Diagnostyka nowotworów – jakie badania wykonuje się w przypadku podejrzenia raka?
Piotr Chilczuk

Diagnostyka nowotworów – jakie badania wykonuje się w przypadku podejrzenia raka?

Dobra diagnostyka to klucz do wczesnego wykrycia zmian onkologicznych. Potwierdzenie nowotworu we wczesnym stadium zaawansowania daje możliwość skutecznego wyleczenia i szansę na długie życie. Jakie badania wykonać, aby wcześnie wykryć nowotwór?

Najprostszym badaniem wykonywanym w diagnostyce zmian nowotworowych jest samobadanie. Kobiety powyżej 20 roku życia powinny badać swoje piersi raz w miesiącu. Najlepiej wykonywać badanie kilka dni po miesiączce. Każdy guzek, który wyczuło się w badaniu palpacyjnym, wymaga konsultacji z lekarzem.

Mężczyznom natomiast zaleca się kontrolowanie jąder. Regularne badanie raz w miesiącu pomaga we wczesnym wykryciu zmian nowotworowych. Stwierdzenie zgrubienia lub powiększenia jądra wymaga konsultacji z urologiem. Guzy jądra często rosną bezboleśnie, dlatego łatwo są ignorowane przez mężczyzn.

Zmiany na skórze wymagają także samokontroli. Każdy powinien co najmniej raz w miesiącu obejrzeć całe swoje ciało w celu wykrycia ewentualnych zmian na skórze. Istnieje tak zwany system ABCDE, który pomaga ustalić, którą ze zmian na skórze należy uznać za podejrzaną.

A – Asymmetry – zmiany o nieregularnym kształcie.
B – Border – znamię o nierównym brzegu powinno budzić niepokój.
C – Colour – podejrzane są zmiany mające kilka barw.
D – Diameter, czyli wymiar – każda zmiana przekraczająca 5 mm wymaga konsultacji z dermatologiem.
E – Evolving – zmiany skórne, które zmieniają swój wygląd, przekształcające się w czasie, bolące, swędzące lub krwawiące, powinny zwiększyć naszą czujność.

Oprócz klasyfikacji ABCDE możemy wyróżnić następujące badania pomocne w diagnostyce nowotworów:

Badania profilaktyczne

W wykrywaniu nowotworów w Polsce dostępne są 3 badania profilaktyczne refundowane przez NFZ:

  1. Mammografia piersi – zaleca się wykonywanie badania u kobiet między 50 a 69 rokiem życia raz na dwa lata. W przypadku kobiet obciążonych historią choroby w rodzinie badanie wykonuje się częściej.
     
  2. Kolonoskopia – badanie wykonywane w kierunku raka jelita grubego. Powinno się je wykonać raz na 10 lat  powyżej 50 roku życia u osób nieobciążonych występowaniem raka jelita grubego w rodzinie. U osób, u których krewnych pierwszego stopnia stwierdzono raka jelita grubego tj. u rodzica/ów, dzieci czy rodzeństwa, badanie należy wykonać w wieku 40-49 lat. Jeśli w rodzinie są krewni, u których stwierdzono dziedzicznego raka jelita grubego – potwierdzonego genetycznie, kolonoskopię należy wykonać już po 25 roku życia i wykonuje się ją częściej.
     
  3. Cytologia – badanie wykonuje się celem wykrycia raka szyjki macicy. Zaleca się je przeprowadzić między 25 a 59 rokiem życia. U chorych, u których nie stwierdza się czynników ryzyka raka szyjki macicy, badanie powinno się wykonywać co 3 lata. U chorych z obecnym wirusem HPV, leczonych wcześniej z powodu dysplazji szyjki macicy czy zarażonych wirusem HIV, badanie należy wykonywać raz do roku.

Markery nowotworowe

To kolejne badanie pomocne w diagnostyce onkologicznej. Markery nowotworowe są substancjami chemicznymi, których poziom w organizmie bada się przy podejrzeniu choroby nowotworowej. Nie zawsze jednak ich podwyższony poziom oznacza nowotwór. Związki te często mają nieprawidłowe stężenie w różnych innych nienowotworowych stanach organizmu, jak zapalenie, ciąża czy uraz. Do najczęściej oznaczanych markerów nowotworowych należą:

  • CEA – antygen karcynoembrionalny. Jego obecność może świadczyć m.in. o nowotworze jelita grubego.
  • AFP – alfafetoproteina. Jest to białko płodowe stwierdzane m.in. w czasie fizjologicznej ciąży oraz w raku wątrobowokomórkowym.
  • Beta-hCG – gonadotropina kosmówkowa. Jej obecność wykrywa się w testach ciążowych. Jest produkowana także przez niektóre nowotwory, jak: guzy zarodkowe, neuroblastoma czy ciążowa choroba trofoblastyczna.
  • PSA – swoisty antygen sterczowy. Oznaczony przy podejrzeniu raka gruczołu krokowego. Niestety, jego wartość jest podwyższona także w różnych innych nienowotworowych stanach, jak zapalenie czy uraz.
  • Ca-125. Białko badane w diagnostyce raka jajnika.
  • CA-19.9. Pomocne w wykrywaniu nowotworów trzustki i raków dróg żółciowych.

Badania obrazowe

Podstawowym badaniem jest RTG klatki piersiowej oraz USG jamy brzusznej.

Prześwietlenie klatki piersiowej może pomóc stwierdzić guzy w płucu i śródpiersiu. Rozpoznanie nowotworu wymaga weryfikacji histopatologicznej zmiany. Uzyskuje się ją, wykonując biopsję przez klatkę piersiową, wprowadzając bronchoskop do drzewa oskrzelowego czy pobierając materiał z plwociny, czyli wydzieliny z dróg oddechowych. Badanie RTG może także ocenić zmiany w układzie kostnym. Jest pomocne w diagnostyce pierwotnych guzów kości.

Ultrasonografia stosowana jest w diagnostyce nowotworów jamy brzusznej, narządów moczowo-płciowych i miednicy. Pomocna jest też w ocenie zmian w piersiach i tarczycy.

Dużo bardziej dokładnym badaniem jest tomografia komputerowa. Można za jej pomocą „przeskanować” całe ciało, poszukując zmian nowotworowych.

Obecnie coraz większą uwagę przykłada się do rezonansu magnetycznego. Jest szczególnie przydatny do obrazowania zmian w ośrodkowym układzie nerwowym. Wszelkiego rodzaju guzy mózgu, od zmian łagodnych po glejaki IV stopnia, ocenia się na podstawie rezonansu.

Czasem zdarza się, że w badaniach obrazowych stwierdzi się przerzut, ale nieznane jest ognisko pierwotne. Nie wiadomo, skąd w organizmie pochodzą komórki, które dały przerzut. Pomocne w tym przypadku może być badanie PET, czyli pozytonowa tomografia emisyjna. Polega na podaniu dożylnie pacjentowi radioizotopu (jest nim znakowana glukoza FDG). Substancja ta gromadzi się w tkankach, które są najbardziej aktywne metaboliczne. Tkanką taką jest m.in. guz nowotworowy. Miejsca, gdzie zgromadził się radioizotop, świecą w badaniu, dzięki czemu specjalista może zobaczyć, jaki obszar zajęty jest przez nowotwór, i podjąć odpowiednie leczenie.

Przydatna jest także scyntygrafia kości. Badanie to ocenia stan kostny organizmu. Dożylnie podaje się radioizotop, który gromadzi się wszędzie tam w kościach, gdzie obecne są uszkodzenia bądź występuje stan zapalny. Szczególnie pomocne jest w leczeniu nowotworów, które dają przerzuty do układu kostnego. Przykładem jest rak piersi, prostaty czy płuca.

Przy podejrzeniu raka możemy wykonać szereg badań diagnostycznych. Lepiej nie zwlekać z wizytą u lekarza, bo nowotwory potrafią szybko i bezboleśnie rosnąć. Dlatego każdą zmianę budzącą wątpliwości należy niezwłocznie skonsultować ze specjalistą.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Niedobór żelaza – przyczyny, objawy, skutki oraz leczenie niskiego poziomu żelaza. Dieta i suplementacja żelaza

    Żelazo jest jednym z kluczowych pierwiastków dla prawidłowego funkcjonowania ludzkiego organizmu. Niedobór żelaza może wywoływać uciążliwe objawy, jak zmęczenie, senność, nadmierne wypadanie włosów, bóle głowy, może również prowadzić do anemii. Anemię z niedoboru żelaza leczy się podawaniem preparatów doustnych żelaza bądź, w przypadku problemów z wchłanianiem, stosuje się zastrzyki lub wlewy dożylne. Jakie są przyczyny niskiego poziomu żelaza we krwi? Jak powinna wyglądać dieta przy niskim poziomie żelaza?

  • Jakie badania wykonuje się tuż przed porodem?

    Ostatnie tygodnie ciąży to czas narastającego oczekiwania. Zanim dziecko zjawi się na świecie, warto się upewnić, że wszystko jest gotowe. Nie chodzi tylko o niezbędną wyprawkę, ale przede wszystkim o dopełnienie medycznych zaleceń lekarza prowadzącego. Jakie badania obrazowe i biochemiczne należy wykonać tuż przed porodem? Odpowiedzi na te pytania udzielono w niniejszym artykule.

  • Prolaktyna (PRL) – badanie, normy, interpretacja wyników. Czy istnieje jeden skuteczny sposób leczenia zaburzeń związanych z właściwym poziomem prolaktyny?

    Badanie poziomu prolaktyny jest wykorzystywane w diagnozowaniu niepłodności u kobiet i mężczyzn, a także w przypadku podejrzenia guza przysadki mózgowej i kontrolowaniu leczenia tej choroby. Normy prolaktyny dla kobiet różnią w zależności od dnia cyklu miesiączkowego, okresu ciąży lub karmienia piersią. Mężczyźni z wysokim poziomem prolaktyny obserwują u siebie spadek libido i zaburzania erekcji, a w skrajnych przypadkach niepłodność. Niedobór prolaktyny jest spotykany rzadko, niemniej u kobiet karmiących może doprowadzić do zaniku produkcji mleka w gruczołach sutkowych. Jak poradzić sobie z zaburzeniami ilości prolaktyny w organizmie, ile kosztuje badanie PRL i czy stres przyczynia się do zaburzeń hormonalnych? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Hiperprolaktynemia w wyniku badania. Jak wysoki poziom prolaktyny wpływa na masę ciała, płodność i trądzik?

    Hiperprolaktynemia jest jednym z objawów guza przysadki (łac. prolactinoma), chorób podwzgórza, zaburzeń funkcji gruczołu tarczycowego (np. niewyrównania niedoczynność tarczycy), niewydolności nerek, ale także ciąży. Objawami, które powinny skłonić pacjenta do zbadania poziomu PRL, są zaburzenia miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę, mlekotok, uderzenia gorąca, trądzik lub zauważalnie obniżone libido. Leczenie hiperprolaktynemii polega głównie na farmakoterapii i leczeniu przyczynowym podwyższonego stężenia PRL, czyli choroby, która wywołała ten stan.

  • Rezonans magnetyczny przysadki mózgowej – przebieg badania. Jakie są skutki uboczne MRI przysadki z kontrastem?

    Rezonans magnetyczny (MRI) przysadki mózgowej wykonuje się na podstawie objawów świadczących o guzie gruczołu lub struktur znajdujących się w jego pobliżu. Prześwietlenie jest dwuetapowe – przeprowadzane przed dożylnym podaniem kontrastu i po jego użyciu. Zarówno na badanie wykonywane w ramach refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia, jak i to realizowane z prywatnych środków należy mieć skierowanie lekarskie i aktualny wynik badania kreatyniny, obrazującej wydolność nerek. Ile kosztuje MRI przysadki mózgowej, jak należy się przygotować do prześwietlenia i jakie są objawy podania kontrastu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Leptyna – funkcje i właściwości. Jak wygląda badanie poziomu hormonu sytości? Czy niektórzy są skazani na efekt jojo?

    Leptyna zmniejsza apetyt, dlatego nazywana jest „hormonem sytości”. Produkują ją adipocyty, czyli komórki tłuszczowe organizmu. Przyjmuje się, że osoby, które łatwiej wracają do wagi sprzed odchudzania, czyli borykają się z tzw. efektem jojo, mają podwyższony poziom leptyny i jednocześnie obniżony poziomem greliny, czyli „hormonu głodu”. Leptyna jest nie tylko hormonem skierowanym przeciwko otyłości, ale także bierze udział w szeregu procesów związanych ze wzrastaniem, dojrzewaniem, termogenezą i regulacją ciśnienia krwi. Ponadto wpływa na płodność i status układu immunologicznego. Jak wygląda badanie leptyny, ile kosztuje i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Hormon głodu – grelina. Badanie poziomu greliny a otyłość

    Grelina to silnie wypływający na uczucie głodu hormon białkowy. Jest wydzielana przez komórki dna i trzonu żołądka. Bierze udział w regulowaniu gospodarki węglowodanowo-lipidowej organizmu, wpływa na zmniejszenie wydzielania insuliny w trzustce oraz nasila proces powstawania komórek tłuszczowych (adipocytów). Grelina bierze udział w osteogenezie, pozytywnie wpływa na procesy pamięci długotrwałej i przestrzennej. Za wzrost syntezy hormonu odpowiada m.in. głód, faza folikularna cyklu miesiączkowego, hipoglikemia czy stres, zaś do obniżenia poziomu greliny przyczynia się stan sytości, hiperglikemia, hiperinsulinemia lub uprawianie aktywności fizycznej. Jak wygląda badanie poziomu greliny w Polsce i po co wykonywać oznaczenie poziomu leptyny? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • AST (aminotransferaza asparaginianowa) – badanie, norma, podwyższona. Interpretacja wyników prób wątrobowych

    Badanie poziomu AST to jedno z podstawowych oznaczeń, które zleca się w ramach kontroli funkcji i pracy wątroby, mięśni szkieletowych i  serca. Wszyscy pacjenci, u których wystąpiły choroby wątroby, podczas terapii hormonalnych, antytrądzikowych (z życiem retinoidów), zakażeni wirusem HIV, a także osoby otyłe i cukrzycy powinni regularnie sprawdzać poziom aminotransferazy asparaginianowej. Czy do badania AST należy być na czczo, ile kosztuje oznaczenie i jakie inne parametry krwi należą do tzw. prób wątrobowych? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij