Olej palmowy – czy jest zdrowy? Właściwości, zastosowanie i szkodliwość oleju palmowego - portal DOZ.pl
Olej palmowy – czy jest zdrowy? Właściwości, zastosowanie i szkodliwość oleju palmowego
Joanna Orzeł

Olej palmowy – czy jest zdrowy? Właściwości, zastosowanie i szkodliwość oleju palmowego

Niewiele jest tak kontrowersyjnych substancji, których widok na liście składników w żywności mrozi krew w żyłach i budzi natychmiastowy sprzeciw. Czy możliwe, że równocześnie jest to niemal niezbędny składnik produktów żywnościowych dla niemowląt i małych dzieci? Jak pogodzić te dwie sprzeczności? Oto olej palmowy, jego charakterystyka i próba zmierzenia się z odwiecznym pytaniem: czy jest zdrowy? 

Olej palmowy – czym jest?

Olej palmowy jest pozyskiwany z owoców palmy oleistej zwanej też olejowcem gwinejskim (Elaeis guineensis). Sama palma wywodzi się z Afryki, jednak plantacje tej rośliny występują w całej strefie tropikalnej, przede wszystkim zaś w Azji Południowo-Wschodniej. Prym wiodą Indonezja i Malezja, pokrywające większość zapotrzebowania światowego na ten surowiec. 

Z palmy otrzymuje się dwa rodzaje oleju o różnych składach i różnych właściwościach: olej z ziaren (nasion) oraz olej z miąższuto właśnie ten drugi zwyczajowo nazywa się „olejem palmowym”. Ten pierwszy produkuje się raczej na niewielką skalę, powstaje z tłoczenia wysuszonych i zmielonych nasion. Charakteryzuje się jasną, białą lub żółtawą barwą, podobny jest z wyglądu do oleju kokosowego. Olej z miąższu powstaje pod wpływem działania pary wodnej na owocostany i jest pomarańczowo-czerwonej barwy. 

Różnice pomiędzy powstałymi olejami dotyczą głównie zawartości kwasów tłuszczowych i związków bioaktywnych. Olej z nasion bazuje na nasyconych kwasach tłuszczowych (NKT), głównie mirystynowym i laurynowym: jest ich aż 85% w stosunku do całej zawartości tych związków. Olej z miąższu zawiera 50% NKT (przede wszystkim arcyważny kwas palmitynowy, do którego jeszcze wrócimy), 40% jednonienasyconych kwasów tłuszczowych (JKT), np. kwas oleinowy, oraz 10% wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (WKT), głównie jest to kwas linolowy. 

Surowy olej z miąższu (czerwony olej palmowy) to najbogatsze naturalne źródło karotenoidów (stąd barwa oleju) oraz jedno z bogatszych źródeł witaminy E. Znajdziemy w nim również koenzym Q, witaminę K, skwalen, fitosterole, flawonoidy, fosfolipidy. 

Olej palmowy a inne oleje roślinne 

Co powoduje, że olej palmowy jest najpopularniejszym spośród olejów roślinnych na rynku? Jego niekwestionowana przewaga nad innymi olejami roślinnymi wynika z kilku czynników. Przede wszystkim jest to bezkonkurencyjna efektywność w wytwarzaniu tego oleju w stosunku do ewentualnych alternatyw (np. oleju z rzepaku, słonecznika, kokosa lub soi). Wysoka wydajność produkcji przekłada się na niskie koszty otrzymywania surowca.  

Olej palmowy, bogaty w nasycone kwasy tłuszczowe, jest zdecydowanie bardziej stabilny oksydacyjnie w porównaniu do innych olejów, które zasobne są w kwasy nienasycone podatne na procesy utleniania. Dodatkowo skład obfity w antyoksydanty zapewnia długi okres przydatności samego oleju palmowego, jak i produktów z jego dodatkiem. Kolejnym atutem jest duża wszechstronność użycia tego produktu w wielu gałęziach przemysłu. 

Bardzo często podnoszona jest ekologiczna kwestia negatywnego wpływu ogromnych plantacji oleju palmowego na środowisko naturalne. Stanowisko WWF jest jednoznaczne: niemożliwe jest ani wyeliminowanie tych plantacji, ani zastąpienie ich innymi uprawami – takie działanie nasiliłoby negatywne skutki dla środowiska.  

Produktywność oleju palmowego jest bezkonkurencyjna i jest jego niewątpliwym atutem – zastąpienie upraw wymagałoby zatem znacznie większych areałów produkcyjnych, niekorzystnych zmian zagospodarowania lądu oraz zwiększyłoby emisję dwutlenku węgla. Złotym środkiem jest więc zapewnienie dostaw oleju palmowego ze sprawdzonych, certyfikowanych źródeł o zdecydowanie mniejszym negatywnym wpływie na różnorodność biologiczną i zmiany w klimacie. 

Polecane dla Ciebie

Olej palmowy – właściwości i zastosowanie 

Dzięki dużej zawartości antyoksydantów surowy olej palmowy działa jak silny przeciwutleniacz również w organizmie człowieka po spożyciu: ma korzystny wpływ na profil lipidowy, działa przeciwzapalnie, przeciwmiażdżycowo, przeciwnowotworowo, antyproliferacyjnie, antyagregacyjnie. Karotenoidy dodatkowo wspierają prawidłowe procesy widzenia, uczestniczą w procesach wzrostu i różnicowania komórek. 

Realia produkcji olejów spożywczych są jednak nieubłagane i produkt końcowy, który otrzymuje konsument, nie wygląda już tak, jak ten zarysowany wyżej. Zastosowanie oleju w przemyśle spożywczym wymaga poddania go procesom rafinacji: oczyszczenia oleju, nadania mu właściwych cech organoleptycznych (pozbawienie smaków i zapachów), wydłużenia jego trwałości. W ten sposób olej palmowy jest też niestety pozbawiany wielu cennych, prozdrowotnych składników. Tak otrzymany olej rafinowany może (ale nie musi) być poddawany kolejnym modyfikacjom, np. uwodornieniu (utwardzaniu) lub frakcjonowaniu (powstaje np. oleina palmowa). 

Olej palmowy znajduje zastosowanie przede wszystkim w przemyśle spożywczym, w produkcji kosmetyków i środków chemicznych, w produkcji pasz dla zwierząt i biopaliw. 

Rodzaje oleju palmowego: utwardzony, nieutwardzony 

W przemyśle spożywczym wykorzystuje się olej palmowy tylko rafinowany lub rafinowany i częściowo albo całkowicie utwardzony (uwodorniony). 

Olej palmowy rafinowany ze względu na duży naturalny udział nasyconych kwasów tłuszczowych ma charakterystyczną, półstałą konsystencję – jest więc niewątpliwie zdrowszą i tańszą alternatywą dla produktów utwardzanych przemysłowo. To, że w temperaturze pokojowej pozostaje on ciałem stałym, bez przeprowadzania na nim procesów uwodornienia, w zdecydowanym stopniu ogranicza w nim zawartość szkodliwych dla zdrowia izomerów trans kwasów tłuszczowych. To właśnie izomery trans odpowiadają za szereg chorób układu sercowo-naczyniowego, z miażdżycą na czele. 

Niestety wiele gałęzi przemysłu spożywczego poddaje rafinowany olej kolejnym modyfikacjom, w tym utwardzaniu. Ważne jest zatem dokładne przestudiowanie składu kupowanego produktu – w świetle obowiązującego prawa na opakowaniu musi być zawarta informacja o zawartości tłuszczów całkowicie lub częściowo uwodornionych. 

Olej palmowy w produktach

W jakich produktach spotkamy olej palmowy? Jest to dodatek przede wszystkim do żywności: margaryn, lodów, polew do ciast, cukierków, ciastek, czekolady, pieczywa, chipsów, sosów, dań gotowych, zup typu instant. Z oleiny otrzymywana jest frytura używana w gastronomii do smażenia frytek

Olej palmowy ma zastosowanie w kosmetykach o działaniu kojącym, nawilżającym, natłuszczającym skórę suchą, podrażnioną. Wygładza drobne zmarszczki, chroni przed wpływem wolnych rodników. Używany jest w produkcji mydeł, szamponów do włosów, ale również w produkcji środków powierzchniowo czynnych używanych w chemii gospodarczej. 

Olej palmowy w produktach dla dzieci 

Ogromne kontrowersje i odruchowy sprzeciw wywołuje powszechna obecność oleju palmowego w produktach żywnościowych dla dzieci – przede wszystkim w mieszankach mlekozastępczych. Czy słusznie poszukujemy mleka modyfikowanego bez oleju palmowego w składzie? 

Uspokajamy: po pierwsze w takich produktach obecny jest olej palmowy certyfikowany, delikatnie rafinowany (pozbawiony potencjalnie szkodliwych substancji i zanieczyszczeń) oraz, co ważne, nieutwardzany, wolny od izomerów trans. A po drugie: użycie oleju palmowego jest niezbędne, by nadać takim produktom właściwości jak najbardziej podobne do właściwości mleka matki, zwłaszcza pod kątem obecności niezbędnych dla dziecka kwasów tłuszczowych. W pokarmie matki dominuje kwas palmitynowy, a olej palmowy jest jedynym spośród olejów roślinnych bogatym w ten właśnie kwas. 

Olej palmowy – czy jest zdrowy? 

Na pytanie o wpływ oleju palmowego na zdrowie trudno o jednoznaczną odpowiedź. Pod tą nazwą kryje się bowiem kilka substancji o różnym stopniu przetworzenia i różnej wartości odżywczej. 

Jak już wspomniano, warto omijać produkty, na których etykiecie znajduje się informacja o obecności utwardzanego (uwodornionego) oleju palmowego – jest to bowiem źródło izomerów trans kwasów tłuszczowych o potwierdzonym szkodliwym wpływie na zdrowie: rakotwórczym i zwiększającym ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego. Dodatkowo trzeba zauważyć, że tak modyfikowany olej palmowy znajduje się zazwyczaj w żywności wysoko przetworzonej, w której ma on często jedynie nadać pożądane właściwości (np. teksturotwórcze – jak smarowalność). Wartość odżywcza takich produktów jest zazwyczaj znikoma, a ich spożycie zawsze będzie niewskazane i ze szkodą dla zdrowia. Jeśli zatem sięgamy po słodycze lub przekąski słone, poszukujmy takich bez oleju utwardzanego w składzie. 

Olej palmowy nieutwardzony to natomiast produkt, po który możemy sięgać bez obaw. Wiele badań wskazuje, że pomimo wysokiej zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych NKT olej palmowy nie pogarsza profilu lipidowego krwi, nie zwiększa zatem ryzyka wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego. Ze względu na inne ułożenie reszt kwasów tłuszczowych w triacyloglicerolach w porównaniu z innymi olejami, a przede wszystkim z tłuszczami zwierzęcymi, jego wpływ na poziom cholesterolu jest niewielki. Co więcej: im niższa zawartość kwasów nienasyconych, tym wyższa stabilność oksydacyjna oleju, co oznacza, że olej palmowy używany do smażenia wypada zdecydowanie lepiej w porównaniu z innymi olejami smażalniczymi. 

  1. M. Kowalska, M. Aljewicz, E. Mroczek, G. Cichosz, Olej palmowy – tańsza i zdrowsza alternatywa, „Bromatologia i Chemia Toksykologiczna”, nr 2 2012.
  2. A. Węgiel, P. Nowaczyk, A. Śmidowicz, B. Wiatrowska, Właściwości oleju palmowego i wpływ plantacji olejowca gwinejskiego (Elaeis guineensis Jacq.) na środowisko, „Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych”, nr 67 (3) 2018.
  3. Frost & Sullivan, Wpływ konsumpcji oleju palmowego w Polsce na globalne środowisko naturalne i analiza możliwości jego zastąpienia przez inne oleje roślinne, raport stworzony na zlecenie Fundacji WWF Polska, Warszawa 2019. 
  4. A. Mancini, E. Imperlini, E. Nigro, C. Montagnese, A. Daniele, S. Orrù, P. Buono, Biological and Nutritional Properties of Palm Oil and Palmitic Acid: Effects on Health,„Molecules”, nr 20 (9) 2015.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Arsen w żywności – jaki może mieć wpływ na zdrowie?

    Arsen to składnik swego czasu najpopularniejszej trucizny – arszeniku. Ma udokumentowany wpływ na działanie metabolizmu – jest mikroelementem, jednak w wyższych dawkach jest toksyczny i powoduje poważne problemy zdrowotne. Co ciekawe, jednym z głównych źródeł, z którymi dostaje się do naszego organizmu jest żywność. Jaki ma wpływ na zdrowie? Jak ograniczyć ilość arsenu w diecie? Podpowiadamy.

  • Miód manuka – właściwości i zastosowanie

    Ostatnimi czasy coraz intensywniej obserwowany jest wzrost zainteresowania naturalnymi metodami leczenia różnorodnych schorzeń – apiterapia jest jedną z nich. To praktyka wykorzystująca produkty pszczele podczas procesu leczenia. W apiterapii stosuje się miód, ale również wosk, kit pszczeli czy zasklep miodowy. Ze względu na swoje specyficzne właściwości miód manuka jest jednym z najbardziej popularnych gatunków miodów stosowanych w apiterapii. Dlaczego? Dowiedz się więcej w poniższym artykule. 

  • Żel antybakteryjny do rąk i płyn dezynfekcyjny – jak zrobić w domu?

    Higiena rąk należy do głównych środków ochronnych podczas epidemii wirusa SARS-CoV-2 wywołującego chorobę COVID-19. Dokładne i systematyczne mycie dłoni pomaga w ograniczeniu rozprzestrzeniania się koronawirusa z Wuhan, a także zmniejsza szanse na jego wniknięcie do organizmu. Jak przygotować samodzielnie w domu żel antybakteryjny lub płyn do dezynfekcji? Podpowiadamy. 

  • Imbir – jak i kiedy go jeść? Właściwości lecznicze, zastosowanie, przeciwwskazania

    Imbir to roślina o wielu właściwościach zdrowotnych. Wśród nich wymienia się m.in. pomoc w łagodzeniu bólu gardła, mdłości w czasie ciąży czy zgagi. Co więcej, imbir wspomaga trawienie i działa przeciwzapalnie. Na jego bazie tworzy się napoje, syropy czy olejki, ale spożywa się go również na surowo. Jakie jeszcze właściwości ma imbir? Jak go przechowywać? Komu odradza się regularne stosowanie imbiru?

  • Bakuchiol – czym jest i jak działa? Dlaczego nazywa się go roślinnym retinolem?

    Bakuchiol to związek pochodzenia naturalnego, pozyskuje się go z rośliny zwanej bakuchi. Dotychczas udowodniono, że wykazuje szereg właściwości, które wykorzystuje się m.in. w kosmetykach przeciwstarzeniowych. Często określa się go mianem roślinnego retinolu, ale czy słusznie? Czym bakuchiol różni się od retinolu i kiedy warto go stosować? Podpowiadamy. 

  • Skwalan – jakie ma właściwości? Jak go stosować?

    Skwalan to substancja, która ma zadatki na zdobycie tytułu idealnego składnika pielęgnacyjnego. Cenne właściwości wykorzystywane w produktach kosmetycznych łączy bowiem z biokompatybilnością ze skórą ludzką, co wpływa na komfort i bezpieczeństwo użycia. Czym jest skwalan i jak go stosować? Poznajmy go bliżej. 

  • Bisabolol – jak działa? W jakich kosmetykach można go znaleźć?

    Bisabolol to związek, który znajdziemy w składzie wielu kosmetyków o szerokim zakresie zastosowania. Skąd pochodzi? Jakie ma właściwości? Kiedy warto po niego sięgać? Zapraszamy do lektury.

  • Kwas azelainowy – charakterystyka, właściwości i zastosowanie. Czy pomoże na przebarwienia i trądzik?

    Jednym ze składników stosowanych zewnętrznie, a chętnie wybieranych przez specjalistów jest kwas azelainowy. Ma podobne do nadtlenku benzoilu właściwości, ale działa łagodniej i jest lepiej tolerowany. Jego cena jest stosunkowo niska. Łączony głównie z terapią różnych odmian trądziku, ale także używany jako peeling czy środek pomagający rozjaśnić przebarwienia. Jakie właściwości decydują o jego wysokiej skuteczności? Jak często go stosować? Ile procent kwasu azelainowego znajdziemy w kremie bez recepty? Czy jest bezpieczny w ciąży i podczas karmienia piersią? Czy można go łączyć z innymi składnikami aktywnymi?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij