pielęgniarka pobiera krew
Paulina Hillebrand

Gęsta, lepka krew – przyczyny, objawy, leczenie

Krew składa się z wyspecjalizowanych komórek, przeciwciał, czynników krzepnięcia i substancji w niej przenoszonych, m.in hormonów, lipidów, białek i glukozy. Stężenie tych składników wpływa na gęstość i lepkość krwi, a równowaga między nimi pozwala na jej poprawne krążenie. Jak rozpoznać zbyt gęstą krew?

Zbyt gęsta krew występuje w szerokim zakresie zaburzeń, które mają jedną wspólną cechę – upośledzenie przepływu krwi prowadzące do tworzenia się zakrzepów. Ze względu na te potencjalne zagrożenia ważne jest monitorowanie czynników wpływających na gęstość krwi.

Gęsta krew – co to znaczy? Jak się objawia?

W terminologii medycznej nie istnieje sformułowanie „gęsta krew”, jednak przyjęło się stosowanie go do określenia stanów nadkrzepliwości (trombofilia). Termin ten obejmuje też inne stany prowadzące do zwiększonej lepkości krwi, czyli większej oporności na jej przepływ przez naczynia krwionośne, takie jak podwyższona liczba krwinek i ich agregacja oraz wyższy poziom białek osocza (np. fibrynogenu, albuminy i globuliny) lub po prostu odwodnienie.

Kiedy krew jest gęstsza, porusza się wolno. Wówczas istnieje ryzyko tworzenia się zakrzepów, które prowadzą do niedokrwienia narządów. Skutki uboczne utrudnionego przepływu tlenu, hormonów i składników odżywczych do tkanek to ich niedobory, a pompowanie zbyt gęstej krwi prowadzi do obciążenia serca.

Wiele osób nie odczuwa objawów gęstej krwi, mogą jedynie pojawić się trudności przy jej pobieraniu lub odchylenia w rutynowej morfologii.

Pierwszymi symptomami zbyt gęstej krwi mogą być zakrzepy. Te z kolei pojawiają się dopiero wtedy, gdy wystąpi dodatkowy czynnik ryzyka, np. po 40. roku życia, w ciąży, okresie pooperacyjnym, przy unieruchomieniu (np. złamania kończyn), w otyłości, stanach zapalnych czy nowotworach złośliwych, przy antykoncepcji hormonalnej. Jak rozpoznać zakrzepicę żylną? Do jej objawów należą:

  • ból kończyny i jej tkliwość,
  • obrzęk, zwłaszcza jednostronny,
  • zaczerwieniona i ciepła skóra.

W najpoważniejszych przypadkach skrzeplina może się oderwać i przemieścić do tętnicy płucnej lub jej odgałęzień, prowadząc do zatorowości płucnej. Zatorowość płucna objawia się nagłą dusznością, krwiopluciem i bólem w klatce piersiowej. Czasem stany nadkrzepliwości objawiają się nawykowymi poronieniami (utrata więcej niż trzech ciąż w pierwszym trymestrze ciąży).

Zwiększona lepkość krwi z kolei prowadzi do zespołu nadlepkości, występującego przede wszystkim u chorych na nowotwory hematologiczne. Klasyczna triada jego objawów obejmuje:

  • krwawienie z błony śluzowej (głównie jamy ustnej i nosa),
  • zaburzenia wzroku (powodowane retinopatią),
  • zaburzenia neurologiczne (bóle i zawroty głowy, drgawki czy nawet śpiączka).

Mogą występować również: brak energii, uogólnione swędzenie czy zaczerwienienie skóry twarzy, duszność i łatwe męczenie się, przedłużone krwawienie menstruacyjne, a także inne symptomy charakterystyczne dla chorób podstawowych.

Czy zbyt gęsta krew jest groźna dla zdrowia?

Warto wiedzieć, czym grozi gęsta krew. Znacznie zwiększa ryzyko powstawania zakrzepów, które niekiedy mogą dotyczyć narządów witalnych, takich jak mięsień sercowy (prowadząc do zawału serca) czy mózg (udar niedokrwienny). Jednym z najgroźniejszych i potencjalnie śmiertelnych skutków gęstej krwi jest zatorowość płucna. Podobnie dzieje się w przypadku zespołu nadlepkości. Nieleczony prowadzi do przewlekłego niedokrwienia i nieodwracalnego uszkodzenia zajętych narządów.

Inne konsekwencje obejmują zastoinową niewydolność serca, martwicę kanalików nerkowych, obrzęk płuc, finalnie niewydolność wielonarządową, a nawet śmierć. Konieczna jest jego błyskawiczna diagnostyka celem wdrożenia leczenia przyczynowego i natychmiastowej plazmaferezy (wymiana osocza).

Przyczyny zbyt gęstej krwi

Niektóre schorzenia, które powodują zagęszczenie krwi, to:

  • trombofilie wrodzone lub nabyte,
  • nowotwory hematologiczne: czerwienica prawdziwa, szpiczak mnogi i makroglobulinemia Waldenströma, ostre białaczki szpikowe, zespoły mielo- i limfoproliferacyjne,
  • choroby zapalne i autoimmmunologiczne,
  • inne: odwodnienie, uprawianie intensywnego wysiłku fizycznego, palenie papierosów, przyjmowanie leków (antykoncepcja hormonalna, HTZ).

Wrodzone zaburzenia krzepnięcia krwi powodujące zwiększenie jej gęstości są rzadkie, a jeszcze rzadziej diagnozuje się je u noworodka lub dziecka (mimo ich dziedziczności). Najbardziej powszechna mutacja dotyczy czynnika V Leiden, który dotyka 3–7% ogólnej populacji. Do innych przyczyn zaburzeń krzepnięcia należą: niedobory białka C i S, antytrombiny, mutacja genu 20210A protrombiny, zwiększona aktywność VIII czynnika krzepnięcia krwi.

Ważne jest zrozumienie, że obecność tych zaburzeń sama w sobie nie zwiększa gęstości krwi, a wyłącznie predysponuje do wystąpienia nadkrzepliwości w obecności innych czynników ryzyka.

Trombofilie nabyte występują przede wszystkim w zespole antyfosfolipidowym np. w przebiegu tocznia rumieniowatego układowego (SLE) i nowotworów.

Na lepkość krwi wpływają osoczowe białka takie jak fibrynogen, immunoglobuliny czy krioglobuliny. Podniesiony poziom fibrynogenu może występować w chorobach zapalnych czy reumatoidalnym zapaleniu stawów (RZS). Nadmierny poziom immunoglobulin wpływa na lepkość krwi bezpośrednio i poprzez zwiększenie agregacji erytrocytów. Stan ten obserwuje się w chorobach zapalnych, dyskrazjach komórek plazmatycznych (np. szpiczak mnogi) czy innych nowotworach hematologicznych. Krioglobuliny natomiast obserwuje się przy zakażeniu WZW C oraz w zapaleniach naczyń.

Lepkość krwi jest także wyższa u osób z zespołem metabolicznym (otyłość brzuszna, insulinooporność, dyslipidemia i nadciśnienie tętnicze). 

Gęstość krwi rośnie także z wiekiem w związku z większą sztywnością ściany krwinek czerwonych, nakładającą się na częstsze występowanie cukrzycy i hiperlipidemii. 

Palenie papierosów powoduje wzrost hematokrytu przez wzrost liczby krwinek czerwonych (w wyniku większego stężenia tlenku węgla i niedotlenienia tkanek) oraz wyższą liczbę krwinek białych, czyli leukocytów (w wyniku przewlekłego stanu zapalnego).

Zwiększona liczba erytrocytów występuje także przy odwodnieniu, u osób mieszkających na dużych wysokościach czy we wrodzonych wadach serca. Dużo rzadziej jest powodowana czerwienicą prawdziwą czy innymi chorobami mieloproliferacyjnymi.

Powiązane produkty

Gęsta krew – diagnostyka

Proces diagnostyczny jest złożony i ukierunkowany wywiadem medycznym. Zwraca się uwagę na nawyki żywieniowe, używki i choroby towarzyszące, które pomagają wykluczyć stany predysponujące do gęstej krwi. Niezwykle istotna jest historia rodzinna i indywidualna dotycząca zakrzepicy – chodzi o wykluczenie trombofilii. Jeżeli występują jakiekolwiek wzmianki sugerujące jej istnienie, konieczne jest wykonanie specyficznych badań obejmujących morfologię krwi, czasy krzepnięcia, oporność na aktywowane białko C (test na obecność czynnika V Leiden), mutacje w genie protrombiny G20210A, poziomy funkcjonalne antytrombiny, białka C i S a także VIII czynnika krzepnięcia krwi.

W związku z tym, że gęsta krew i zakrzepica mogą być pierwszymi objawami niektórych chorób autoimmunologicznych, konieczne jest wykonanie testów na wykrycie antykoagulantu toczniowego (grupa przeciwciał antyfosfolipidowych).

Jeżeli w pełnej morfologii krwi wykrywa się podwyższony hematokryt, konieczna jest diagnostyka w kierunku czerwienicy prawdziwej i innych nowotworów hematologicznych. Rozpoczyna się od rozmazu krwi, który pomaga wykryć zespoły mielo- i limfoproliferacyjne, a także białaczki. Potwierdzenie czerwienicy odbywa się poprzez badanie mutacji w genie JAK2 V617F.

Badania w kierunku szpiczaka mnogiego i makroglobulinemii Waldenströma opierają się na elektroforezie białek w surowicy i moczu. Podejrzenie jakiegokolwiek z tych procesów wymaga aspiracji i czasem biopsji szpiku. Niekiedy potrzebna jest dalsza diagnostyka obrazowa.

Gęsta krew – leczenie

Strategie stosowane w celu zmniejszenia lepkości krwi nie różnią się od ogólnych wskazań dotyczących zdrowego stylu życia. Regularna aktywność fizyczna poprawia przepływ krwi, m.in. obniżając ciśnienie krwi i poziom cholesterolu. Podobnie zaleca się rzucenie palenia, co zmniejsza nadkrzepliwość krwi i hematokryt, tym samym obniżając ryzyko zawału serca. Redukcja tłuszczu w diecie i utrata wagi również pomagają w utrzymaniu odpowiedniego przepływu krwi.

Należy pamiętać o piciu 1,5 do 2 litrów wody dziennie i unikać spożywania alkoholu, kawy czy czarnej herbaty w nadmiarze, gdyż mogą powodować gęstnienie krwi.

Leczenie farmakologiczne zależy od tego, dlaczego krew jest gęsta. W przypadku trombofilii i historii zakrzepicy zaleca się terapię przeciwpłytkową (np. kwas acetylosalicylowy), terapię przeciwzakrzepową heparyną lub doustnymi lekami (warfaryna, acenokumarol). W szczególnych przypadkach włącza się leczenie substytucyjne białkiem C lub antytrombiną.

Wiele osób z gęsta krwią jednak nigdy nie doświadcza zakrzepów, co oznacza, że nie jest konieczne wprowadzenie żadnego leczenia; zaleca się jedynie profilaktykę w ryzykownych sytuacjach (podróże dłuższe niż 5–6 godzin, operacje, unieruchomienie).

Czerwienicę prawdziwą uważa się za chorobę nieuleczalną i terapia w niej stosowana ma na celu obniżenie hematokrytu, a zatem zmniejszenie ryzyka komplikacji wynikających z niedokrwienia mięśnia sercowego lub innych tkanek obwodowych. Używa się w tym celu hydroksymocznik lub upuszcza się krew (flebotomia). W przypadku innych nowotworów hematologicznych stosuje się chemioterapię według schematu zalecanego w danym typie nowotworu.

Zespół antyfosfolipidowy wymaga obserwacji; niekiedy konieczne jest leczenie immunosupresyjne wspólnie z leczeniem przeciwpłytkowym lub przeciwzakrzepowym.

  1. M. Intaglietta, Increased blood viscosity: Disease, adaptation or treatment?, „Clinical Hemorheology and Microcirculation”, nr 42 2009.
  2. H. C. Kwaan, Role of plasma proteins in whole blood viscosity: A brief clinical review, „Clinical Hemorheology and Microcirculation”, nr 44 2010.
  3. C. Irace, F. Scavelli, C. Carallo, R. Serra, A. Gnasso, Plasma and blood viscosity in metabolic syndrome, „Nutrition, Metabolism & Cardiovascular Diseases”, nr 19 2009.
  4. C. Carallo, C. Irace, M.S. De Franceschi i in., The effect of aging on blood and plasma viscosity. An 11.6 years follow-up study, „Clinical Hemorheology and Microcirculation”, nr 47 2011.
  5. M. A. Gertz, Acute hyperviscosity: syndromes and management, „Blood”, nr 13 2018.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pneumokoki – czym są i jakie choroby wywołują? Jak chronić się przed pneumokokami?

    Streptococcus pneumoniae (pneumokoki, dwoinki zapalenia płuc) to bakterie, które osiedlają się w nosie oraz gardle i powodują groźne choroby. Zakażenia pneumokokowe dotyczą głównie małych dzieci oraz seniorów. Wśród grup ryzyka wymienia się również osoby z zaburzeniami odporności oraz osoby cierpiące na choroby przewlekłe. W jaki sposób można zarazić się pneumokokami? Jak się przed nimi chronić? Podpowiadamy.

  • Żółć w żołądku – objawy, przyczyny, dieta, leczenie

    Produkcja żółci ma miejsce w wątrobie, następnie dochodzi do jej magazynowania w pęcherzyku żółciowym i wydzielenia w dużej ilości po spożyciu tłustego posiłku. Kolejno żółć transportowana jest przewodem żółciowym wspólnym do dwunastnicy, gdzie emulguje tłuszcze. Przygotowane w ten sposób lipidy są łatwiejsze do strawienia.

  • Zanik wieloukładowy (MSA) – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

    21 maja 2024 roku w wieku 71 lat po kilkuletniej walce z chorobą zmarł wybitny polski kompozytor Jan A. P. Kaczmarek. Muzyk zmagał się z nieuleczalnym, postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym – zanikiem wieloukładowym (MSA). Choroba ta prowadzi do uszkodzenia struktur mózgu, a objawy przypominają symptomy choroby Parkinsona. Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i sposobów leczenia MSA.

  • Pompa insulinowa – wskazania, działanie, refundacja

    Pompy insulinowe umożliwiają lepszą kontrolę cukrzycy, a tym samym poprawiają jakość życia osób wymagających insulinoterapii. Te niewielkich rozmiarów urządzenia naśladują działanie trzustki i eliminują konieczność wykonywania regularnych wstrzyknięć insuliny. Wyjaśniamy, jak działają pompy insulinowe i jakim grupom pacjentów zaleca się korzystanie z nich. Opisujemy również, komu przysługują z refundacją.

  • Grypa i RSV – szczepionka, podobieństwa i różnice

    Grypa i RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to dwie powszechne choroby wirusowe, które mają znaczący wpływ na zdrowie publiczne, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, niemowląt oraz osób z osłabionym układem odpornościowym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej podobieństwom i różnicom między grypą a RSV, ze szczególnym uwzględnieniem dostępnych szczepień.

  • Sensor do pomiaru cukru – monitorowanie glikemii. Działanie, refundacja systemu ciągłego CGM

    Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, na którą w Polsce choruje ponad 3 mln osób, z czego około 25% nie jest tego świadomych. W leczeniu tego schorzenia oraz w zapobieganiu występowania powikłań narządowych niezwykle istotne jest utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki nowoczesnym technologiom w postaci systemów do ciągłego monitorowania glikemii mamy szansę na lepszą kontrolę choroby, a co za tym idzie – na opóźnienie rozwoju powikłań narządowych cukrzycy. Niestety należy pamiętać, że sensory są stosunkowo drogie, a ich zakup podlega refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie w konkretnych wskazaniach.

  • Refundacja dla cukrzyków – zasady refundacji w diabetologii

    Od stycznia 2024 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia wprowadzające w życie zmiany w refundacji wyrobów medycznych przeznaczonych dla pacjentów chorujących na cukrzycę. Wyjaśniamy zasady odpłatności systemów do ciągłego monitorowania glikemii, pomp insulinowych, pojemników na insulinę oraz zestawów infuzyjnych.

  • Zespół słabości (kruchości) to nie zwykłe starzenie. Objawy, diagnoza, leczenie

    Proces starzenia jest nieodłącznym elementem życia każdego człowieka i ma znaczący wpływ zarówno na fizyczne, jak i psychiczne funkcjonowanie seniorów. Wśród zachodzących zmian wymienić można między innymi pogorszenie pracy poszczególnych narządów, podatność na choroby, zaburzenia poznawcze czy zespół kruchości. Ten ostatni jest zagadnieniem szczególnie badanym przez geriatrów – szacuje się, że w populacji polskiej dotyka on około 7% seniorów, wśród których ponad 50% to osoby po 80. roku życia.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij