Diagnostyka nowotworów – jakie badania wykonuje się w przypadku podejrzenia raka? - portal DOZ.pl
Diagnostyka nowotworów – jakie badania wykonuje się w przypadku podejrzenia raka?
Piotr Chilczuk

Diagnostyka nowotworów – jakie badania wykonuje się w przypadku podejrzenia raka?

Dobra diagnostyka to klucz do wczesnego wykrycia zmian onkologicznych. Potwierdzenie nowotworu we wczesnym stadium zaawansowania daje możliwość skutecznego wyleczenia i szansę na długie życie. Jakie badania wykonać, aby wcześnie wykryć nowotwór?

Badania profilaktyczne

W wykrywaniu nowotworów w Polsce dostępne są 3 badania profilaktyczne refundowane przez NFZ:

  1. Mammografia piersi – zaleca się wykonywanie badania u kobiet między 50 a 69 rokiem życia raz na dwa lata. W przypadku kobiet obciążonych historią choroby w rodzinie badanie wykonuje się częściej.
     
  2. Kolonoskopia – badanie wykonywane w kierunku raka jelita grubego. Powinno się je wykonać raz na 10 lat  powyżej 50 roku życia u osób nieobciążonych występowaniem raka jelita grubego w rodzinie. U osób, u których krewnych pierwszego stopnia stwierdzono raka jelita grubego tj. u rodzica/ów, dzieci czy rodzeństwa, badanie należy wykonać w wieku 40-49 lat. Jeśli w rodzinie są krewni, u których stwierdzono dziedzicznego raka jelita grubego – potwierdzonego genetycznie, kolonoskopię należy wykonać już po 25 roku życia i wykonuje się ją częściej.
     
  3. Cytologia – badanie wykonuje się celem wykrycia raka szyjki macicy. Zaleca się je przeprowadzić między 25 a 59 rokiem życia. U chorych, u których nie stwierdza się czynników ryzyka raka szyjki macicy, badanie powinno się wykonywać co 3 lata. U chorych z obecnym wirusem HPV, leczonych wcześniej z powodu dysplazji szyjki macicy czy zarażonych wirusem HIV, badanie należy wykonywać raz do roku.

Markery nowotworowe

To kolejne badanie pomocne w diagnostyce onkologicznej. Markery nowotworowe są substancjami chemicznymi, których poziom w organizmie bada się przy podejrzeniu choroby nowotworowej. Nie zawsze jednak ich podwyższony poziom oznacza nowotwór. Związki te często mają nieprawidłowe stężenie w różnych innych nienowotworowych stanach organizmu, jak zapalenie, ciąża czy uraz. Do najczęściej oznaczanych markerów nowotworowych należą:

  • CEA – antygen karcynoembrionalny. Jego obecność może świadczyć m.in. o nowotworze jelita grubego.
  • AFP – alfafetoproteina. Jest to białko płodowe stwierdzane m.in. w czasie fizjologicznej ciąży oraz w raku wątrobowokomórkowym.
  • Beta-hCG – gonadotropina kosmówkowa. Jej obecność wykrywa się w testach ciążowych. Jest produkowana także przez niektóre nowotwory, jak: guzy zarodkowe, neuroblastoma czy ciążowa choroba trofoblastyczna.
  • PSA – swoisty antygen sterczowy. Oznaczony przy podejrzeniu raka gruczołu krokowego. Niestety, jego wartość jest podwyższona także w różnych innych nienowotworowych stanach, jak zapalenie czy uraz.
  • Ca-125. Białko badane w diagnostyce raka jajnika.
  • CA-19.9. Pomocne w wykrywaniu nowotworów trzustki i raków dróg żółciowych.

Polecane dla Ciebie

Badania obrazowe

Podstawowym badaniem jest RTG klatki piersiowej oraz USG jamy brzusznej.

Prześwietlenie klatki piersiowej może pomóc stwierdzić guzy w płucu i śródpiersiu. Rozpoznanie nowotworu wymaga weryfikacji histopatologicznej zmiany. Uzyskuje się ją, wykonując biopsję przez klatkę piersiową, wprowadzając bronchoskop do drzewa oskrzelowego czy pobierając materiał z plwociny, czyli wydzieliny z dróg oddechowych. Badanie RTG może także ocenić zmiany w układzie kostnym. Jest pomocne w diagnostyce pierwotnych guzów kości.

Ultrasonografia stosowana jest w diagnostyce nowotworów jamy brzusznej, narządów moczowo-płciowych i miednicy. Pomocna jest też w ocenie zmian w piersiach i tarczycy.

Dużo bardziej dokładnym badaniem jest tomografia komputerowa. Można za jej pomocą „przeskanować” całe ciało, poszukując zmian nowotworowych.

Obecnie coraz większą uwagę przykłada się do rezonansu magnetycznego. Jest szczególnie przydatny do obrazowania zmian w ośrodkowym układzie nerwowym. Wszelkiego rodzaju guzy mózgu, od zmian łagodnych po glejaki IV stopnia, ocenia się na podstawie rezonansu.

Czasem zdarza się, że w badaniach obrazowych stwierdzi się przerzut, ale nieznane jest ognisko pierwotne. Nie wiadomo, skąd w organizmie pochodzą komórki, które dały przerzut. Pomocne w tym przypadku może być badanie PET, czyli pozytonowa tomografia emisyjna. Polega na podaniu dożylnie pacjentowi radioizotopu (jest nim znakowana glukoza FDG). Substancja ta gromadzi się w tkankach, które są najbardziej aktywne metaboliczne. Tkanką taką jest m.in. guz nowotworowy. Miejsca, gdzie zgromadził się radioizotop, świecą w badaniu, dzięki czemu specjalista może zobaczyć, jaki obszar zajęty jest przez nowotwór, i podjąć odpowiednie leczenie.

Przydatna jest także scyntygrafia kości. Badanie to ocenia stan kostny organizmu. Dożylnie podaje się radioizotop, który gromadzi się wszędzie tam w kościach, gdzie obecne są uszkodzenia bądź występuje stan zapalny. Szczególnie pomocne jest w leczeniu nowotworów, które dają przerzuty do układu kostnego. Przykładem jest rak piersi, prostaty czy płuca.

Przy podejrzeniu raka możemy wykonać szereg badań diagnostycznych. Lepiej nie zwlekać z wizytą u lekarza, bo nowotwory potrafią szybko i bezboleśnie rosnąć. Dlatego każdą zmianę budzącą wątpliwości należy niezwłocznie skonsultować ze specjalistą.
  1. Programy profilaktyczne, Narodowy Fundusz Zdrowia [online], http://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/, [dostęp:] 02.07.2019.
  2. The ABCDEs of Melanoma, Melanoma Research Foundation [online], https://www.melanoma.org/understand-melanoma/diagnosing-melanoma/detection-screening/abcdes-melanoma , [dostęp:] 02.07.2019.
  3. Tumor Markers, National Cancer Institute [online], https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/diagnosis/tumor-markers-fact-sheet, [dostęp:] 02.07.2019.
  4. Physical exam, Canadian Cancer Society [online] http://www.cancer.ca/en/cancer-information/diagnosis-and-treatment/tests-and-procedures/physical-exam/?region=ab, [dostęp:] 02.07.2019.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Badanie kału – pasożyty, krew utajona, resztki pokarmowe. Jak pobrać kał do badania?

    Badanie kału jest jednym z podstawowych narzędzi oceny kondycji układu pokarmowego. Pozwala zdiagnozować zarówno niegroźne schorzenia, jak i rozwijające się stany nowotworowe tego obszaru. W zależności od rodzaju badania, które ma zostać wykonane, zaleca się inny sposób pobrania materiału, jego ilości i czas przechowywania próbki. Jak właściwie pobrać kał do badania, ile kosztują testy na obecność patogenów, niestrawionych resztek pokarmowych i krwi utajonej w stolcu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule. 

  • Co to jest czynnik reumatoidalny (RF)? Normy, podwyższony. Kiedy należy wykonać badanie RF?

    Czynnik reumatoidalny (RF) jest badaniem, które może wskazać, że w organizmie rozwija się reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty, zespół Sjogrena, sarkoidoza czy borelioza. Co ciekawe nie musi być jednak parametrem świadczącym tylko o rozwoju tych chorób, ponieważ u nawet 20% społeczeństwa występuje on fizjologicznie. Najczęściej świadczy tym, że w organizmie rozwija się stan zapalny, związany albo z chrząstką stawową albo tkanką łączną. Jakie specyficzne objawy powinny skłonić do zbadania RF, ile kosztuje oznaczenie czynnika reumatoidalnego i czy należy posiadać skierowanie do wykonania tego badania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule

  • Erytropoetyna (EPO) – badanie, normy, interpretacja wyników

    Badanie erytropoetyny (EPO) jest wskazane podczas prowadzenia procesu diagnostycznego chorób krwi i nerek. Dzięki analizie poziomu erytropoetyny, możliwe jest kontrolowanie odpowiedzi na wdrożone leczenie anemii, nadkrwistości i niedokrwistości. Wysoki poziom EPO jest charakterystyczny dla sportowców, którzy swoje treningi odbywają w terenach górskich, ale także, co ciekawe, dla osób palących papierosy. Badanie poziomu erytropoetyny często towarzyszy analizie morfologii krwi i  hematokrytowi. Jaka jest norma EPO we krwi, czy do badania erytropoetyny należy zgłosić się na czczo i czy stosowanie EPO przez sportowców jest równoznaczne ze stosowaniem dopingu? Na te i inne pytania odpowiedzi znajdują się w niniejszym artykule.

  • Badanie poziomu aminokwasów w organizmie – kiedy należy sprawdzić ich poziom?

    Do oceny stężenia wolnych aminokwasów służy aminogram (profil aminokwasów). Badanie jest stosowane w diagnostyce wrodzonych wad metabolicznych, ale także przy projektowaniu odpowiedniej diety uzupełniającej lub obniżającej poziom konkretnych aminokwasów. Badanie poziomu aminokwasów zaleca się także sportowcom. Wynik oznaczenia w tym przypadku pozwala na wprowadzenie właściwej suplementacji diety, od której m.in. zależy osiągnięcie założonych celów treningowych.  Czy do profilu aminokwasów trzeba być na czczo, ile kosztuje aminogram i jakie są objawy niedoboru i nadmiaru aminokwasów?

  • Chromogranina – badanie markeru, wskazania, normy

    Chromogranina A (CgA) jest białkiem komórek neuroendokrynych i endokrynnych – prawidłowych i nowotworowych. CgA produkowane jest głównie przez komórki chromochłonne w rodzeniu nadnerczy (syntetyzują adrenalinę i noradrenalinę) lub w komórkach trzustki (beta). Naturalnie jego stężenie jest niskie, a właściwości CgA wykorzystuje się jako niespecyficzny (nieprzypisane tylko do jednego rodzaju guza) marker nowotworów neuroendokrynnych (NET). Jak interpretować wyniki badania i czy podwyższony poziom CgA to potwierdzenie rozwoju choroby nowotworowej?

  • Badanie ACTH (kortykotropina) – normy, wskazania, cena

    Kortykotropina, czyli ACTH to hormon, którego poziom rośnie, kiedy spada stężenie hormonu stresu, czyli kortyzolu. Przez wzgląd na zależność występującą między tymi dwoma hormonami, często wskazania do badania poziomu ACTH są analogiczne do wskazań stosowanych przy zlecaniu badania poziomu kortyzolu. Poziom kortykotropiny charakteryzuje się dobową zmiennością, dlatego nie bez znaczenia jest pora dnia, o której oddaje się krew do analizy. Jakie są normy ACTH, ile kosztuje badanie i czy należy je wykonać, będąc na czczo?

  • Fosforany – badanie, normy we krwi, obniżone i wysokie

    Badanie poziomu fosforanów nie jest najczęściej zlecanym lub wybieranym przez pacjentów rodzajem oznaczenia parametrów krwi. Analiza ich poziomu zlecana jest przede wszystkim podczas diagnostyki chorób kości, tarczycy i nerek. Objawy hiperfosfatemii, czyli podwyższonego poziomu fosforu we krwi, zwykle nie są zauważalne dla pacjenta. Mogą pojawić się u niego natomiast objawy hipokalcemii, czyli spadku poziomu wapnia, wynikającego z wiązania się fosforu z wapniem w surowicy krwi. Kiedy należy wykonać badanie fosforanów, ile kosztuje badanie i czy drętwienie stawów to jeden z objawów zaburzeń gospodarki fosforanowej? 

  • Czy mutacja genu MTHFR może być przyczyną niepłodności i zakrzepicy?

    Genotyp genu MTHFR pośrednio wpływa na metabolizm i przyswajanie kwasu foliowego w organizmie ludzkim. Mutacjautacja w genie MTHFR jest łączona z występowaniem u pacjenta tendencji do nadkrzepliwości i zakrzepicy, nowotworów bądź zwiększonego ryzyka chorób układu krążenia. Doniesienia te bywają jednak sprzeczne i nie znajdują przełożenia na rekomendacje specjalistów w sprawie wdrożenia profilaktycznej diagnostyki mutacji w genie MTHFR. Niedobory kwasu foliowego szczególnie istotne są przy planowaniu ciąży i w diagnostyce niepowodzeń położniczych i trudności z utrzymaniem ciąży, a także przy ustalaniu przyczyn urodzenia dziecka z wadą cewy nerwowej

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij