Ciekawostki o witaminach — witamina C
Maria Kasprzak

Ciekawostki o witaminach — witamina C

Historia odkrywania ważnej roli witamin w diecie sięga dawnych czasów, choć dawniej nie wiedziano jeszcze, że przyczyną wielu chorób może być niedobór pewnych składników pokarmowych. Dziś opowiemy o witaminie C, o której ważną rolę udowodniono już XVIII wieku. Oczywiście, wtedy nie wiedziano jeszcze, że badane zjawisko ma związek z czymś, co dziesiątki lat później miało zostać nazwane witaminą C.  

Witamina C a szkorbut

Problem dotyczył szkorbutu, po polsku zwanego gnilcem – ciężkiej, wyniszczającej choroby. Objawy tej choroby były przykre: krwawienia, zapalenie dziąseł prowadzące nawet do utraty zębów, problemy ze stawami i skórą, osłabienie, a w skrajnych przypadkach nawet śmierć. Nie wiedziano, co zrobić, aby zapobiec szkorbutowi, który dotykał przede wszystkim marynarzy, wyruszających w długie, morskie rejsy, podczas których żywili się głównie solonym mięsem i sucharami. Królestwo Wielkiej Brytanii swoją potęgę opierało na zamorskich podróżach, więc rozwiązanie tego problemu wydawało się bardzo ważne. 

Różne medyczne autorytety miały swoje recepty: jeden zalecał niewielkie ilości kwasu siarkowego, inny cydr (fermentowany napój z jabłek), jeszcze inny przyprawy korzenne lub wodę morską. Niektórzy twierdzili, że lekarstwem są pomarańcze i cytryny. Każdy z uczonych obstawał przy swoim, aż wreszcie lekarz na królewskim okręcie Salisbury, James Lind wpadł na genialny w swojej prostocie pomysł: postanowił to sprawdzić. Sam był zwolennikiem tezy, że przeciwdziałać szkorbutowi mogą substancje kwaśne. Wybrał dwunastu marynarzy chorych na szkorbut, podzielił ich na sześć grup i zapewnił wszystkim takie same warunki życia i wyżywienie. Jedyną różnicą było podawane lekarstwo: kwas siarkowy, ocet, cydr, przyprawy korzenne, woda morska i owoce: dwie pomarańcze i cytryna dziennie. Marynarze, którzy dostawali owoce cytrusowe, po kilku dniach odzyskali zdrowie. Ci, którzy pili jabłecznik, doznali niejakiej poprawy po dłuższym czasie. Lekarstwo zostało określone, ale wciąż nie wiadomo było, co takiego sprawia, że można wyleczyć szkorbut, lub mu zapobiegać.  

W latach dwudziestych XX wieku, czyli niemal 100 lat temu, uczony z londyńskiego Instytutu Listera wyodrębnił z soku cytrynowego związek o charakterze kwasowym, który działał przeciwszkorbutowo. W tym samym czasie węgierski biochemik Albert Szent-Gyorgyi otrzymał podobny związek chemiczny, uzyskany ze zwierzęcych nadnerczy i soku kapuścianego. Okazało się, że to ten sam związek – rozpuszczalny w wodzie, silny reduktor (przeciwutleniacz), budową nieco podobny do monosachardydów, czyli cukrów prostych. Został nazwany później kwasem askorbinowym, czyli przeciwszkorbutowym (po łacinie szkorbut to scorbutus), a jeszcze później – witaminą C.  

Witamina C u zwierząt

Po dokonaniu tego odkrycia, próbowano badać skutki niedoboru kwasu askorbinowego u różnych zwierząt doświadczalnych. Co ciekawe, objawy niedoboru udało się wywołać tylko u świnek morskich. Dziś większość miłośników morskich świnek wie, że trzeba im dostarczać witaminę C w paszy, pod postacią świeżych liści i trawy, lub dodaną do wody,  jeśli brak jest świeżej zieleniny. Bez tego świnki chorują.  

Wiele innych zwierząt wytwarza jednak witaminę C w swoich organizmach, dlatego występuje ona w bardzo niewielkich ilościach w świeżym, surowym mięsie. Wieki temu, nie wiedząc jeszcze, jaka jest tego przyczyna, doświadczeni podróżnicy podejrzewali, że od ostatecznego wyniszczenia szkorbutem, w braku innego pożywienia, może uratować ludzi jedzenie surowego mięsa. Taką radę dawał członkom swojej załogi nawigator holenderski Willem Barents (ten sam, którego imieniem nazwano Morze Barentsa!), kiedy po rozbiciu statku „Discovery” załoga próbowała przetrwać za kołem podbiegunowym straszliwą zimę 1596 roku. Dzięki jedzeniu surowego mięsa lisów polarnych, przynajmniej część załogi przetrwała zimę, pomimo, że sam Barents zmarł z wycieńczenia.  

Występowanie witaminy C

Witamina C występuje w świeżych warzywach i owocach. Gotowanie niszczy ją. Dlatego właśnie szkorbut przez wieki trapił przede wszystkim podróżników. W długie podróże zabiera się żywność, która mało waży i długo się nie psuje. Świeże jarzyny nie spełniają tych warunków. Pewnym rozwiązaniem okazało się odkrycie, że kiełki zbóż, w odróżnieniu od suchego ziarna, zawierają witaminę C. Łatwiej było zabrać na okręt zapas ziarna i na bieżąco uzyskiwać kiełki, które były spożywane przez członków załogi. Dziś uzyskanie witaminy C w formie proszku i tabletek nie jest już żadnym problemem, dlatego w krajach rozwiniętych szkorbut praktycznie nie występuje, nawet u marynarzy i podróżników.  

Warto także wiedzieć, że obecność w diecie witaminy C ułatwia wchłanianie żelaza. Dzieje się tak dzięki redukującym właściwościom kwasu askorbinowego. Otóż z przewodu pokarmowego najlepiej przyswajalne jest żelazo na drugim stopniu utlenienia. Niestety, taka forma żelaza bardzo łatwo ulega utlenieniu do żelaza Fe(III), a witamina C, będąca silnym przeciwutleniaczem, pozwala zredukować je znów do Fe(II).  

Co ciekawe, w roztworach wodnych, obecności wolnych jonów żelaza Fe2+, a także innych jonów metali, witamina C zaczyna wykazywać właściwości utleniające, czyli oksydacyjne. Dzieje się tak, paradoksalnie, właśnie dzięki jej własnościom redukującym. Wolne rodniki i reaktywne formy tlenu, czyli źródło tzw. „stresu oksydacyjnego” w organizmie powstają na drodze wielu reakcji. Jedną z nich jest tzw. reakcja Fentona, która przebiega w obecności jonów Fe2+, a one w jej wyniku utleniają się do jonów Fe3+. Przy okazji powstaje reaktywny rodnik hydroksylowy, który jest bardzo „agresywny” w tym sensie, że łatwo i szybko wchodzi w reakcje z białkami i DNA, uszkadzając je. W obecności witaminy C żelazo Fe3+ jest redukowane z powrotem do Fe2+ i reakcja Fentona może przebiegać od nowa, uwalniając kolejne rodniki hydroksylowe. Jak widać, nawet przeciwutleniacze w specyficznych warunkach mogą sprzyjać stresowi oksydacyjnemu, a właściwości biologiczne jednych substancji trzeba zawsze rozpatrywać w powiązaniu z innymi. Trzeba o tym pamiętać, próbując zrozumieć wpływ poszczególnych witamin i innych składników na funkcjonowanie ludzkiego organizmu.  

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Orkisz – wartości odżywcze i wpływ na zdrowie. Dlaczego warto go jeść?

    Należy do najstarszych gatunków pszenicy – ludzkości znany jest już od wielu wielu wieków. Obecnie wytwarza się z niego m.in. pieczywo, płatki, kasze, makarony oraz mąki. Kto powinien sięgać po produkty wytworzone z orkiszu? Dlaczego warto go jeść? 

  • Naturalne elektrolity – przegląd najlepszych produktów

    Elektrolity są to roztwory wodne posiadające ładunek elektryczny, może on być dodatni lub ujemny. Odpowiedni poziom elektrolitów jest bardzo istotnym elementem prawidłowego funkcjonowania organizmu. Elektrolity są obecne we wszystkich strukturach komórkowych żywego organizmu. Do naturalnych najważniejszych elektrolitów należą: sód, potas, wapń, magnez, chlorki i fosforany.

  • Imbir – jak i kiedy go jeść? Właściwości lecznicze, zastosowanie, przeciwwskazania

    Imbir to roślina o wielu właściwościach zdrowotnych. Wśród nich wymienia się m.in. pomoc w łagodzeniu bólu gardła, mdłości w czasie ciąży czy zgagi. Co więcej, imbir wspomaga trawienie i działa przeciwzapalnie. Na jego bazie tworzy się napoje, syropy czy olejki, ale spożywa się go również na surowo. Jakie jeszcze właściwości ma imbir? Jak go przechowywać? Komu odradza się regularne stosowanie imbiru?

  • Tran – właściwości. Czy tran wpływa na odporność?

    Tran to olej otrzymywany z dorsza atlantyckiego lub innych ryb dorszowatych (olej z wątroby rekina nie jest tranem, ma bowiem inny skład i inne właściwości). Tran zawiera witaminę D i A, a także kwasy omega-3 (DHA i EPA), które mają korzystny wpływ na układ odpornościowy, nerwowy oraz krwionośny. Kiedy stosować olej z wątroby dorsza? Jak wybrać najlepszy tran dla dziecka i dla osoby dorosłej?

  • Lecytyna sojowa (E322) – czym jest i gdzie ją znaleźć? Kiedy należy ją suplementować?

    Lecytyna jako apteczny preparat na pamięć znana jest każdemu, niezależnie od wieku: stosowana jest i przez studentów w trakcie sesji, i przez osoby starsze. Jakie jeszcze zastosowania można jej przypisać? Jakie ma właściwości i do czego służy lecytyna sojowa? Dowiedzmy się więcej. 

  • Glutation – czym jest? Co warto o nim wiedzieć?

    Rozwój nauki powoduje, że jesteśmy w stanie coraz częściej powiązać wybrane cząsteczki chemiczne z dobrym bądź złym stanem badanego organizmu lub wręcz z wybraną jednostką chorobową. Jedną z takich cząsteczek jest glutation. Co to jest? Kiedy zaleca się badać jego poziom? Czy ma właściwości prozdrowotne? Czy możemy wpłynąć na jego ilość w organizmie? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.  

  • Serwatka – jak powstaje i czy jest zdrowa? Właściwości i zastosowanie serwatki

    Można powiedzieć, że podobnie jak jednostki wiele gałęzi przemysłu stara się zagospodarować coś, co niegdyś było uważane za odpad i tym samym ograniczyć liczbę wytwarzanych zanieczyszczeń, a nierzadko zwiększyć zyski. Świetnym tego przykładem jest serwatka. W przemyśle serowarskim stanowiąca odpad, w innych gałęziach przemysłu surowiec, z którego produkuje się preparaty białkowe, biodegradowalne tworzywa czy nawóz. Jakie inne zastosowania ma naturalna serwatka? Do czego możemy wykorzystać tę, która pozostanie po produkcji domowego sera? Czy jest zdrowa?  

  • Picie „twardej wody” jest korzystne dla zdrowia. Jakie są jej zalety?

    Utrudnia mycie rąk, pranie ubrań i powoduje wiele szkód w instalacjach wodno-kanalizacyjnych oraz urządzeniach gospodarstwa domowego, ale w kwestii nawadniania organizmu, tzw. twarda woda jest dobrym wyborem, zwłaszcza dla osób cierpiących na niedobory składników mineralnych. Według Światowej Organizacja Zdrowia nie ma ona negatywnego wpływu na zdrowie, wręcz przeciwnie może dostarczyć wielu korzyści.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij