zaburzeniami snu zajmują się lekarze psychiatrzy. W każdym przypadku zaburzeń snu lekarz, niezależnie od specjalizacji, powinien niezwykle starannie zebrać wywiad dotyczący skarg związanych ze snem, samopoczucia w ciągu dnia, rozpoznanych chorób, przyjmowanych leków, używek, nawyków, stresogennych wydarzeń, a także - co niezwykle istotne - wszelkich objawów chorób mogących być przyczyną bezsenności bądź towarzyszących temu zaburzeniu. Wywiad zebrany od pacjenta dobrze jest uzupełnić informacjami uzyskanymi od bliskich osób, gdyż są one po prostu obiektywnymi obserwatorami. Samemu „trudno się obserwować” i można np. nie wiedzieć, że w nocy się chrapie albo o której godzinie zasnęliśmy. Po zebraniu wywiadu lekarz powinien zbadać pacjenta i może polecić wykonanie badań dodatkowych albo skierować go do innego specjalisty. Zakres badania lekarskiego i zaleconych dodatkowych badań będzie zależał od specjalności lekarza i od wstępnego rozpoznania bądź innych dodatkowych objawów, np. chrapanie, niespokojne ruchy kończyn, zaburzenia pamięci, biegunki, tachykardia.

Niezależnie od tego, czy bezsenność jest wtórna, czy pierwotna, należy ją leczyć. Nieleczone zaburzenia snu mogą spowodować wiele negatywnych konsekwencji. Mogą przyczyniać się do powstawania innych zaburzeń, jak depresja, zaburzenia nerwicowe, uzależnienia, otyłość, choroby układu krążenia, np. nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca, udary, otępienie. Poza tym bezsenność skutkuje mniejszą efektywnością pracy, większą absencją, częstszym występowaniem wypadków w pracy, wypadków drogowych.

Leczenie, zarówno w każdej dziedzinie medycyny, jak i w bezsenności, może być przyczynowe i objawowe. Może być też taka sytuacja, że będą stosowane obydwie metody. Dobór sposobu terapii będzie zależał od schorzenia je wywołującego i nasilenia zaburzeń snu. W przypadku bezsenności pierwotnej leczenie objawowe może być farmakologiczne bądź może obejmować różne metody niefarmakologiczne. Od tych drugich należy zacząć terapię. Bardzo ważna jest edukacja dotycząca higieny snu. Należy kłaść się i wstawać o tej samej porze, spać w pomieszczeniu o odpowiedniej temperaturze, w ciszy, pokój powinien być wywietrzony. Łóżko, w którym śpimy, ma być wygodne i może nam służyć tylko do spania i życia seksualnego. Nie powinniśmy w nim jeść, pracować czy oglądać telewizji. Poza tym ważne jest, żebyśmy przed snem nie wykonywali zbyt intensywnego wysiłku fizycznego, intelektualnego czy emocjonalnego. Dodatkowo dobrze jest w niektórych przypadkach przed snem nie stosować zbyt intensywnego światła (zakłóca naturalne wydzielanie melatoniny) pochodzącego z oświetlenia pomieszczenia czy monitorów komputera, ekranów telewizyjnych. Istotne jest też unikanie drzemek w ciągu dnia i abstynencja od alkoholu, kofeiny, nikotyny, guarany. Oprócz higieny snu ważną rolę w leczeniu odgrywa psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT).

Do metod behawioralnych CBT należą: kontrola bodźców i ograniczenie snu. Pierwsza metoda polega na nauczeniu się kojarzenia łóżka ze snem, a nie z aktywnością. Do łóżka można położyć się tylko wtedy, gdy pojawi się senność. Jeśli pacjent nie może zasnąć w ciągu dziesięciu minut, powinien udać się do innego pomieszczenia i położyć się ponownie, gdy znowu pojawi się senność. Metoda ograniczenia snu polega na przebywaniu w łóżku tylko tyle czasu, ile - według chorego - trwa sen (jednak nie krócej niż 4,5 godziny). Jak się okazuje, zazwyczaj czas snu jest zaniżany, częściowe pozbawienie snu skutkuje jego pogłębieniem kolejnej nocy. Metody poznawcze CBT mają na celu zmianę przekonań, myśli dotyczących nie tylko kłopotów ze snem, ale ogólnie związanych z codziennym samopoczuciem i funkcjonowaniem. Praca taka może dotyczyć np. myśli związanych z obawą przed porażką, czarnowidztwem, perfekcjonizmem i związanych z tym negatywnych emocji, jak złość, niepokój. Pomocną metodą w leczeniu bezsenności może być także relaksacja (np. autogenny trening Schulza), która pozwoli zmniejszyć objawy napięcia psychofizycznego. W niektórych przypadkach bezsenności, w zależności od długości trwania i nasilenia objawów, stosowane są leki nasenne albo leki z innych grup, które oprócz np. działania przeciwdepresyjnego wykazują dodatkowo tzw. działanie promujące sen. W niektórych przypadkach skutecznym środkiem może się okazać melatonina. Doborem leku, określeniem dawki i długości leczenia powinien zająć się specjalista psychiatra. Jest to niezmiernie ważne, gdyż najczęstszym powikłaniem nieprawidłowo prowadzonego leczenia jest uzależnienie od leków nasennych.

Jak widać, bezsenność jest niezwykle ważkim problemem, którego absolutnie nie można lekceważyć. I nie oznacza tylko bycia niewyspanym, zmęczonym czy poirytowanym. Insomnia może być przyczyną, objawem albo skutkiem wielu chorób, a także pociąga za sobą istotne konsekwencje społeczne w postaci wypadków drogowych, absencji w pracy czy negatywnego wpływu na relacje międzyludzkie.


Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus