Diagnostyka nowotworów – jakie badania wykonuje się w przypadku podejrzenia raka?
Piotr Chilczuk

Diagnostyka nowotworów – jakie badania wykonuje się w przypadku podejrzenia raka?

Dobra diagnostyka to klucz do wczesnego wykrycia zmian onkologicznych. Potwierdzenie nowotworu we wczesnym stadium zaawansowania daje możliwość skutecznego wyleczenia i szansę na długie życie. Jakie badania wykonać, aby wcześnie wykryć nowotwór?

Najprostszym badaniem wykonywanym w diagnostyce zmian nowotworowych jest samobadanie. Kobiety powyżej 20 roku życia powinny badać swoje piersi raz w miesiącu. Najlepiej wykonywać badanie kilka dni po miesiączce. Każdy guzek, który wyczuło się w badaniu palpacyjnym, wymaga konsultacji z lekarzem.

Mężczyznom natomiast zaleca się kontrolowanie jąder. Regularne badanie raz w miesiącu pomaga we wczesnym wykryciu zmian nowotworowych. Stwierdzenie zgrubienia lub powiększenia jądra wymaga konsultacji z urologiem. Guzy jądra często rosną bezboleśnie, dlatego łatwo są ignorowane przez mężczyzn.

Zmiany na skórze wymagają także samokontroli. Każdy powinien co najmniej raz w miesiącu obejrzeć całe swoje ciało w celu wykrycia ewentualnych zmian na skórze. Istnieje tak zwany system ABCDE, który pomaga ustalić, którą ze zmian na skórze należy uznać za podejrzaną.

A – Asymmetry – zmiany o nieregularnym kształcie.
B – Border – znamię o nierównym brzegu powinno budzić niepokój.
C – Colour – podejrzane są zmiany mające kilka barw.
D – Diameter, czyli wymiar – każda zmiana przekraczająca 5 mm wymaga konsultacji z dermatologiem.
E – Evolving – zmiany skórne, które zmieniają swój wygląd, przekształcające się w czasie, bolące, swędzące lub krwawiące, powinny zwiększyć naszą czujność.

Oprócz klasyfikacji ABCDE możemy wyróżnić następujące badania pomocne w diagnostyce nowotworów:

Badania profilaktyczne

W wykrywaniu nowotworów w Polsce dostępne są 3 badania profilaktyczne refundowane przez NFZ:

  1. Mammografia piersi – zaleca się wykonywanie badania u kobiet między 50 a 69 rokiem życia raz na dwa lata. W przypadku kobiet obciążonych historią choroby w rodzinie badanie wykonuje się częściej.
     
  2. Kolonoskopia – badanie wykonywane w kierunku raka jelita grubego. Powinno się je wykonać raz na 10 lat  powyżej 50 roku życia u osób nieobciążonych występowaniem raka jelita grubego w rodzinie. U osób, u których krewnych pierwszego stopnia stwierdzono raka jelita grubego tj. u rodzica/ów, dzieci czy rodzeństwa, badanie należy wykonać w wieku 40-49 lat. Jeśli w rodzinie są krewni, u których stwierdzono dziedzicznego raka jelita grubego – potwierdzonego genetycznie, kolonoskopię należy wykonać już po 25 roku życia i wykonuje się ją częściej.
     
  3. Cytologia – badanie wykonuje się celem wykrycia raka szyjki macicy. Zaleca się je przeprowadzić między 25 a 59 rokiem życia. U chorych, u których nie stwierdza się czynników ryzyka raka szyjki macicy, badanie powinno się wykonywać co 3 lata. U chorych z obecnym wirusem HPV, leczonych wcześniej z powodu dysplazji szyjki macicy czy zarażonych wirusem HIV, badanie należy wykonywać raz do roku.

Markery nowotworowe

To kolejne badanie pomocne w diagnostyce onkologicznej. Markery nowotworowe są substancjami chemicznymi, których poziom w organizmie bada się przy podejrzeniu choroby nowotworowej. Nie zawsze jednak ich podwyższony poziom oznacza nowotwór. Związki te często mają nieprawidłowe stężenie w różnych innych nienowotworowych stanach organizmu, jak zapalenie, ciąża czy uraz. Do najczęściej oznaczanych markerów nowotworowych należą:

  • CEA – antygen karcynoembrionalny. Jego obecność może świadczyć m.in. o nowotworze jelita grubego.
  • AFP – alfafetoproteina. Jest to białko płodowe stwierdzane m.in. w czasie fizjologicznej ciąży oraz w raku wątrobowokomórkowym.
  • Beta-hCG – gonadotropina kosmówkowa. Jej obecność wykrywa się w testach ciążowych. Jest produkowana także przez niektóre nowotwory, jak: guzy zarodkowe, neuroblastoma czy ciążowa choroba trofoblastyczna.
  • PSA – swoisty antygen sterczowy. Oznaczony przy podejrzeniu raka gruczołu krokowego. Niestety, jego wartość jest podwyższona także w różnych innych nienowotworowych stanach, jak zapalenie czy uraz.
  • Ca-125. Białko badane w diagnostyce raka jajnika.
  • CA-19.9. Pomocne w wykrywaniu nowotworów trzustki i raków dróg żółciowych.

Badania obrazowe

Podstawowym badaniem jest RTG klatki piersiowej oraz USG jamy brzusznej.

Prześwietlenie klatki piersiowej może pomóc stwierdzić guzy w płucu i śródpiersiu. Rozpoznanie nowotworu wymaga weryfikacji histopatologicznej zmiany. Uzyskuje się ją, wykonując biopsję przez klatkę piersiową, wprowadzając bronchoskop do drzewa oskrzelowego czy pobierając materiał z plwociny, czyli wydzieliny z dróg oddechowych. Badanie RTG może także ocenić zmiany w układzie kostnym. Jest pomocne w diagnostyce pierwotnych guzów kości.

Ultrasonografia stosowana jest w diagnostyce nowotworów jamy brzusznej, narządów moczowo-płciowych i miednicy. Pomocna jest też w ocenie zmian w piersiach i tarczycy.

Dużo bardziej dokładnym badaniem jest tomografia komputerowa. Można za jej pomocą „przeskanować” całe ciało, poszukując zmian nowotworowych.

Obecnie coraz większą uwagę przykłada się do rezonansu magnetycznego. Jest szczególnie przydatny do obrazowania zmian w ośrodkowym układzie nerwowym. Wszelkiego rodzaju guzy mózgu, od zmian łagodnych po glejaki IV stopnia, ocenia się na podstawie rezonansu.

Czasem zdarza się, że w badaniach obrazowych stwierdzi się przerzut, ale nieznane jest ognisko pierwotne. Nie wiadomo, skąd w organizmie pochodzą komórki, które dały przerzut. Pomocne w tym przypadku może być badanie PET, czyli pozytonowa tomografia emisyjna. Polega na podaniu dożylnie pacjentowi radioizotopu (jest nim znakowana glukoza FDG). Substancja ta gromadzi się w tkankach, które są najbardziej aktywne metaboliczne. Tkanką taką jest m.in. guz nowotworowy. Miejsca, gdzie zgromadził się radioizotop, świecą w badaniu, dzięki czemu specjalista może zobaczyć, jaki obszar zajęty jest przez nowotwór, i podjąć odpowiednie leczenie.

Przydatna jest także scyntygrafia kości. Badanie to ocenia stan kostny organizmu. Dożylnie podaje się radioizotop, który gromadzi się wszędzie tam w kościach, gdzie obecne są uszkodzenia bądź występuje stan zapalny. Szczególnie pomocne jest w leczeniu nowotworów, które dają przerzuty do układu kostnego. Przykładem jest rak piersi, prostaty czy płuca.

Przy podejrzeniu raka możemy wykonać szereg badań diagnostycznych. Lepiej nie zwlekać z wizytą u lekarza, bo nowotwory potrafią szybko i bezboleśnie rosnąć. Dlatego każdą zmianę budzącą wątpliwości należy niezwłocznie skonsultować ze specjalistą.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Cholinoesteraza – badanie, wskazania, normy, podwyższona

    Cholinoesterazy to enzymy, które są syntezowane głównie w wątrobie, trzustce, mięśniach i mózgu. Badanie poziomu tych białek zaleca się osobom, u których planuje się zabiegi operacyjne oraz wśród tych, którzy regularnie zażywają antydepresanty czy leki przeciwdrgawkowe. Obniżenie poziomu cholinoesterazy możne nastąpić na skutek wystąpienia szeregu chorób wątroby, ale także zatrucia pestycydami czy w trakcie ciąży. Z kolei podwyższenie poziomu tych enzymów obserwuje się u osób otyłych, z problemem alkoholowym i cukrzyków. Ile kosztuje oznaczenie cholinoesterazy, czy na badanie należy stawić się na czczo i czy konieczne jest posiadanie skierowania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • RTG bioder – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    RTG bioder wykonuje się w przypadku wystąpienia zmian zwyrodnieniowych tego obszaru, reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) lub chorób o podłożu nowotworowym. Ponadto na badanie kierowane są osoby, które odczuwają ból i sztywność bioder oraz ograniczenie w ruchomości tego stawu. Przeciwwskazaniem względnym do wykonania rentgenu bioder jest ciąża. Jak należy się przygotować do RTG stawu biodrowego, dlaczego picie kawy i żucie gumy jest niewskazane przed prześwietleniem i czy posiadanie skierowania jest obowiązkowe? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Krzywa cukrowa w ciąży – badanie, normy, wyniki, przebieg. Kiedy należy wykonać OGTT?

    Badanie krzywej cukrowej (OGTT) w ciąży jest testem, na który kieruje się pacjentkę między 6. a 7. miesiącem ciąży. OGTT pozwala zdiagnozować cukrzycę ciążową, która może doprowadzić do wystąpienia wielu chorób układu moczowego lub trawiennego – u matki, jak i nerwowego i sercowo-naczyniowego – u dziecka. Istnieją także takie choroby współistniejące, które wymagają od ciężarnej pacjentki częstszego przeprowadzania badania krzywej cukrowej, jak chociażby predyspozycje genetyczne, cukrzyca w poprzednich ciążach lub PCOS. Jak należy się przygotować do badania, czy można się zgłosić na OGGT bez skierowania lekarskiego i co należy zabrać ze sobą na test krzywej glikemicznej? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Troponina – badanie i normy. Czy podwyższony poziom troponin zawsze świadczy o zawale serca?

    Białka kurczliwe mięśni poprzecznie prążkowanych to troponiny. Ich stężenie we krwi wzrasta już 3 godziny po zawale serca lub innym rodzaju uszkodzenia mięśnia sercowego. Badanie troponin zleca się w celu potwierdzenia lub wykluczenia diagnozy dotyczącej ataku serca. Istnieją jednak inne przyczyny wysokiego poziomu troponin we krwi pacjenta, jak chociażby zatorowość płucna, niewydolność serca lub nerek, ale także wyjątkowo ciężki wysiłek fizyczny (często obserwowany u maratończyków czy triathlonistów). Jak wygląda badanie poziomu troponin i które zaburzenia organizmu mogą wywołać ich obecność we krwi? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cytologia – wskazania do badania cytologicznego. Jak interpretować wyniki cytologii szyjki macicy?

    Cytologia szyjki macicy polega na delikatnym zeskrobaniu komórek z badanego narządu przy pomocy specjalnej szczoteczki oraz zbadaniu pobranego materiału pod kątem karcynogenezy. Cytologia umożliwia wykrycie komórek przedrakowych lub rakowych z tarczy i kanału szyjki macicy, również na etapie przedinwazyjnym. Badanie jest bezbolesne, pacjentka może odczuwać jedynie lekki dyskomfort. Cytologia szyjki macicy powinna być wykonywana regularnie – minimum raz na 3 lata. 

  • RTG stopy – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja i cena prześwietlenia

    RTG stopy wykonywany jest najczęściej w przypadku urazu lub stanu zapalnego tego obszaru. Jedynym przeciwwskazaniem względnym do wykonania prześwietlenia z użyciem promieniowania jonizującego jest ciążą. Rentgen stopy jest badaniem, na które można się zgłosić jedynie ze skierowaniem lekarskim. Wskazaniami do badania są także objawy miejscowe w postaci ostrego bólu, obrzęku czy zaczerwienienia stopy. Jak się przygotować do prześwietlenia stopy, ile trwa badanie i co oznaczają pojęcia „szczelina złamania", „całkowity zrost" lub „jądro kostnienia"? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • RTG barku – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    Ból barku, zaburzenia ruchomości barku oraz sztywność w stawie barkowym – to główne wskazania do wykonania RTG tego obszaru. Prześwietlenie barku można zrobić pojedynczo lub podwójnie (porównawczo obu barkom). Rentgen jest szybkim badaniem, które jest wykorzystywane w procesie diagnostycznym zmian pourazowych, zapalnych i reumatoidalnych, w tym także osteoporozy stawu barkowego. Ile kosztuje rentgen, jakie są przeciwwskazania do wykonania prześwietlania barku i co oznacza zespół bolesnego barku czy „zamrożony bark"? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • RTG kręgosłupa lędźwiowego – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    Ból kręgosłupa lędźwiowego, określany przez pacjentów także jako ból krzyża, ból korzonków lub ból na dole pleców, jest głównym wskazaniem do wykonania RTG tego obszaru. Aby wykonać prześwietlenie lędźwi konieczne jest posiadanie skierowania lekarskiego, które można uzyskać od lekarza pierwszego kontaktu lub ortopedy czy neurologa. Jak wygląda przygotowanie do rentgenu kręgosłupa lędźwiowego, czy kobieta w ciąży może mieć wykonane RTG tego obszaru i ile kosztuje to prześwietlenie wykonane prywatnie? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij