Masło kakaowe

Kakaowiec właściwy Theobroma cacao L, dawniej zaliczany do rodziny zatwarowatych (Sterculiaceae), obecnie zaś ślazowatych (Malvaceae), pochodzi z obszarów tropikalnych. Do prawidłowego rozwoju tej rośliny nieodzowna jest bowiem odpowiednia wilgotność oraz wysoka temperatura, dla której średnia roczna wartość nie może być niższa niż 22 stopni C.


 


 

Skąd się bierze kakao?

Obecnie, z powodu specyficznych właściwości, plantacje kakaowca można spotkać w wielu krajach. Do najważniejszych producentów nasion pozyskiwanych z tej rośliny należą: Meksyk, Brazylia, Ekwador, Wenezuela, Gwatemala, Cejlon, Jawa, Nigeria, Ghana, Wybrzeże Kości Słoniowej.

Kakaowiec jest drzewem osiągającym piętnaście metrów wysokości. Zaczyna owocować koło piątego roku życia i plonuje przez kilkadziesiąt lat, zapewniając rocznie od 20 do 50 sztuk owoców wyrastających bezpośrednio z pnia i grubych gałęzi. Zjawisko to określane jest mianem kauliflorii. W zależności od warunków atmosferycznych owoce kakaowca dojrzewają w ciągu 4-6 miesięcy, dając zbiory 2-3 razy w roku. Roczna produkcja ziarna kakaowego szacowana jest na 1,5 miliona ton. Znajduje ono szerokie zastosowanie między innymi w produkcji kakao w proszku, tłuszczu kakaowego, czekolady.
 

Boski pokarm


Nazwa Theobroma została nadana kakaowcowi w osiemnastym wieku przez Karla Linneusza. Jest połączeniem dwóch słów: theos – bóg i broma – pożywienie, w dowolnym przekładzie może być tłumaczona jako pożywienie bogów. Początki historii kakaowca sięgają bowiem czasu Majów, którzy chętnie wykorzystywali jego ziarna. Prażyli je i rozcierali, a następnie sporządzali z nich napój, który przyprawiali wanilią, miodem, mąką kukurydzianą i spożywali w czasie obrzędów świątecznych czy innych, ważnych wydarzeń. Wielkim jego miłośnikiem był aztecki władca Montezuma, który uważał go za nieoceniony środek zwiększający wytrzymałość, zwalczający zmęczenie, pozwalający funkcjonować przez dłuższy czas bez jedzenia. O tym, jak ceniono ziarna kakaowca, może świadczyć fakt, iż były one także stosowane przez Azteków jako wysokiej wartości środek płatniczy.

Surowce te zawierają cały szereg substancji korzystnie wpływających na nasz organizm. Już na przełomie XVII i XVIII wieku przywiązywano wagę nie tylko do ich wspaniałego smaku, ale także działania leczniczego, przypisywano im właściwości uspokajające, wzmacniające organizm. Obecnie wiemy, że działanie to zawdzięczamy między innymi zawartemu w ziarnie kakaowym magnezowi, który poprawia sprawność intelektualną, działa antystresowo. W nasionach kakao znajdują się także inne, substancje biologicznie aktywne, które wpływają korzystnie na odnowę komórkową, regenerują. Należą do nich np. alkaloidy, w tym teobromina i kofeina oraz polifenole, które charakteryzuje efektywne działanie neutralizujące w stosunku do toksycznych dla naszego organizmu, w tym także skóry, wolnych rodników.

Owoce kakao stanowią również nośnik znacznej ilości tłuszczu, przy czym w ich jądrze znajduje się go ponad 50%, w łupinie zawartość waha się w granicach 40-50%, zaś w zarodku jest go od 2 do 5%.

Do Europy nasiona kakaowca przywiózł, wraz z przepisem na sporządzany z nich napój, Krzysztof Kolumb. Napitek ten miał jednak wiele wad, był tłusty, pojawiał się w nim osad. Zainteresowanie nim wzrosło, kiedy to Holender Van Houten w 1828 roku opracował metodę otrzymywania tzw. kakao w proszku, które jest produkowane do dziś. Produkt ten zawiera mniejszą ilość tłuszczu, co powoduje, że nie tworzy on grubego osadu, ale stosunkowo trwałą zawiesinę w mleku i wodzie.

To właśnie Van Houtenowi zawdzięczamy jadalny tłuszcz, o przyjemnym zapachu kakao. Zaproponowany przez niego proces technologiczny związany był bowiem w bezpośredni sposób z odtłuszczeniem ziarna kakaowego – na drodze jego wyciskania.

Tłuszcz roślinny otrzymywany z nasion dojrzałych owoców kakaowca właściwego znany jest jako olej lub masło kakaowe (łac. Oleum Cacao, Butyrum Cacao).

Jego pozyskanie wymaga odpowiedniej obróbki surowca. W celu wydobycia masła kakaowego ścięte owoce kakaowca poddawane są fermentacji, a wyizolowane w ten sposób ziarna są na ciepło tłoczone. Pozostałość stanowi tzw. kuch wykorzystywany do produkcji kakao w proszku.


Ze względu na unikalne właściwości fizykochemiczne masło kakaowe jest ważnym surowcem dla przemysłu kosmetycznego, spożywczego, farmaceutycznego. Z tego też powodu prowadzone są badania, mające na celu zarówno wyhodowanie odmian kakaowca o większej zwartości oleju, jak i optymalizację metod jego pozyskiwania.

Masło kakaowe to stały tłuszcz o temperaturze topnienia 35-40şC, determinującej długość łańcuchów kwasów tłuszczowych, stopień ich nienasycenia, jak również usytuowanie w cząsteczce gliceryny.

Dominującą grupę kwasów masła kakaowego stanowią związki nasycone (64,9%), głównie kwasy: palmitynowy C16:0 (28,03-33,70%) i stearynowy C18:0 (33,70-40,22%). Zawiera ono także 31,43% mono- i 3,51% wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, tj. kwas oleinowy C18:1 n-9 (26,36-30,49%) i linolowy, C18:2 n-6 (2,50-3,00%).

Istotnym składnikiem masła kakaowego jest jego frakcja niezmydlająca się, której średnia zawartość wynosi około 1%. Pośród jej składników można znaleźć takie substancje aktywne, jak sterole – beta-sitosterol (59-62%), stigmasterol (24-31%) kampesterol (9-11%) oraz cholesterol (1-2%). Obecne są w niej również tokoferole, w tym 18,8 mg alfa-, 3,9 mg beta-, 196 mg gamma- i 14 mg delta-tokoferolu w kilogramie odwodnionego tłuszczu.

Tłuszcz ten zawiera śladowe ilości kwasu mrówkowego. Przetrzymywany bez dostępu powietrza jest stosunkowo trwały.
 

Zastosowania w kosmetyce


Masło kakaowe jest chętnie wykorzystywane w przemyśle kosmetycznym. Skóra znosi je bowiem bez podrażnień, wykazuje wysoką z nią biozgodność, praktycznie nie powoduje uczuleń.

Tłuszcz ten pomimo stałej konsystencji, ze względu na temperaturę topnienia zbliżoną do temperatury ciała ludzkiego, łatwo się rozprowadza. Stosowany w preparatach kosmetycznych

przyspiesza proces opalania, doskonale poprawia koloryt skóry. Posiada on także pewne właściwości ochronne przed promieniowaniem UV B. Efektywnie zmiękcza, nawilża, regeneruje skórę. Zapobiega nadmiernemu wysuszaniu naskórka. Łagodzi problem cery podrażnionej działaniem słońca i wiatru. Chętnie wykorzystywany jest także w celu ochrony spierzchniętej skóry rąk i ust.

W recepturach preparatów kosmetycznych często bywa łączony z lanoliną, gdyż surowce te wykazują synergizm działania. Wosk owczy ułatwia przenikanie masła kakaowego, natomiast ono ogranicza z kolei lepkość wosku.

Masło kakaowe znajduje zastosowanie w wielu formulacjach, między innymi w środkach do pielęgnacji ciała, mydłach, wyrobach kondycjonujących do włosów. Można je znaleźć także w segmencie kosmetyków kolorowych: pomadkach, pudrach, fluidach, różach. Chętnie wykorzystywane jest również w preparatach do opalania, gdyż jak wspomniałam, nadaje skórze ładny koloryt.

W przemyśle perfumeryjnym masło kakaowe bywa stosowane w tzw. metodzie enfleurage, w której wykorzystuje się jego zdolność do pochłaniania różnorodnych zapachów, np. woni naturalnych kwiatów. Płatki lub inne pachnące części roślin umieszcza się na tłuszczu i pozostawia na nim przez dłuższy czas, pozwalając na uwolnienie zawartych w nich związków zapachowych. Proces powtarza się do momentu całkowitego wysycenia zapachami. W jego wyniku otrzymuje się tzw. pomady, z których można wydobyć „aromat” na drodze ekstrakcji alkoholem etylowym. Technika enfleurage bywa używana w przypadku wyjątkowo delikatnych kwiatów, takich jak jaśmin czy tuberoza.

Masło kakaowe znalazło także zastosowanie w przemyśle spożywczym. Wykorzystywane jest ono między innymi do produkcji czekolady. Producenci wytwarzają wiele jej odmian: mleczną, gorzką, białą albo nadziewaną, czasami określaną mianem pseudoczekolady. Najlepsza i najzdrowsza pozostaje jednak pełna, twarda, ciemna, gorzka. Zwiększa ona poziom przeciwutleniaczy, które neutralizują wolne rodniki, uszkadzające komórki. Jest ona również bardzo pożywna, efektywnie wzmacnia organizm. Stugramowa tabliczka produktu zawiera 530-600 kcal. Lekarze zalecają jego spożywanie po dużym wysiłku fizycznym, oddaniu krwi, intensywnej pracy umysłowej.

Czekolada w płynie zapobiega zakrzepom i zmniejsza ryzyko zawału serca. Obniża aktywność płytek krwi, które wykazują mniejszą tendencję do zlepiania się. Dzięki zawartości takich związków jak fenyloalanina zwiększa produkcję endorfin, związków zaliczanych do endogennych, naturalnych neuroprzekaźników przeciwbólowych. Ich obecność powoduje, że czekolada polecana jest w przypadku migren. Komponenty te, określane także mianem hormonów szczęścia, w istotny sposób wpływają na poprawę humoru. Regulują odczucie głodu i sytości. Obecne w czekoladzie pirazyny uwalniają substancje wpływające korzystnie na pracę mózgu, podnosząc sprawność intelektualną.

Czekolada wykorzystywana jest również do celów kosmetycznych. Bardzo często wykonywany z jej zastosowaniem zabieg określa się mianem czekoladowego. Należy jednak zdawać sobie sprawę, że stanowi ona tylko część składową preparatu. Najczęściej stosuje się ją w połączeniu ze składnikami działającymi z nią synergicznie. Należą do nich między innymi kofeina, algi, oleje roślinne. Zabiegi czekoladowe wpływają korzystnie na skórę, wygładzają ją, niwelują tkankę tłuszczową. Dzięki zawartości kofeiny pobudzają krążenie krwi w skórze, zmniejszają obrzęki. Poza tym działają odżywczo, detoksykują organizm, relaksują, poprawiają nastrój. Skóra po zastosowaniu czekolady staje się jędrna, elastyczna, gładka.

Masło kakaowe, ze względu na temperaturę topnienia zbliżoną do temperatury ciała, znalazło również zastosowanie w farmacji do wytwarzania różnego rodzaju czopków i globulek. Stanowi ono dobry nośnik dla wielu substancji leczniczych.


Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus