Dlaczego trudne operacje umysłowe męczą?

O ile nie ma wątpliwości względem tego, że praca fizyczna bywa wyczerpująca, o tyle brak takiej jednomyślności w stosunku do wysiłku umysłowego. Co w takim razie z pytaniem, czy wielogodzinne myślenie wywoła uczucie zmęczenia?

Czy wyczerpanie psychiczne to tylko projekcja?

Nowe ustalenia ze świata naukowego niosą pewne wyjaśnienie. Naukowcy pozyskali kolejne dowody, jak dochodzi do zmęczenia. Według najnowszych studiów powód uczucia wyczerpania psychicznego (wywołany intensywnym myśleniem) nie znajduje się bezpośrednio w głowie. Badanie ukazało się na łamach „Current Biology”.

Współautor publikacji Mathias Pessiglione relacjonuje nowe doniesienia i przytacza dotychczasowe próby wyjaśnienia tego fenomenu. Wpływowe teorie bowiem sugerowały, że zmęczenie jest rodzajem iluzji generowanej przez mózg. Iluminacja w myśl tego postulatu miałaby za zadanie przekonać człowieka do zaniechania umysłowego wysiłku i zwróceniu się w stronę bardziej satysfakcjonującego działania. Nowe ustalenia dyskredytują dotychczasowy pomysł, gdyż pokazują, że praca poznawcza skutkuje rzeczywistą zmianą funkcjonalną – nagromadzeniem szkodliwych substancji w korze przedczołowej. W tym kontekście zmęczenie prawdziwie jest sygnałem domagającym się przerwania pracy, lecz inne zagrożenia powodują tę reakcję. Mianowicie rzecz dzieje się, aby zachować integralność funkcjonowania mózgu.

Wyższy poziom glutaminianu

Specjaliści próbowali zrozumieć, czym tak naprawdę jest zmęczenie psychiczne. Gdy maszyny mogą nieprzerwanie prowadzić obliczenia, ludzki mózg nie może tak funkcjonować. Pytanie więc, dlaczego tak jest? Badacze wysuwali przypuszczenie, że powód ma związek z potrzebą recyklingu potencjalnie toksycznych substancji, które powstają w wyniku aktywności neuronalnej.

Naukowcy zauważyli oznaki zmęczenia (w tym zmniejszone rozszerzenie źrenic) tylko w grupie wykonującej ciężką pracę umysłową. Osoby z tej grupy wykazywały również w swoich wyborach przesunięcie w kierunku możliwości proponujących nagrody przy krótkim czasie oczekiwania i niewielkim wysiłku. Ważne podkreślenia jest także, że te osoby miały wyższy poziom glutaminianu w synapsach kory przedczołowej mózgu. Łącząc nowe obserwacje z wcześniejszymi dowodami, autorzy studiów twierdzą, że ich projekt nadaje wiarygodności pomysłowi, że akumulacja glutaminianu sprawia bardziej kosztowną aktywację kory przedczołowej – w efekcie kontrola poznawcza jest trudniejsza po wyczerpującym psychicznie dniu pracy.

Odpowiednia regeneracja ma znaczenie

Czy istnieje więc jakiś sposób na obejście tego ograniczenia zdolności mózgu do intensywnego myślenia? Według Pessiglionego odpowiedź jest przecząca. Niemniej badacz odwołuje się do sprawdzonych metod regeneracji: odpoczynku i snu. Istnieją bowiem potwierdzenia na to, że  glutaminian jest eliminowany z synaps właśnie podczas snu.

W dalszych studiach naukowcy pragną dowiedzieć się, dlaczego kora przedczołowa wydaje się szczególnie podatna na nagromadzenie glutaminianu i zmęczenie. Będą również szukać odpowiedzi na pytanie, czy te same markery zmęczenia w mózgu mogą przewidzieć powrót do zdrowia po chorobach takich jak depresja czy rak.