Śmiercionośne bakterie tężca

Zlekceważenie nawet drobnego zranienia może spowodować zakażenie tężcem.W Polsce każdego roku notuje się kilkanaście przypadków tężca głównie wśród osób starszych, częściej mężczyzn.

Tężec jest ostrą chorobą zakaźną. Nieleczony kończy się śmiercią. W przypadku leczenia, nawet prowadzonego w oddziale intensywnej terapii, śmiertelność jest wysoka i sięga nawet 50-60%. Skutecznym środkiem zapobiegającym chorobie jest szczepionka

Krnąbrne bakterie

Drobnoustrojem odpowiedzialnym za powstawanie tężca jest bakteria rozwijająca się w warunkach beztlenowych - Clostridium tetani. Występuje na całym świecie. Bakteria ta ma kształt laseczki tworzącej na jednym z końców twory zwane zarodnikami. Zarodniki są trudne do zniszczenia, ale giną podczas wyjaławiania w specjalnych urządzeniach przeznaczonych do sterylizacji, czyli niszczenia bakterii, tzw. autoklawach. Jeżeli nie są narażone na działanie promieni słonecznych mogą żyć wiele lat. Znaleźć je można w glebie, kurzu domowym, wodzie (zarówno słonej jak i słodkiej), a także w odchodach zwierząt. W niekorzystnych warunkach środowiskowych bakteria przekształca się w postać ułatwiającą przetrwanie nazwaną formą przetrwalnikową. Formy przetrwalnikowe w przeciwieństwie do zarodników są wrażliwe na ogrzewanie i środki odkażające.

80% zakażeń powstaje wskutek drobnych skaleczeń

Grupą społeczną częściej ulegająca zakażeniu są ludzie powyżej 60 roku życia, którzy nie zostali uodpornieni pełnym cyklem szczepień. Tężec częściej pojawia się po skaleczeniach, otarciach, do których dochodzi poza domem, na przykład podczas pracy w ogrodzie i na roli. W krajach rozwijających zakażenia mogą występować na skutek zakażenia kikuta pępka u noworodków, a także u dzieci w wieku szkolnym - szczególnie chłopców, jak również podczas przekuwania uszu, obrzezania lub dokonywania aborcji. Do zakażenia dochodzi w wyniku zanieczyszczenia rany zarodnikami lub laseczkami bakterii. Sprzyjającymi warunkami do rozwoju choroby jest równoczesne zakażenie drobnoustrojami zużywającymi tlen, dzięki czemu wytwarza się środowisko beztlenowe odpowiednie do rozwoju bakterii. Zarodniki przekształcają się w formy zdolne do produkcji toksyn (jadów) tężcowych -tetanospazminy i tetanolizyny, z którymi związana jest chorobotwórcza działalność drobnoustroju.

Warunki sprzyjające zakażeniu tężcem:

  1. Charakter rany: głęboka, rozległa, miażdżona, szarpana, oparzenia, odmrożenia, pokąsania przez zwierzęta.
  2. Współistnienie zakażeń bakteriami zużywającymi tlen.
  3. Okoliczności zranienia: gwoździami, drzazgami, szkłem, poza domem, zabrudzenie glebą, zranieniu towarzyszyło napromieniowanie.
  4. Niepełny cykl szczepień, długi okres od ostatniej dawki szczepienia.
  5. Nieprawidłowe zdezynfekowanie rany po zranieniu.
  6. Osoba zraniona utraciła dużą ilość krwi.

Groźne jady tężcowe

Tetanolizyna powoduje rozpad komórek, dzięki czemu ułatwia namnażanie się drobnoustroju. Tetanospazmina jest bardzo silną toksyną działającą na układ nerwowy. Uważa się, że dawka 130ľg może spowodować śmierć człowieka. Uwalnianie jej następuje po rozpadzie komórek w miejscu zakażenia. Stamtąd dostaje się ona do krwi i chłonki. Wywiera ona działanie na komórki układu nerwowego, prowadząc w efekcie do zwiększenia napięcia mięśniowego i skurczu różnych grup mięśniowych.

Okres wylęgania choroby, czyli czas od zakażenia organizmu do wystąpienia pierwszych objawów wynosi najczęściej od 3 do 14 dni. Zdarza się jednak, że pierwsze oznaki schorzenia pojawiają się już po jednym dniu, a czasami po kilku tygodniach. Uważa się, że im krótszy czas wylęgania, tym cięższy przebieg choroby. Zależność ta nie dotyczy każdego przypadku zachorowania. Jeśli czas od pierwszych objawów choroby do pierwszych prężeń jest krótszy niż 48 godzin, można również spodziewać się, że przebieg będzie cięższy.

Chory uśmiech

Tężec może przybrać postać miejscową, uogólnioną lub mózgową. Postać miejscowa - najłagodniej przebiegająca - charakteryzuje się bólem sztywnością i skurczem mięśni w okolicy zranienia. Objawy te utrzymują się kilka tygodni. Mogą samodzielnie ustąpić lub poprzedzać objawy ogólne. Tężec uogólniony jest najczęściej obserwowaną postacią choroby. Rozpoczyna się niecharakterystycznie - rozdrażnieniem, niepokojem, bólami głowy, uczuciem napięcia w różnych grupach mięśniowych, czasem w okolicy zranienia pojawiają się drętwienia czy mrowienia. W połowie zachorowań początkowym symptomem jest szczękościsk spowodowany skurczem mięśni twarzy.

Z tej samej przyczyny na twarzy chorego może pojawić się bardzo charakterystyczny przymusowy uśmiech, zwany uśmiechem sardonicznym. Ponieważ procesem chorobowym objęte są także inne grupy mięśniowe, pojawia się sztywność karku, zaburzenia połykania, skurcz mięśni grzbietu powodujący odgięcie ciała ku tyłowi. Skutkiem zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego i mięśniowego są drgawki zwane również prężeniami. Na początku prężenia są kilkusekundowe, w miarę postępu choroby czas ich trwania wydłuża się, a odstępy między nimi skracają. Podczas skurczu chory odczuwa silne dolegliwości bólowe. Jeśli dojdzie do zajęcia mięśni oddechowych i mięśni krtani występują zaburzenia oddychania. W przypadkach objęcia procesem chorobowym mięśni regulujących oddawanie moczu i stolca może dojść do utraty kontroli nad tymi czynnościami. Pomimo zaatakowania przez tężęc układu nerwowego świadomość chorego jest niezaburzona.

Innymi efektami działania toksyny są przyspieszenie czynności serca, zaburzenia jego rytmu, wzrost ciśnienia tętniczego krwi, zwiększona potliwość. Skutkiem silnych skurczów są złamania kręgosłupa oraz wylewy do mięśni, uszkodzenia języka i błony śluzowej jamy ustnej. Nierzadko objawom towarzyszy zwyżka ciepłoty ciała, czasem nawet do 40 st. C. Postać mózgowa jest rozpoznawana, jeśli do urazu dochodzi w obszarze twarzy i głowy. Wówczas występuje porażenie nerwów tego regionu. Zaburzenia żucia i połykania mogą stać się przyczyną zachłystywania upośledzającego wymianę gazową w płucach, a również są przyczyną zachłystowych zapaleń płuc. W uogólnionej postaci tężca objawy nasilają się w pierwszym tygodniu choroby, następnie ich nasilenie jest stałe przez kolejny tydzień, a po kilku kolejnych tygodniach ustępują.

Jak leczyć?

Leczenie ma na celu usunięcie z organizmu komórek drobnoustroju wytwarzającego toksynę oraz neutralizację toksyny krążącej w organizmie. Rana musi być oczyszczona. Usuwa się ciało obce i zapewnia warunki dostępu tlenu do rany, aby nie wytwarzać beztlenowego środowiska sprzyjającego rozwojowi choroby. Jeśli w okolicy rany występują tkanki martwicze muszą być one usunięte, ponieważ są dobrym podłożem dla wzrostu bakterii. W walce z drobnoustrojami niezbędne jest podawanie antybiotyku. Często są to penicylina, tetracyklina, metronidazol. Aby zabezpieczyć organizm przed szkodliwą toksyną podaje się przeciwciała unieczynniające ją.

Przeciwciała te mogą być pochodzenia ludzkiego lub zwierzęcego. Jednocześnie dokonuje się szczepień, jeśli pacjent nie był szczepiony lub cykl szczepień był nie pełny. Chorzy na tężec leczeni są szpitalnie. Najlepiej, gdy odbywa się to w Oddziale Intensywnej Opieki Medycznej, gdzie w razie konieczności może być prowadzone zarówno wspomaganie oddechowe, uzupełnianie płynów i jonów drogą pozajelitową, leczenie żywieniowe i jest dostęp do fizjoterapeuty. W oddziale możliwe jest podawanie środków zwiotczających, które korzystnie wpływają na regulację napięcia i skurczów mięśni. Chory powinien pozostawać w zacienionym, wyciszonym pomieszczeniu. Bodźce słuchowe i wzrokowe powinny być w miarę możliwości eliminowane ponieważ nasilają prężenia.

Najlepiej zapobiegać

Najlepszą metodą zapobiegania tężcowi jest uodpornienie pacjenta. Dokonuje się tego za pomocą szczepień ochronnych.W kalendarzu szczepień ochronnych uodpornienie przeciwko tężcowi jest obowiązkowe. Podstawowe szczepienie to czterokrotnie dawki w pierwszym i drugim roku życia. Kolejne dawki nazwane uzupełniającymi podawane są w wieku 6, 14 i 19 lat. W niektórych przypadkach konieczne staje się nie tylko podanie szczepionki, ale również przeciwciał unieczynniających krążącą toksynę - tzw. antytoksyny. Tak postępuje się, jeżeli doszło do zranienia u osób nie szczepionych, z niepełnym cyklem szczepień, jeśli brak dokumentacji odnośnie szczepienia, lub ostatnia dawka szczepienia podana była ponad 8 lat przed zranianiem. Antytoksyna podawana jest również przypadku ran głębokich, rozległych, zanieczyszczonych glebą, jeśli zranienie nie było prawidłowo zaopatrzone, nastąpiła duża utrata krwi, osoba zraniona poddana była promieniowaniu radioaktywnymi, była osłabiona lub wycieńczona. Antytoksyna nie może neutralizować działania tetanospazminy, która już wniknęła do komórek nerwowych.


Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus