Ciekawostki o witaminach — witamina C
Maria Kasprzak

Ciekawostki o witaminach — witamina C

Historia odkrywania ważnej roli witamin w diecie sięga dawnych czasów, choć dawniej nie wiedziano jeszcze, że przyczyną wielu chorób może być niedobór pewnych składników pokarmowych. Dziś opowiemy o witaminie C, o której ważną rolę udowodniono już XVIII wieku. Oczywiście, wtedy nie wiedziano jeszcze, że badane zjawisko ma związek z czymś, co dziesiątki lat później miało zostać nazwane witaminą C.  

Witamina C a szkorbut

Problem dotyczył szkorbutu, po polsku zwanego gnilcem – ciężkiej, wyniszczającej choroby. Objawy tej choroby były przykre: krwawienia, zapalenie dziąseł prowadzące nawet do utraty zębów, problemy ze stawami i skórą, osłabienie, a w skrajnych przypadkach nawet śmierć. Nie wiedziano, co zrobić, aby zapobiec szkorbutowi, który dotykał przede wszystkim marynarzy, wyruszających w długie, morskie rejsy, podczas których żywili się głównie solonym mięsem i sucharami. Królestwo Wielkiej Brytanii swoją potęgę opierało na zamorskich podróżach, więc rozwiązanie tego problemu wydawało się bardzo ważne. 

Różne medyczne autorytety miały swoje recepty: jeden zalecał niewielkie ilości kwasu siarkowego, inny cydr (fermentowany napój z jabłek), jeszcze inny przyprawy korzenne lub wodę morską. Niektórzy twierdzili, że lekarstwem są pomarańcze i cytryny. Każdy z uczonych obstawał przy swoim, aż wreszcie lekarz na królewskim okręcie Salisbury, James Lind wpadł na genialny w swojej prostocie pomysł: postanowił to sprawdzić. Sam był zwolennikiem tezy, że przeciwdziałać szkorbutowi mogą substancje kwaśne. Wybrał dwunastu marynarzy chorych na szkorbut, podzielił ich na sześć grup i zapewnił wszystkim takie same warunki życia i wyżywienie. Jedyną różnicą było podawane lekarstwo: kwas siarkowy, ocet, cydr, przyprawy korzenne, woda morska i owoce: dwie pomarańcze i cytryna dziennie. Marynarze, którzy dostawali owoce cytrusowe, po kilku dniach odzyskali zdrowie. Ci, którzy pili jabłecznik, doznali niejakiej poprawy po dłuższym czasie. Lekarstwo zostało określone, ale wciąż nie wiadomo było, co takiego sprawia, że można wyleczyć szkorbut, lub mu zapobiegać.  

W latach dwudziestych XX wieku, czyli niemal 100 lat temu, uczony z londyńskiego Instytutu Listera wyodrębnił z soku cytrynowego związek o charakterze kwasowym, który działał przeciwszkorbutowo. W tym samym czasie węgierski biochemik Albert Szent-Gyorgyi otrzymał podobny związek chemiczny, uzyskany ze zwierzęcych nadnerczy i soku kapuścianego. Okazało się, że to ten sam związek – rozpuszczalny w wodzie, silny reduktor (przeciwutleniacz), budową nieco podobny do monosachardydów, czyli cukrów prostych. Został nazwany później kwasem askorbinowym, czyli przeciwszkorbutowym (po łacinie szkorbut to scorbutus), a jeszcze później – witaminą C.  

Witamina C u zwierząt

Po dokonaniu tego odkrycia, próbowano badać skutki niedoboru kwasu askorbinowego u różnych zwierząt doświadczalnych. Co ciekawe, objawy niedoboru udało się wywołać tylko u świnek morskich. Dziś większość miłośników morskich świnek wie, że trzeba im dostarczać witaminę C w paszy, pod postacią świeżych liści i trawy, lub dodaną do wody,  jeśli brak jest świeżej zieleniny. Bez tego świnki chorują.  

Wiele innych zwierząt wytwarza jednak witaminę C w swoich organizmach, dlatego występuje ona w bardzo niewielkich ilościach w świeżym, surowym mięsie. Wieki temu, nie wiedząc jeszcze, jaka jest tego przyczyna, doświadczeni podróżnicy podejrzewali, że od ostatecznego wyniszczenia szkorbutem, w braku innego pożywienia, może uratować ludzi jedzenie surowego mięsa. Taką radę dawał członkom swojej załogi nawigator holenderski Willem Barents (ten sam, którego imieniem nazwano Morze Barentsa!), kiedy po rozbiciu statku „Discovery” załoga próbowała przetrwać za kołem podbiegunowym straszliwą zimę 1596 roku. Dzięki jedzeniu surowego mięsa lisów polarnych, przynajmniej część załogi przetrwała zimę, pomimo, że sam Barents zmarł z wycieńczenia.  

Występowanie witaminy C

Witamina C występuje w świeżych warzywach i owocach. Gotowanie niszczy ją. Dlatego właśnie szkorbut przez wieki trapił przede wszystkim podróżników. W długie podróże zabiera się żywność, która mało waży i długo się nie psuje. Świeże jarzyny nie spełniają tych warunków. Pewnym rozwiązaniem okazało się odkrycie, że kiełki zbóż, w odróżnieniu od suchego ziarna, zawierają witaminę C. Łatwiej było zabrać na okręt zapas ziarna i na bieżąco uzyskiwać kiełki, które były spożywane przez członków załogi. Dziś uzyskanie witaminy C w formie proszku i tabletek nie jest już żadnym problemem, dlatego w krajach rozwiniętych szkorbut praktycznie nie występuje, nawet u marynarzy i podróżników.  

Warto także wiedzieć, że obecność w diecie witaminy C ułatwia wchłanianie żelaza. Dzieje się tak dzięki redukującym właściwościom kwasu askorbinowego. Otóż z przewodu pokarmowego najlepiej przyswajalne jest żelazo na drugim stopniu utlenienia. Niestety, taka forma żelaza bardzo łatwo ulega utlenieniu do żelaza Fe(III), a witamina C, będąca silnym przeciwutleniaczem, pozwala zredukować je znów do Fe(II).  

Co ciekawe, w roztworach wodnych, obecności wolnych jonów żelaza Fe2+, a także innych jonów metali, witamina C zaczyna wykazywać właściwości utleniające, czyli oksydacyjne. Dzieje się tak, paradoksalnie, właśnie dzięki jej własnościom redukującym. Wolne rodniki i reaktywne formy tlenu, czyli źródło tzw. „stresu oksydacyjnego” w organizmie powstają na drodze wielu reakcji. Jedną z nich jest tzw. reakcja Fentona, która przebiega w obecności jonów Fe2+, a one w jej wyniku utleniają się do jonów Fe3+. Przy okazji powstaje reaktywny rodnik hydroksylowy, który jest bardzo „agresywny” w tym sensie, że łatwo i szybko wchodzi w reakcje z białkami i DNA, uszkadzając je. W obecności witaminy C żelazo Fe3+ jest redukowane z powrotem do Fe2+ i reakcja Fentona może przebiegać od nowa, uwalniając kolejne rodniki hydroksylowe. Jak widać, nawet przeciwutleniacze w specyficznych warunkach mogą sprzyjać stresowi oksydacyjnemu, a właściwości biologiczne jednych substancji trzeba zawsze rozpatrywać w powiązaniu z innymi. Trzeba o tym pamiętać, próbując zrozumieć wpływ poszczególnych witamin i innych składników na funkcjonowanie ludzkiego organizmu.  

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Po jakie zioła sięgać na odchudzanie?

    Zioła stosowane w procesie odchudzania stanowią doskonały suplement do dobrze zbilansowanej diety, która powinna być urozmaicona i opierać się na dużej ilość warzyw, owoców, zdrowych źródeł białek, tłuszczy i węglowodanów złożonych. Wszystkie te produkty w trakcie pozbywania się zbędnych kilogramów powinny być spożywane w określonej ilości, czyli mieścić się w założeniach tzw. diety redukcyjnej. Nie należy zapominać również o systematycznej aktywności fizycznej dostosowanej do fizjologii i stanu zdrowia osoby, która się odchudza. Które zioła na odchudzanie wybrać, czy pomagają one zmniejszyć łaknienie i ograniczają wchłanianie węglowodanów? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.  

  • Adaptogeny – Traganek błoniasty – właściwości lecznicze herbaty z korzenia Astragalus membranaceus

    Traganek błonisty jest adaptogenem. Wspomaga organizm w sytuacjach, kiedy jest on narażony na stres i w momentach obniżonej odporności. Ponadto spowalnia procesy starzenia, dzięki swoim silnym właściwością przeciwutleniającym. Osoby, które cierpią z powodu reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS), tocznia rumieniowatego układowego lub zażywają leki immunosupresyjne nie powinny suplementować preparatów z Astragalus membranaceus, ponieważ traganek obniża skuteczność preparatów stosowanych w leczeniu tych chorób. Który preparat z adaptogenem wybrać, jaka jest zalecana dawka dzienna traganka błonistego i jak przygotować herbatę z korzenia Astragalus membranaceus? Odpowiedzi na te pytania znajdują się niniejszym artykule.

  • Flawonoidy – czym są? Rodzaje, źródła i właściwości flawonoidów

    Flawonoidy to fitozwiązki, czyli substancje naturalnie występujące w roślinach, o niezwykle bogatym działaniu prozdrowotnym. Ich wpływ na organizm jest tak korzystny, że wyizolowana w 1930 roku jako pierwsza z tej grupy rutyna uznana została za nowo odkrytą witaminę – nazwano ją witaminą P. Do teraz, po latach badań i po tysiącach kolejnych odkrytych związków z tej grupy, zdarza się usłyszeć tę nazwę jako zbiorcze określenie flawonoidów. Co to za substancje i jakie mają dokładnie właściwości? Dowiedzmy się więcej. 

  • Waporyzacja – na czym polega? Jak wypada w porównaniu z tradycyjnym paleniem?

    Waporyzacja to termin znany od dawna, oznaczający zjawisko fizyczne – wydzielanie pary wodnej. Odparowywanie substancji aktywnych z ziół jest natomiast czymś nowym, lecz stało się już światowym trendem. Dowiedz się, na czym polega i czym różni się od palenia? Jakich korzyści może dostarczać inhalacja bezdymna z wykorzystaniem waporyzatora?

  • Skorzonera – co to za warzywo? Wartości odżywcze, właściwości i zastosowanie wężymordu

    Skorzonera, zwana inaczej wężymordem, to roślina mało popularna w Polsce. Warto jednak wiedzieć, że to warzywo może stanowić ciekawy i wartościowy element naszej diety. Czym dokładnie jest skorzonera? Jakimi właściwościami się wyróżnia? Kto może włączyć ją do swojej diety? Podpowiadamy. 

  • Seler naciowy – wartości odżywcze i właściwości. Dlaczego warto go jeść?

    Seler naciowy to warzywo popularne wśród osób odchudzających się i dbających o zdrowy styl życia, jednak wciąż niedocenione. Łodygi selera naciowego stanowią bogate źródło witamin i składników mineralnych, dostarczają błonnika i należą do produktów o niskim IG. Co jeszcze warto wiedzieć o selerze naciowym? 

  • Kwercetyna – właściwości prozdrowotne. Jakie są naturalne źródła kwercetyny? Kiedy warto ją suplementować?

    Kwercetyna należy do grupy bioaktywnych związków roślinnych o działaniu antyoksydacyjnym, zwanych flawonoidami. Jest to naturalny barwnik roślinny występujący w wielu owocach i warzywach, znajduje się np. w liściach zielonej herbaty, cebuli, brokułach, jabłkach, jagodach, winogronach. Kwercetyna posiada cenne właściwości przeciwzapalne i przeciwnowotworowe, wpływa również korzystnie na układ sercowo-naczyniowy oraz na metabolizm. 

  • Zeaksantyna – w jakich produktach można ją znaleźć? Zeaksantyna a zdrowie oczu

    Zeaksantyna to substancja niezbędna dla zdrowia oczu. Na czym polega jej korzystny wpływ na zmysł wzroku? Jak możemy uzupełnić jej poziom, by cieszyć się tymi dobrodziejstwami? Poznajmy właściwości zeaksantyny i sposoby na dostarczenie jej organizmowi. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij