Ftalany mogą zwiększać ryzyko cukrzycy u kobiet

Ftalany to grupa związków organicznych stosowanych w wielu gałęziach przemysłu, można je znaleźć m.in. w kosmetykach, zabawkach, opakowaniach wykonanych z tworzyw sztucznych, farbach czy wykładzinach. Mogą mieć one negatywny wpływ na zdrowie człowieka, m.in. na układ hormonalny czy oddechowy. Naukowcy z University of Michigan School of Public Health w Stanach Zjednoczonych odkryli, że wysoki poziom ftalanów u kobiet w średnim wieku zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2.

1. Ekspozycja na ftalany a ryzyko cukrzycy typu 2 u kobiet
2. Gdzie znajdują się ftalany?
3. Wpływ ftalanów na zdrowie dorosłych i dzieci

Ekspozycja na ftalany a ryzyko cukrzycy typu 2 u kobiet

Ftalany należą do grupy związków chemicznych posiadających zastosowanie w przemyśle tworzyw sztucznych o różnorakim przeznaczeniu, najczęściej przy produkcji zabawek dla dzieci oraz opakowań do żywności. Długofalowy kontakt z tymi organicznymi związkami może wiązać się z pojawieniem się różnych negatywnych dla zdrowia konsekwencji, między innymi ze zwiększeniem ryzyka zachorowania na cukrzycę czy obniżeniem płodności.

W ramach badania SWAN (The Study of Women's Health Across the Nation) sprawdzono, czy kontakt z ftalanami ma bezpośredni związek ze zwiększonym występowaniem cukrzycy typu 2 w populacji kobiet w średnim wieku. Badaniu poddano grupę 1 308 pań. Okres analiz obejmował sześć lat – w tym czasie dwukrotnie oznaczono jedenaście metabolitów ftalanów w próbkach moczu uczestniczek, również dwukrotnie badano stężenie glukozy we krwi (choroba rozwinęła się u 61 pacjentek). Odkryto, że białe kobiety narażone na wysoki poziom niektórych ftalanów miały o 30–63% większą szansę na rozwój cukrzycy (szkodliwe związki nie były powiązane z cukrzycą u kobiet innych ras).

Gdzie znajdują się ftalany?

Głównym zadaniem ftalanów jest zwiększenie wytrzymałości ogólnej produktu, spełniają one również rolę plastyfikatorów, powodując zmiękczenie i uelastycznienie danego tworzywa. Niektóre grupy ftalanów są używane w procesach rozpuszczania innych materiałów. Związki te są bezwonne i nie mają smaku, znajdują się w wielu produktach, które otaczają nas w życiu codziennym, również w żywności. Różne grupy ftalanów możemy znaleźć w następujących produktach:

• kosmetyki, takie jak szampony, lakiery do paznokci i lakiery do włosów,
• kleje, farby,
• detergenty,
• materiały budowlane,
• podłogi PCV (polichlorek winylu),
• zasłony prysznicowe,
• rozpuszczalniki,
• preparaty do wykończenia drewna.

Najbardziej narażeni na kontakt bezpośredni z tą grupą związków jesteśmy w momencie spożywania posiłków podawanych lub pakowanych w plastik, który zawiera ftalany. Zagrożenie niesie też konsumpcja produktów mlecznych i mięsnych pochodzących od zwierząt, które były narażone na działanie ftalanów, a ponadto używanie kosmetyków, szamponów, środków nawilżających skórę i innych produktów do pielęgnacji ciała z zawartością tych związków oraz kontakt z kurzem w pomieszczeniach, w których dywan, tapicerka, okładziny ścienne lub wykończenia drewniane zawierają ftalany.

Wpływ ftalanów na zdrowie dorosłych i dzieci

W badaniach dotyczących toksyczności ftalanów dowiedziono, że ekspozycja na te związki w okresie prenatalnym oraz niemowlęcym może zaburzać funkcjonowanie układu hormonalnego i układu oddechowego dzieci, wpływając na:

• zaburzenia funkcji tarczycy,
• zaburzenia w metabolizmie argininy i proliny, co skutkuje rozwojem nadwagi i otyłości wśród dzieci w wieku szkolnym,
• wzrost skurczowego ciśnienia krwi,
• rozwój insulinooporności i cukrzycy,
• przedwczesne dojrzewanie płciowe,
• większe ryzyko rozwoju astmy i alergii.

Ponadto ftalany, podobnie jak bisfenol A, łatwo przenikają przez barierę krew-mózg, mogą zatem wpływać negatywnie na pracę mózgu, obniżać zdolność uczenia się, osłabiać koncentrację i orientację przestrzenną. Badania epidemiologiczne na ludziach wykazały także istotny związek między narażeniem na ftalany a zaburzeniami płodności zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Udowodniono m.in., że wpływają one na zmniejszenie ruchliwości plemników oraz podwyższenie stężenia testosteronu.