Co to jest social jet lag? Jak zaburzenia naturalnego rytmu dobowego wpływają na nasze zdrowie i samopoczucie?
Justyna Piekara

Co to jest social jet lag? Jak zaburzenia naturalnego rytmu dobowego wpływają na nasze zdrowie i samopoczucie?

Badania sugerują, że tendencja do regularnego snu w ciągu tygodnia i nagła zmiana tego wzorca w weekendy jest niekorzystna dla zdrowia i niesie za sobą przyrost masy ciała, zwiększone ryzyko nowotworów, depresji, chorób serca i schorzeń przewlekłych, takich jak cukrzyca. Czym jest chronotyp i co ma wspólnego z naszym samopoczuciem? Jak uporać się z tzw. społecznym jet lagiem?

Co to jest social jet lag? Jakie są jego konsekwencje?

Społeczny jet lag (ang. social jet lag) to termin ukuty przez niemieckiego naukowca Tila Roennenberga w 2006 roku, opisujący niezgodność między funkcjonowaniem zegara biologicznego organizmu i rzeczywistego wzorca snu, która powstaje ze względu na naszą społeczną aktywność. Zwykle ta rozbieżność powstaje między dniami tygodnia, w które pracujemy i weekendem. 

Potencjalne skutki społecznego jet lagu obejmują:

  • zaburzenia snu, takie jak bezsenność lub nadmierna senność,
  • odczuwanie zmęczenia w ciągu dnia,
  • brak dobrego samopoczucia,
  • problemy z koncentracją i osłabienie efektywności pracy,
  • negatywne zmiany metaboliczne.

Jak przedstawiają się wyniki badań?

Badacze z Arizony stwierdzili, że każda dodatkowa godzina snu, będąca odstępstwem od codziennej rutyny, podnosi o 11% ryzyko rozwinięcia się choroby serca. Ich praca sugeruje także, że nie tylko ilość snu ma znaczenie dla naszego zdrowia, ale także jego regularność.

Naukowcy odkryli, że osoby, które skróciły sen o pięć godzin w ciągu tygodnia i starały się odrobić „dług snu” w weekend, nadal ponosiły jego koszty, które wiązały się z nadmiernym spożycie kalorii i zwiększeniem masy ciała, a także szkodliwe zmiany w sposobie, w jaki organizm wykorzystuje insulinę. Z biegiem czasu zwiększa to ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2. W związku z rytmem dobowym organizm uwalnia różne hormony, które regulują wiele ważnych funkcji organizmu, w tym trawienie i apetyt.

Od 2007 r. praca zmianowa jest klasyfikowana przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) jako prawdopodobny czynnik rakotwórczy z powodu zaburzeń dobowych. W czerwcu 2019 r. międzynarodowa grupa naukowców zwołana przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (Insecticide Resistance Action Committee, IRAC), na podstawie badań eksperymentalnych i danych epidemiologicznych, potwierdziła, że zaburzona chronobiologia wiąże się z rakotwórczością.

Jaki jest związek między chronotypem a nastrojem?

Chronotyp określa funkcjonowanie indywidualnego, wewnętrznego zegara biologicznego, który reguluje pory snu i aktywności. Zazwyczaj wyróżnia się dwa skrajnie różne chronotypy: tzw. skowronki i sowy. Bardziej aktualny podział wykorzystuje jeszcze cztery grupy, symbolizowane przez niedźwiedzia, wilka, lwa i delfina.

Zgodność trybu życia z chronotypem przekłada się stan zdrowia i samopoczucie psychiczne. Według Celine Vetter z Uniwersytu Kolorado w Boulder osoby, które zwykle wstają wcześnie rano, mają tendencję do „lepszego dostosowania do typowych harmonogramów odpoczynku”, podczas gdy sowy, czyli osoby aktywne w godzinach popołudniowych lub wieczornych, mogą mieć z tym problem. Zdaniem ekspertki ci, którzy budzą się wcześniej, podlegają większej ekspozycji na światło słoneczne, co może mieć wpływ na ich samopoczucie. Osoby te zdają się być bardziej szczęśliwe. Zespół naukowców z University of Colorado Boulder potwierdzili tę obserwację i dowiódł, że budzenie się zaledwie godzinę wcześniej niż zwykle, może zmniejszyć ryzyko depresji o 23%. 

Jak „zrestartować” swój zegar biologiczny i poradzić sobie ze społecznym jet lagiem?

Eksperci są zgodni, że nie można nadrobić straconego snu przez drzemki lub dłuższy sen w dni wolne od pracy. W ten sposób można próbować ograniczyć jedynie niektóre zagrożenia zdrowotne związane z deficytem snu wpływające na podwyższenie ryzyka przedwczesnej śmierci, jednak efekty są tymczasowe. 

Najbardziej oczywistym krokiem, jaki możemy podjąć, jest próba zmniejszenia wszelkich różnic między procedurami snu. Utrzymanie stabilnych godzin budzenia się w weekend i ograniczenie ekspozycji na światło w nocy może poprawić jego jakość. Należy unikać jasnych świateł późnym wieczorem i zrezygnować z używania urządzeń mobilnych tuż przed snem, natomiast w ciągu dnia znaleźć sposób, aby uzyskać jak najwięcej naturalnego światła słonecznego. Dorośli powinni spać regularnie co najmniej siedem godzin dziennie, aby być wypoczętym i moc cieszyć się dobrym zdrowiem.

  1. M. Wittmann, J. Dinich, M. Merrow, Social jetlag: misalignment of biological and social time, „Chronobiology International” 2009, nr 23 (1-2), s. 497-509, [online] https://doi.org/10.1080/07420520500545979, [dostęp:] 30.06.2021.
  2. V. McKeever, C. Stieg, Here’s why morning people are happier – and how to ‘hack’ your body clock to be one, „cnbc.com” [online], https://www.cnbc.com/2021/06/13/waking-up-just-an-hour-earlier-reduces-depression-risk-study.html, [dostęp:] 30.06.2021.
  3. What is your chronotype and why is it important?, „mentaltoughness.partners” [online], https://www.mentaltoughness.partners/what-is-your-chronotype/, [dostęp:] 30.06.2021.
  4. Social jet lag is associated with worse mood, poorer health and heart disease, „aasm.org” [online], [dostęp:] 30.06.2021.
  5. Ad libitum weekend recovery sleep fails to prevent metabolic dysregulation during a repeating pattern of insufficient sleep and weekend recovery sleep, „Current Biology” 2019, 29, s. 957–967 [online] https://www.cell.com/current-biology/pdfExtended/S0960-9822(19)30098-3, [dostęp:] 30.06.2021.
  6. T. C. Erren, P. Morfeld, J.V. Groß, „Night shift work” is probably carcinogenic: What about disturbed chronobiology in all walks of life?, „Journal of Occupational Medicine and Toxicology” 2019, nr 14, [online] https://doi.org/10.1186/s12995-019-0249-6, [dostęp:] 30.06.2021.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Płukanie zatok – jakie są wskazania do irygacji zatok przynosowych oraz w jaki sposób zrobić to w domu?

    Płukanie zatok posiada wiele zalet – może być bezpiecznie stosowane przez dzieci (od 4. roku życia), kobiety w ciąży i karmiące piersią. Stanowi niefarmakologiczną metodę walki z katarem oraz zapaleniem zatok – pomaga zachować drożność przewodów nosowych i zatok oraz oczyścić z zakaźnej wydzieliny i innych zanieczyszczeń (patogenów czy alergenów). 

  • Mięśniaki macicy – przyczyny, objawy, leczenie, operacja niezłośliwego nowotworu macicy

    Mięśniaki macicy są najczęstszymi niezłośliwymi nowotworami kobiecych narządów rodnych, mogą one dotyczyć nawet co czwartej kobiety w wieku rozrodczym. Mięśniaki w macicy pomimo łagodnego charakteru mogą być przyczyną niepokojących i uciążliwych objawów, które, w dużej mierze, zależą od rodzaju i wielkości, jaką osiągną. Ich rozpowszechnienie w populacji oraz konsekwencje zdrowotne sprawiają, iż są jedną z częstszych przypadłości spotykanych w praktyce ginekologicznej. Jakie są przyczyny powstawania mięśniaków? Jak wygląda diagnostyka oraz leczenie?

  • Woda morska do nosa – jak działa? Kiedy warto stosować sól morską w sprayu?

    Preparaty wody morskiej do nosa przeznaczone są zarówno do codziennej higieny nosa, jak i w przypadku wystąpienia schorzeń układu oddechowego. Przeznaczone są dla dzieci (nawet od pierwszych dni życia), osób dorosłych, starszych oraz kobiet w ciąży i karmiących. Dostępne są w postaci roztworu izotonicznego lub hipertonicznego. Mają działanie nawilżające oraz oczyszczające.  

  • Angina – przyczyny, objawy, leczenie anginy u dzieci i u dorosłych

    Angina to ostre zapalenie gardła i migdałków wywołane najczęściej przez paciorkowce z grupy A (Streptococcus pyogenes). Anginę rozpoznaje się na podstawie występowania charakterystycznych objawów, takich jak silny ból gardła utrudniający przełykanie, wysoka gorączka, powiększenie szyjnych węzłów chłonnych oraz na podstawie stwierdzenia w badaniu przedmiotowym zaczerwienienia błony śluzowej gardła, rozpulchnienia migdałków oraz białego nalotu.

  • POChP – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc

    Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) to nieuleczalna, postępująca choroba układu oddechowego, której przyczyną jest palenie tytoniu (w 80-90% przypadków) lub narażenie na czynniki drażniące, np. pyły, chemikalia. W przebiegu POChP dochodzi do zwężenia oskrzeli (obturacji) i tym samym ograniczenia przepływu powietrza przez dolne drogi oddechowe. Objawy, które się wówczas pojawiają to duszności, mokry kaszel, świszczący oddech. W terapii przewlekłej obturacyjnej oskrzeli płuc stosuje się przede wszystkim leki rozszerzające oskrzela.

  • Heparyna – popularny lek antyzakrzepowy może pomóc przeciwdziałać COVID-19

    Według ustaleń badaczy pochodzących z Wielkiej Brytanii heparyna blokuje białko spike koronawirusa SARS-CoV-2, które po połączeniu się z odpowiednim receptorem na powierzchni komórki gospodarza, umożliwia jej zakażenie. Czy heparyna znajdzie zastosowanie w leczeniu COVID-19?

  • Uczulenie na słońce – przyczyny. Jak złagodzić objawy wysypki od słońca?

    Promienie słoneczne wykorzystywane są do produkowania witaminy D, która jest niezbędna do prawidłowego rozwoju kości oraz wzmacniania układu odpornościowego. Niestety zbyt długa bądź zbyt intensywna ekspozycja na słońce może powodować występowanie alergii. Uczulenie na słońce może dotknąć każdego z nas, dlatego też warto wiedzieć jak postępować, gdy na ciele pojawi się wysypka od słońca. 

  • Statyny – poprawiają efektywność leczenia pacjentek z najbardziej agresywnymi postaciami raka piersi

    Statyny to leki na obniżające poziom cholesterolu we krwi. Pomagają zapobiegać zawałom serca i udarom mózgu. Zespół badaczy z University of Texas MD Anderson Cancer Center w Houston oraz Baylor College of Medicine przeanalizował ich działanie na agresywne podtypy raka piersi. Naukowcy zaobserwowali istotną poprawę przeżywalności pacjentek z potrójnie ujemnym rakiem sutka, które poddały się terapii statynami.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij