Substancje pomocnicze – dodatki, które znajdziemy w każdym preparacie leczniczym - portal DOZ.pl
Substancje pomocnicze – dodatki, które znajdziemy w każdym preparacie leczniczym
Joanna Orzeł

Substancje pomocnicze – dodatki, które znajdziemy w każdym preparacie leczniczym

Leki dostępne w aptekach mogą mieć różne formy. Najpopularniejsze są wszelkich kształtów tabletki i pastylki; obok nich znajdziemy syropy, kapsułki, zawiesiny, proszki, maści czy krople. Pod tymi postaciami substancja czynna (wywołująca pożądany efekt terapeutyczny) może zostać dostarczona do naszego organizmu. Co – obok substancji czynnej – zawierają przyjmowane przez nas leki? Substancje pomocnicze, które nie wykazują działania terapeutycznego. Ich zadaniem jest poprawa szeroko pojętej jakości gotowego preparatu leczniczego. Wpływają na polepszenie właściwości organoleptycznych, sposobu wchłaniania czy trwałość dostępnych produktów.

Funkcje substancji pomocniczych

Ze względu na prężny rozwój gałęzi przemysłu farmaceutycznego, jaką jest technologia produkcji leków, lista substancji pomocniczych jest niezwykle długa. Co warte podkreślenia, znajdują się na niej zarówno substancje pochodzenia naturalnego (np. laktoza, skrobia), jak i sztuczne, niewystępujące w przyrodzie (np. aspartam).

Wybór substancji dodatkowych podyktowany jest przez wiele kryteriów: postać, w której lek będzie przyjmowany przez pacjenta, sposób uwalniania substancji czynnej czy warunki przechowywania. Innym kryterium jest atrakcyjność smakowa czy wizualna produktu.

Poznaj podstawowe funkcje substancji pomocniczych:

  • Nadanie właściwej postaci leku – uzyskanie trwałej, nierozpadającej się tabletki, w której w sposób równomierny rozmieszczona będzie substancja czynna wymaga zastosowania odpowiednio dobranego wypełniacza (np. skrobi) oraz substancji wiążącej. Kapsułki wymagają przygotowania „opakowania”, w którym umieszczona zostanie substancja aktywna, wykonanego np. z żelatyny. Przygotowanie syropu wymaga natomiastbużycia wypełniacza płynnego – np. syropu glukozowego. Bazą dla kropli jest z kolei woda oczyszczona, dla maści – wazelina, smalec lub mieszanki syntetyczne.
  • Nadanie pożądanych cech fizycznych leku – np. kształtu czy gładkości. Większość z nas woli zażywać tabletki powleczone śliską warstwą, która ułatwia przełknięcie (często pozwala również ukryć nieprzyjemny smak substancji aktywnej), a wykonana jest np. z metylocelulozy czy sacharozy.
  • Zwiększenie trwałości substancji aktywnej. Tlen i wilgoć to czynniki, które w największym stopniu wpływają na obniżenie trwałości substancji aktywnej. Substancjami pomocniczymi hamującymi proces utleniania są przeciwutleniacze, pośród których znajdziemy witaminy A, E czy C lub butylohydroksytoluen (BHT). Nowoczesna metoda zabezpieczenia przed wilgocią to proces mikrokapsułkowania, czyli zamknięcia substancji aktywnej w otoczce wykonanej z substancji pomocniczej, jaką może być alginian, gluten czy siarczan wapnia.
  • Poprawa wyglądu i smaku preparatu. Stwierdzenie „lekarstwo musi być niedobre” już dawno odeszło do lamusa. Wachlarz substancji pomocniczych ułatwiających ukrycie nieprzyjemnego smaku (np. gorzkiego czy kwaśnego) jest dość pokaźny. Rozpoczynając od zwykłego cukru (czyli sacharozy), przez substancje słodzące (jak aspartam), kończąc na cyklodekstrynach umożliwiających zamknięcie substancji w kompleksy inkluzyjne (uniemożliwiające kontakt nieprzyjemnej w smaku substancji aktywnej z językiem). Barwniki dodawane do preparatów leczniczych mają na celu nie tylko poprawienie estetyki zażywanego preparatu, ale często wykorzystywane są do odróżnienia leków czy identyfikacji jego dawek. Stosowane są barwniki naturalne, jak kurkuma i koszenila oraz syntetyczne barwniki azowe, np. żółcień pomarańczowa.
  • Regulacja szybkości wchłaniania i uwalniania substancji aktywnej. Zwiększenie biodostępności to niezwykle ważny aspekt wpływający na dawkę substancji aktywnej zawartej w preparacie leczniczym. Często bywa tak, że z przyjętej dawki substancji leczniczej tylko niewielki procent zostaje wchłonięty do naszego organizmu. Tak zwane promotory wchłaniania umożliwiają dostarczenie do komórek naszego ciała dawki zapewniającej efekt terapeutyczny przy minimalnej dozie zawartej w przyjmowanym preparacie. Są one dobierane odpowiednio do substancji leczniczej oraz lokalizacji, w której mają zadziałać. Przykładowe substancje zaliczane do promotorów wchłaniania to azon stosowany przy insulinie czy ibuprofenie, mocznik ułatwiający wchłanianie lidokainy lub etanol zwiększający biodostępność diklofenaku.

    Innym aspektem jest miejsce i czas uwalniania substancji aktywnej. Preparaty przyjmowane doustnie mogą być zaprojektowane tak, aby wchłaniane były do organizmu w wybranym miejscu przewodu pokarmowego. Rozpoczynając od jamy ustnej (tabletki rozpadające się na języku), przez żołądek (preparaty zawierające wypełniacze trawione przez kwas żołądkowy), na jelitach kończąc (leki, które nie rozpuszczają się w żołądku często zabezpieczone zewnętrzna otoczką odporną na działanie niskiego pH kwasu żołądkowego).

Substancje pomocnicze – negatywne skutki?

Jak każda substancja wprowadzana do organizmu ludzkiego, substancje dodatkowe mogą wywołać niepożądane skutki u przyjmującego je pacjenta. Najczęstszym negatywnym skutkiem jest reakcja alergiczna wywoływana przez popularne alergeny stosowane jako substancje pomocnicze – np. laktozę czy gluten. Również substancje słodzące mogą być przyczyną poważnych zagrożeń – np. aspartam dla osób cierpiących na fenyloketonurię. Informacja na temat składników preparatów leczniczych zawarta jest w ulotce informacyjnej i/lub na opakowaniu preparatów. Dlatego ważne jest, aby przed zażyciem preparatu przeczytać ulotkę lub skonsultować się z lekarzem bądź farmaceutą.

Polecane dla Ciebie

Substancje pomocnicze towarzyszą nam od wieków

Wydawać by się mogło, że obecność substancji pomocniczych w preparatach leczniczych jest wynikiem działalności koncernów farmaceutycznych i nowoczesnych odkryć naukowych. Wiele z nich rzeczywiście zostało specjalnie zaprojektowanych w celu ulepszenia działania leków, jednak towarzyszą nam one od dawien dawna. Jedną z pierwszych substancji pomocniczych był gin, czyli alkohol produkowany z owoców jałowca. Był on stosowany do maskowania gorzkiego smaku chininy (pierwszego skutecznego leku na malarię) przez brytyjskich kolonizatorów stacjonujących w Indiach.

Rozwój technologii produkcji leków i wprowadzenie coraz to nowych i efektywniejszych substancji pomocniczych powoduje, że pacjenci mogą przyjmować substancje aktywne w niższych dawkach, które zapewniają pożądany efekt terapeutyczny. Dodatkowo metody maskowania niepożądanych cech organoleptycznych ułatwiają podanie leków np. dzieciom.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Arsen w żywności – jaki może mieć wpływ na zdrowie?

    Arsen to składnik swego czasu najpopularniejszej trucizny – arszeniku. Ma udokumentowany wpływ na działanie metabolizmu – jest mikroelementem, jednak w wyższych dawkach jest toksyczny i powoduje poważne problemy zdrowotne. Co ciekawe, jednym z głównych źródeł, z którymi dostaje się do naszego organizmu jest żywność. Jaki ma wpływ na zdrowie? Jak ograniczyć ilość arsenu w diecie? Podpowiadamy.

  • Miód manuka – właściwości i zastosowanie

    Ostatnimi czasy coraz intensywniej obserwowany jest wzrost zainteresowania naturalnymi metodami leczenia różnorodnych schorzeń – apiterapia jest jedną z nich. To praktyka wykorzystująca produkty pszczele podczas procesu leczenia. W apiterapii stosuje się miód, ale również wosk, kit pszczeli czy zasklep miodowy. Ze względu na swoje specyficzne właściwości miód manuka jest jednym z najbardziej popularnych gatunków miodów stosowanych w apiterapii. Dlaczego? Dowiedz się więcej w poniższym artykule. 

  • Żel antybakteryjny do rąk i płyn dezynfekcyjny – jak zrobić w domu?

    Higiena rąk należy do głównych środków ochronnych podczas epidemii wirusa SARS-CoV-2 wywołującego chorobę COVID-19. Dokładne i systematyczne mycie dłoni pomaga w ograniczeniu rozprzestrzeniania się koronawirusa z Wuhan, a także zmniejsza szanse na jego wniknięcie do organizmu. Jak przygotować samodzielnie w domu żel antybakteryjny lub płyn do dezynfekcji? Podpowiadamy. 

  • Imbir – jak i kiedy go jeść? Właściwości lecznicze, zastosowanie, przeciwwskazania

    Imbir to roślina o wielu właściwościach zdrowotnych. Wśród nich wymienia się m.in. pomoc w łagodzeniu bólu gardła, mdłości w czasie ciąży czy zgagi. Co więcej, imbir wspomaga trawienie i działa przeciwzapalnie. Na jego bazie tworzy się napoje, syropy czy olejki, ale spożywa się go również na surowo. Jakie jeszcze właściwości ma imbir? Jak go przechowywać? Komu odradza się regularne stosowanie imbiru?

  • Bakuchiol – czym jest i jak działa? Dlaczego nazywa się go roślinnym retinolem?

    Bakuchiol to związek pochodzenia naturalnego, pozyskuje się go z rośliny zwanej bakuchi. Dotychczas udowodniono, że wykazuje szereg właściwości, które wykorzystuje się m.in. w kosmetykach przeciwstarzeniowych. Często określa się go mianem roślinnego retinolu, ale czy słusznie? Czym bakuchiol różni się od retinolu i kiedy warto go stosować? Podpowiadamy. 

  • Skwalan – jakie ma właściwości? Jak go stosować?

    Skwalan to substancja, która ma zadatki na zdobycie tytułu idealnego składnika pielęgnacyjnego. Cenne właściwości wykorzystywane w produktach kosmetycznych łączy bowiem z biokompatybilnością ze skórą ludzką, co wpływa na komfort i bezpieczeństwo użycia. Czym jest skwalan i jak go stosować? Poznajmy go bliżej. 

  • Bisabolol – jak działa? W jakich kosmetykach można go znaleźć?

    Bisabolol to związek, który znajdziemy w składzie wielu kosmetyków o szerokim zakresie zastosowania. Skąd pochodzi? Jakie ma właściwości? Kiedy warto po niego sięgać? Zapraszamy do lektury.

  • Kwas azelainowy – charakterystyka, właściwości i zastosowanie. Czy pomoże na przebarwienia i trądzik?

    Jednym ze składników stosowanych zewnętrznie, a chętnie wybieranych przez specjalistów jest kwas azelainowy. Ma podobne do nadtlenku benzoilu właściwości, ale działa łagodniej i jest lepiej tolerowany. Jego cena jest stosunkowo niska. Łączony głównie z terapią różnych odmian trądziku, ale także używany jako peeling czy środek pomagający rozjaśnić przebarwienia. Jakie właściwości decydują o jego wysokiej skuteczności? Jak często go stosować? Ile procent kwasu azelainowego znajdziemy w kremie bez recepty? Czy jest bezpieczny w ciąży i podczas karmienia piersią? Czy można go łączyć z innymi składnikami aktywnymi?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij