Co to jest social jet lag? Jak zaburzenia naturalnego rytmu dobowego wpływają na nasze zdrowie i samopoczucie? - portal DOZ.pl
Co to jest social jet lag? Jak zaburzenia naturalnego rytmu dobowego wpływają na nasze zdrowie i samopoczucie?
Justyna Piekara

Co to jest social jet lag? Jak zaburzenia naturalnego rytmu dobowego wpływają na nasze zdrowie i samopoczucie?

Badania sugerują, że tendencja do regularnego snu w ciągu tygodnia i nagła zmiana tego wzorca w weekendy jest niekorzystna dla zdrowia i niesie za sobą przyrost masy ciała, zwiększone ryzyko nowotworów, depresji, chorób serca i schorzeń przewlekłych, takich jak cukrzyca. Czym jest chronotyp i co ma wspólnego z naszym samopoczuciem? Jak uporać się z tzw. społecznym jet lagiem?

Co to jest social jet lag? Jakie są jego konsekwencje?

Społeczny jet lag (ang. social jet lag) to termin ukuty przez niemieckiego naukowca Tila Roennenberga w 2006 roku, opisujący niezgodność między funkcjonowaniem zegara biologicznego organizmu i rzeczywistego wzorca snu, która powstaje ze względu na naszą społeczną aktywność. Zwykle ta rozbieżność powstaje między dniami tygodnia, w które pracujemy i weekendem. 

Potencjalne skutki społecznego jet lagu obejmują:

  • zaburzenia snu, takie jak bezsenność lub nadmierna senność,
  • odczuwanie zmęczenia w ciągu dnia,
  • brak dobrego samopoczucia,
  • problemy z koncentracją i osłabienie efektywności pracy,
  • negatywne zmiany metaboliczne.

Jak przedstawiają się wyniki badań?

Badacze z Arizony stwierdzili, że każda dodatkowa godzina snu, będąca odstępstwem od codziennej rutyny, podnosi o 11% ryzyko rozwinięcia się choroby serca. Ich praca sugeruje także, że nie tylko ilość snu ma znaczenie dla naszego zdrowia, ale także jego regularność.

Naukowcy odkryli, że osoby, które skróciły sen o pięć godzin w ciągu tygodnia i starały się odrobić „dług snu” w weekend, nadal ponosiły jego koszty, które wiązały się z nadmiernym spożycie kalorii i zwiększeniem masy ciała, a także szkodliwe zmiany w sposobie, w jaki organizm wykorzystuje insulinę. Z biegiem czasu zwiększa to ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2. W związku z rytmem dobowym organizm uwalnia różne hormony, które regulują wiele ważnych funkcji organizmu, w tym trawienie i apetyt.

Od 2007 r. praca zmianowa jest klasyfikowana przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) jako prawdopodobny czynnik rakotwórczy z powodu zaburzeń dobowych. W czerwcu 2019 r. międzynarodowa grupa naukowców zwołana przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (Insecticide Resistance Action Committee, IRAC), na podstawie badań eksperymentalnych i danych epidemiologicznych, potwierdziła, że zaburzona chronobiologia wiąże się z rakotwórczością.

Polecane dla Ciebie

Jaki jest związek między chronotypem a nastrojem?

Chronotyp określa funkcjonowanie indywidualnego, wewnętrznego zegara biologicznego, który reguluje pory snu i aktywności. Zazwyczaj wyróżnia się dwa skrajnie różne chronotypy: tzw. skowronki i sowy. Bardziej aktualny podział wykorzystuje jeszcze cztery grupy, symbolizowane przez niedźwiedzia, wilka, lwa i delfina.

Zgodność trybu życia z chronotypem przekłada się stan zdrowia i samopoczucie psychiczne. Według Celine Vetter z Uniwersytu Kolorado w Boulder osoby, które zwykle wstają wcześnie rano, mają tendencję do „lepszego dostosowania do typowych harmonogramów odpoczynku”, podczas gdy sowy, czyli osoby aktywne w godzinach popołudniowych lub wieczornych, mogą mieć z tym problem. Zdaniem ekspertki ci, którzy budzą się wcześniej, podlegają większej ekspozycji na światło słoneczne, co może mieć wpływ na ich samopoczucie. Osoby te zdają się być bardziej szczęśliwe. Zespół naukowców z University of Colorado Boulder potwierdzili tę obserwację i dowiódł, że budzenie się zaledwie godzinę wcześniej niż zwykle, może zmniejszyć ryzyko depresji o 23%. 

Jak „zrestartować” swój zegar biologiczny i poradzić sobie ze społecznym jet lagiem?

Eksperci są zgodni, że nie można nadrobić straconego snu przez drzemki lub dłuższy sen w dni wolne od pracy. W ten sposób można próbować ograniczyć jedynie niektóre zagrożenia zdrowotne związane z deficytem snu wpływające na podwyższenie ryzyka przedwczesnej śmierci, jednak efekty są tymczasowe. 

Najbardziej oczywistym krokiem, jaki możemy podjąć, jest próba zmniejszenia wszelkich różnic między procedurami snu. Utrzymanie stabilnych godzin budzenia się w weekend i ograniczenie ekspozycji na światło w nocy może poprawić jego jakość. Należy unikać jasnych świateł późnym wieczorem i zrezygnować z używania urządzeń mobilnych tuż przed snem, natomiast w ciągu dnia znaleźć sposób, aby uzyskać jak najwięcej naturalnego światła słonecznego. Dorośli powinni spać regularnie co najmniej siedem godzin dziennie, aby być wypoczętym i moc cieszyć się dobrym zdrowiem.

  1. M. Wittmann, J. Dinich, M. Merrow, Social jetlag: misalignment of biological and social time, „Chronobiology International” 2009, nr 23 (1-2), s. 497-509, [online] https://doi.org/10.1080/07420520500545979, [dostęp:] 30.06.2021.
  2. V. McKeever, C. Stieg, Here’s why morning people are happier – and how to ‘hack’ your body clock to be one, „cnbc.com” [online], https://www.cnbc.com/2021/06/13/waking-up-just-an-hour-earlier-reduces-depression-risk-study.html, [dostęp:] 30.06.2021.
  3. What is your chronotype and why is it important?, „mentaltoughness.partners” [online], https://www.mentaltoughness.partners/what-is-your-chronotype/, [dostęp:] 30.06.2021.
  4. Social jet lag is associated with worse mood, poorer health and heart disease, „aasm.org” [online], [dostęp:] 30.06.2021.
  5. Ad libitum weekend recovery sleep fails to prevent metabolic dysregulation during a repeating pattern of insufficient sleep and weekend recovery sleep, „Current Biology” 2019, 29, s. 957–967 [online] https://www.cell.com/current-biology/pdfExtended/S0960-9822(19)30098-3, [dostęp:] 30.06.2021.
  6. T. C. Erren, P. Morfeld, J.V. Groß, „Night shift work” is probably carcinogenic: What about disturbed chronobiology in all walks of life?, „Journal of Occupational Medicine and Toxicology” 2019, nr 14, [online] https://doi.org/10.1186/s12995-019-0249-6, [dostęp:] 30.06.2021.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Marihuana – skutki palenia i wpływ na zdrowie. Marihuana a THC i CBD

    Zastanawiasz się, jakie są efekty zażywania marihuany, czy to narkotyk, czy uzależnia? Czy jest szkodliwa lub ma skutki uboczne? Jak długo działa? Jakie są skutki długotrwałego palenia? Jaki ma wpływ na płodność? Zapraszamy do lektury poniższego artykułu. 

  • 5 zdrowych postanowień na Nowy Rok. Co warto zmienić?

    Istnieje kilka sfer życia, które warto uporządkować niezależnie od pory. Powoli, małymi krokami, ale zdecydowanie i sukcesywnie.  Oto kilka postanowień noworocznych – wystarczy wybrać jedno, a wiele dobrego zrobimy dla siebie i czasami też dla naszych najbliższych.

  • Biofeedback – na czym polega? Zastosowanie u dzieci i u dorosłych. Trening biofeedback – efekty

    Biofeedback (biologiczne sprzężenie zwrotne) to nieinwazyjna metoda terapii polegająca na monitorowaniu przez specjalne urządzenie zmian fizjologicznych organizmu. Ma to na celu lepsze rozpoznawanie wpływu myśli i uczuć na fizjologię, dzięki czemu pacjent może nauczyć się kontrolować te funkcje organizmu, nad którymi w normalnych warunkach nie można panować (fale mózgowe czy napięcie mięśni). Biofeedback jest wykorzystywany w terapii dzieci i dorosłych z zaburzeniami koncentracji, stanami lękowymi, depresją, nadpobudliwością, padaczką, zaburzeniami autystycznymi czy niską odpornością na stres.

  • Jak odprężyć się przed świętami? Sprawdzone sposoby na przedświąteczny relaks

    Końcówka roku to zdecydowanie jeden z najgorętszych okresów na przestrzeni dwunastu kolejnych miesięcy kalendarzowych. Niezaprzeczalnie to właśnie grudzień króluje w tym rankingu, co ma związek z obchodzonymi w tym czasie Świętami Bożego Narodzenia. Skupiamy wtedy całą swoją energię, aby jak najlepiej się do nich przygotować. Pociąga to jednak za sobą spory stres, który, kumulując się, może wpływać negatywnie zarówno na nas samych, jak i na otoczenie, w którym się znajdujemy. W dalszej części artykułu opowiem o kilku sprawdzonych sposobach na zrelaksowanie się i złapanie oddechu w tym i tak już niełatwym dla nas wszystkich czasie. 

  • Jak funkcjonuje mózg w stanie hipnozy? Czy zmienia się sposób, w jaki przetwarzane są informacje?

    Dotychczas wszelkie modyfikacje przetwarzania neuronalnego były przedmiotem gorących dyskusji. Odkrycie fińskich naukowców pomoże lepiej zrozumieć i wyjaśnić mechanizmy, jakie stoją za zmianami w zachowaniu i subiektywnymi doświadczeniami osoby zahipnotyzowanej.  

  • Dlaczego autyzm częściej stwierdza się u chłopców niż u dziewczynek? Naukowcy wciąż szukają odpowiedzi

    Zaburzenie ze spektrum autyzmu częściej stwierdza się u chłopców niż u dziewcząt. Nadal nie jest w pełni jasne, dlaczego tak się dzieje. Istnieje kilka hipotez na ten temat, jedną z nich jest istnienie tzw. kobiecego efektu ochronnego. Czy ta teoria jest aktualna? Na czym on polega? 

  • THC a zdrowie – dlaczego tetrahydrokannabinol jest niebezpieczny?

    THC, czyli tetrahydrokannabinol, to najpopularniejszy składnik konopi znany niemalże na całym świecie. Jego popularność sprawiła, ze jest równocześnie najlepiej przebadaną substancją zawartą w tej rodzinie roślin. Opinia publiczna łączy THC z właściwościami psychoaktywnymi i uzależniającymi. Co to jest THC? Jak wpływa na organizm? Test na THC co warto wiedzieć? Jak przebiega oczyszczanie organizmu z THC? Podpowiadamy. 

  • Kannabinoidy – czym są i jak działają? Jaki mają wpływ na zdrowie?

    Kannabinoidy to niezwykle intensywnie badana grupa składników pochodzenia roślinnego. Ogromne pieniądze kierowane ze źródeł państwowych oraz komercyjnych powodują, że wiemy o tych składnikach coraz więcej. Kto z nas nie słyszał o marihuanie lub olejku CBD? To najpopularniejsze produkty, które zawierają kannabinoidy. Jest ich jednak na rynku zdecydowanie więcej.  

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij