Powrót do pracy po urlopie. Jak wrócić do obowiązków bez stresu?

Lato to czas wyczekiwanych urlopów, oderwania się od pracy, odpoczynku oraz regeneracji zasobów psychicznych i fizycznych. Warto potraktować urlop jako czas gromadzenia energii i siły na dalszą część roku. Aby cieszyć się wakacyjnym odpoczynkiem jak najdłużej i zapobiec nadmiernemu stresowi, który może pojawić się po powrocie do pracy po urlopie, warto zadbać o kilka kwestii przed wyjazdem, w trakcie odpoczynku oraz w pierwszych dniach po urlopie.

1. Powrót do pracy – zadbaj o to przed urlopem
2. Czego nie robić podczas urlopu?
3. Dlaczego powrót z urlopu może być stresujący i jak temu zapobiec?
4. Kiedy stres pourlopowy wymaga profesjonalnej konsultacji?
5. Powrót do pracy po urlopie – najczęstsze pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• jak ułatwić sobie powrót po urlopie do pracy,
• jak zadbać o zdrowie psychiczne w pierwszych dniach po wakacjach,
• jak radzić sobie ze stresem przed powrotem do pracy.

Aby wrócić do pracy po urlopie bez nadmiernego stresu, warto wcześniej zadbać o uporządkowanie obowiązków i priorytetów. Po powrocie nie trzeba od razu nadrabiać zaległości ani mierzyć się z całym nawałem pracy. Warto dać sobie czas na spokojne wejście w rytm obowiązków po nieobecności.

Powrót do pracy – zadbaj o to przed urlopem

Przed urlopem możemy podjąć kilka konkretnych działań, które ograniczą ryzyko nagromadzenia się zaległości i pozwolą na „miękki powrót” do pracy. Należy uporządkować najważniejsze zadania, ustalić priorytety na czas nieobecności i przekazać część zadań współpracownikom. Dzięki temu po powrocie z urlopu nie będziemy mieli poczucia, że czeka na nas lawina obowiązków, a pierwsze dni po powrocie do pracy będą czasem spokojniejszego wejścia w rytm obowiązków, a nie gaszenia pożarów.

Przekazanie obowiązków i delegowanie zadań

Niezwykle istotne jest, aby bezpośrednio przed urlopem zakończyć najważniejsze zadania zawodowe. Jeżeli nie udało się ich zrealizować, a pracujemy w zespole, warto skorzystać z pomocy współpracowników i przekazać im niedokończone tematy. Dużą rolę w ustaleniu urlopowych zastępstw zazwyczaj odgrywa przełożony. Warto omówić z nim status wykonywanych zadań oraz ustalić, kto będzie nas zastępował podczas urlopu.

Pozostawienie niedomkniętych spraw może zakłócać urlop i utrudniać pełny odpoczynek. Zgodnie z efektem Zeigarnika mózg ma tendencję do lepszego zapamiętywania zadań, które zostały przerwane lub niedokończone. Z kolei według efektu Owsiankiny mamy skłonność do powracania do przerwanych czynności.

Oto kilka sposobów na poradzenie sobie z niedokończonymi sprawami. Mają one na celu przekazanie mózgowi sygnału, że otwarte tematy znajdują się pod kontrolą.

1. Spisanie niedokończonych zadań na kartce lub w komputerze, a następnie opisanie konkretnych działań wraz z terminami ich realizacji.
2. Podzielenie dużych zadań na mniejsze etapy i domknięcie jednego z nich przed urlopem.
3. Sporządzenie listy zadań zrealizowanych oraz przekazanych innym osobom.

Dla pracowników pełniących funkcję przełożonych okres przed urlopem to także czas na delegowanie zadań. Efektywne delegowanie w tej sytuacji to nie tylko organizacja pracy w trakcie nieobecności, ale również metoda ochrony wakacyjnego odpoczynku. Należy pamiętać, że delegowanie zadań wiąże się z przekazaniem odpowiedzialności, czyli jasnym ustaleniem, za co dana osoba odpowiada, jaki ma zakres decyzyjności oraz jakie otrzymuje narzędzia i uprawnienia (np. pełnomocnictwa, hasła) do realizacji określonych zadań.

Najlepiej delegować zadania z wyprzedzeniem, określić ich priorytety, terminy realizacji i oczekiwany standard wykonania oraz ustalić, czy i w jakich wyjątkowych sytuacjach można kontaktować się z przełożonym. Dla wielu osób jednym z najtrudniejszych aspektów związanych z delegowaniem zadań jest powstrzymanie się przed kontrolowaniem każdego szczegółu realizacji powierzonych obowiązków oraz zaufanie pracownikom, że poradzą sobie bez nas.

Czego nie robić podczas urlopu?

Warto wykorzystać urlop przede wszystkim na pełną regenerację fizyczną i psychiczną. Ważne jest, aby odpoczywać od pracy i codziennych obowiązków w sposób, który sprawia przyjemność. Nie należy nakładać na siebie dodatkowych zadań i powinności ani planować na ten czas załatwiania zaległych spraw domowych, urzędowych czy zdrowotnych. Urlopu nie warto traktować jako kolejnego projektu, w trakcie którego trzeba być produktywnym i nadrobić różne zaległości.

Nie kontaktuj się ze współpracownikami i nie korzystaj z telefonu służbowego

Pierwsze dni urlopu to czas psychicznej adaptacji do innych warunków funkcjonowania niż te, które przynosi codzienność w pracy i w domu. To normalne, że mogą jeszcze pojawiać się myśli o pracy. Jeżeli natomiast przez cały okres wypoczynku rozmyślamy o pracy, analizujemy, co się w niej wydarzyło, lub planujemy zadania do wykonania po urlopie, nie będziemy w stanie mentalnie odpocząć od pracy.

Kiedy zauważymy, że tak się dzieje, możemy wykorzystać terapeutyczne działanie środowiska naturalnego. Świadomy kontakt z naturą, np. obserwowanie wędrujących chmur, słuchanie szumu morza czy oglądanie lecących ptaków, powoduje, że uwaga niemal autonomicznie wraca do chwili obecnej i podąża za przyrodą. Przestajemy analizować, podejmować decyzje i nadmiernie się koncentrować. To prosty, ale skuteczny sposób na przerwanie myślenia o pracy i rozpoczęcie regeneracji układu nerwowego. Ten szczególny stan psychiczny wywołany obserwacją natury psychologowie nazywają miękką fascynacją.

Innym sposobem stworzenia warunków do pełnego odpoczynku w trakcie urlopu jest nieodbieranie służbowych połączeń, niesprawdzanie służbowej poczty, niekontaktowanie się ze współpracownikami oraz danie sobie prawa do odpoczynku.

Jak można się przygotować do powrotu do pracy podczas urlopu?

Pamiętajmy, że odpoczywanie w trakcie urlopu jest niezbędnym elementem funkcjonowania i odpowiedzią na nasze potrzeby psychofizyczne. Zazwyczaj wiąże się z doświadczaniem przyjemności i pozytywnych emocji, a także gromadzeniem sił do działania w kolejnych miesiącach. Samo pozwolenie sobie na odpoczynek i wykorzystanie urlopu wyłącznie na regenerację sił może być najlepszym sposobem przygotowania się do wyzwań związanych z powrotem do pracy.

Jeżeli urlop był udany i wystarczająco długi (trwał od 8 do 14 dni), powrót do pracy może okazać się naturalny, a nawet przyjemny.

Jak zaplanować pierwszy dzień w pracy, żeby się nie przeciążyć?

Pierwszy dzień po urlopie warto przeznaczyć na spokojne sprawdzenie tego, co wydarzyło się w trakcie naszej nieobecności, uporządkowanie spraw i wiadomości oraz zaplanowanie kolejnych obowiązków.

Ważne jest, aby wracać do zadań stopniowo i nie zajmować się wszystkimi zaległymi tematami od razu. Jeżeli jest to możliwe, warto zacząć od realizacji kluczowych zadań z listy przygotowanej przed urlopem lub od mniej wymagających spraw.

Warto także dać sobie przestrzeń na spokojny powrót do pełnego tempa pracy, wykazać się wobec siebie wyrozumiałością i życzliwością, kiedy brakuje nam koncentracji, i nie oceniać się zbyt surowo („To normalne, że potrzebuję kilku dni, żeby na nowo wdrożyć się w zadania”). Nie należy oczekiwać od siebie pełnej produktywności i zaangażowania na 100%.

Jak zmotywować się do powrotu do obowiązków?

W zależności od indywidualnych potrzeb można w różny sposób motywować się do powrotu do obowiązków. Pomocne może być zorganizowanie relaksującej aktywność po wyjściu z pracy, utrzymanie jednego z elementów urlopowego życia, np. dłuższego spaceru czy wieczoru bez służbowych wiadomości, albo zaplanowanie kolejnego wypoczynku. Dobrym rozwiązanie może być również powrót z urlopu w połowie tygodnia, co pozwala skrócić tydzień pracy i łagodniej wejść w zawodową rutynę.

Jak rozmawiać z przełożonym o priorytetach po urlopie?

Rozmowa z przełożonym o priorytetach może uchronić przed poczuciem przeciążenia i nadmiernym stresem związanym z liczbą zadań czekających po urlopie. Najlepiej ustalić, które zadania są najpilniejsze i w jakich terminach należy je zrealizować. Jeżeli jesteśmy zmuszeni negocjować dłuższe terminy realizacji zadań lub poinformować przełożonego o opóźnieniach spowodowanych urlopem, z pomocą przychodzi asertywność i przykładowe zwroty:

• „Potrzebuję więcej czasu na…”.
• „Dzisiaj w pierwszej kolejności zajmę się… Czy to będzie w porządku?”.
• „Proszę o wydłużenie terminu…”.
• „Przykro mi, teraz nie jestem w stanie zająć się…”.
• „Przepraszam za nieprzygotowanie tego tematu na czas”.
• „Proszę o pomoc w…”.

W trakcie rozmowy o priorytetach postarajmy się realnie oceniać swoje możliwości, otwarcie informować o trudnościach i ograniczeniach oraz prosić o pomoc, jeżeli nie dajemy sobie z czymś rady.

Dlaczego powrót z urlopu może być stresujący i jak temu zapobiec?

Powrót z urlopu do pracy wiąże się z wieloma zmianami – koniecznością przejścia z trybu beztroski, relaksu i odpoczynku do rutyny, ciągłego wysiłku, presji zadań i obowiązków. Taka zmiana jest wymagająca i może stanowić źródło stresu.

Dodatkowo wiele osób wraca do miejsc pracy, w których doświadcza przewlekłego stresu, do zadań, których nie lubi wykonywać, oraz do trudnych relacji interpersonalnych. Według najnowszych badań Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) 40% Polaków przyznaje, że cierpi z powodu stresu w pracy. W takim przypadku powakacyjny powrót do pracy staje się jeszcze trudniejszym doświadczeniem.

Ważnym elementem profilaktyki w perspektywie długofalowej jest podejmowanie w pracy działań mających na celu rozwiązanie problemów będących źródłem stresu:

• informowanie przełożonych o trudnościach,
• stawianie granic,
• szukanie wsparcia,
• proszenie o pomoc.

Innym działaniem jest przygotowanie się do powrotu do pracy jeszcze przed urlopem poprzez uporządkowanie zadań, przekazanie obowiązków i ustalenie priorytetów, a także stopniowe wchodzenie w zawodowe rutyny po powrocie z urlopu.

Czy obniżony nastrój po powrocie z urlopu jest normalny?

Obniżony nastrój po powrocie z urlopu, większa drażliwość czy chwilowy spadek motywacji są normalnymi, przystosowawczymi reakcjami organizmu. Zazwyczaj trwają kilka dni i wiążą się z koniecznością ponownej adaptacji do obowiązków, wysiłku, odpowiedzialności, większej liczby bodźców i oczekiwań.

Jakie są objawy stresu po urlopie?

Według J. A. Flóreza Lozano z Uniwersytetu Oviedo w Hiszpanii stres pourlopowy (tzw. syndrom powakacyjny) obejmuje dwie grupy objawów:

• somatyczne – migrenowy ból głowy, ból brzucha, nudności, biegunka, wymioty, kołatanie serca, utrata apetytu lub objadanie się, problemy ze snem;
• psychologiczne – trudności z koncentracją, anhedonia (niemożność odczuwania przyjemności), nadmierna drażliwość, niepokój, zagubienie, zdenerwowanie, smutek, spadek motywacji, poczucie osamotnienia i straty, uczucie zmęczenia i wyczerpania.

Kiedy stres pourlopowy wymaga profesjonalnej konsultacji?

Jeżeli objawy psychologiczne (np. obniżony nastrój, drażliwość, trudności z koncentracją) i dolegliwości somatyczne (np. ból głowy, ból brzucha, biegunka, nudności) utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie, zalecana jest specjalistyczna konsultacja medyczna, psychiatryczna lub psychologiczna, której celem jest zapobieganie pogłębianiu się dolegliwości. Mogą one bowiem prowadzić do stanów depresyjnych, zaburzeń lękowych czy chorób psychosomatycznych. Warto pamiętać, że zarówno konsultacja psychiatryczna, jak i psychologiczna nie wymagają skierowania.

Jak odróżnić syndrom stresu pourlopowego od wypalenia zawodowego?

Zarówno stres pourlopowy, jak i wypalenie zawodowe są związane z pracą i mogą wywoływać podobne objawy. W obu przypadkach mogą pojawić się dolegliwości somatyczne (ból głowy, ból brzucha) oraz psychologiczne (irytacja, obniżony nastrój, spadek motywacji).

Kryteria różnicujące dotyczą natomiast czasu trwania objawów oraz ich rodzaju.

1. Wypalenie zawodowe jest wielomiesięcznym, postępującym procesem, który obejmuje szersze spektrum objawów psychofizycznych. Stres pourlopowy ma natomiast charakter przejściowej reakcji sytuacyjnej na powrót do pracy po urlopie, a jego objawy najczęściej mijają w ciągu 2 tygodni.
2. Wypalenie zawodowe jest następstwem doświadczania przewlekłego stresu w miejscu pracy. Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia charakteryzuje się trzema wymiarami:
   • uczuciem wyczerpania lub utraty energii;
   • zwiększonym dystansem psychicznym do pracy lub uczuciami negatywizmu lub cynizmu związanymi z pracą;
   • zmniejszoną skutecznością zawodową (efektywnością w pracy).
3. Objawy wypalenia zawodowego nie pojawiają się nagle – zazwyczaj rozwijają się przez dłuższy czas, czasami tygodniami, a nawet miesiącami.
4. Czynnikiem wyzwalającym objawy nie jest powrót do pracy po urlopie, jak ma to miejsce w przypadku stresu powakacyjnego, ale zmaganie się w pracy z różnorodnymi sytuacjami stresującymi, z którymi nie można sobie skutecznie poradzić, np.:
   • niedostateczne nagradzanie,
   • przeciążenie pracą,
   • brak lub niedostateczne wsparcie w miejscu pracy,
   • brak autonomii oraz kontroli nad przebiegiem i efektami pracy.

Czy niechęć do powrotu do pracy po urlopie może świadczyć o wypaleniu zawodowym?

Wiele osób wypalonych zawodowo liczy na to, że urlop przyniesie regenerację i zmianę nastawienia do pracy, ale tak się nie dzieje. Często sama myśl o powrocie do pracy powoduje niechęć. Jeżeli wracamy do pracy z takim uczuciem, pojawiają się inne symptomy, np. napięcie, niepokój czy objawy somatyczne, a także towarzyszy nam poczucie, że nie radzimy sobie z pracą i brakuje nam satysfakcji, może to świadczyć o wypaleniu zawodowym.

W przypadku wypalenia zawodowego jest to możliwe. Jeżeli niechęć do powrotu do pracy ustępuje po kilku dniach i nie towarzyszą jej inne symptomy, najprawdopodobniej jest to przejściowa reakcja związana jedynie ze stresem pourlopowym.

Powrót do pracy po urlopie – najczęstsze pytania

Jak radzić sobie ze stresem po urlopie?

Stres pourlopowy zazwyczaj jest stanem przejściowym. Objawy najczęściej mijają w ciągu 2 tygodni. W tym czasie należy szczególnie zadbać o siebie: o dobry sen, czas na odpoczynek po pracy, wartościowe odżywianie, ulubioną aktywność fizyczną, kontakt z naturą, a także – o ile to możliwe – skorzystać ze wsparcia bliskich lub współpracowników.

Kiedy skorzystać z pomocy specjalisty, jeżeli powrót do pracy po urlopie wiąże się z nadmiernym stresem?

Objawy stresu pourlopowego powinny ustąpić w ciągu 2 tygodni. Jeżeli tak się nie dzieje, warto zwrócić się o pomoc do specjalisty. Jeżeli dominują objawy somatyczne, takie jak ból brzucha, ból głowy, nudności czy wymioty, dobrze jest umówić wizytę u lekarza pierwszego kontaktu, aby wykluczyć medyczne przyczyny tych dolegliwości. Wizyta u psychologa zalecana jest zawsze wtedy, kiedy objawom somatycznym towarzyszą symptomy psychologiczne, nasilił się lęk lub nie możemy liczyć na wsparcie bliskich.

Czy bezstresowy powrót do pracy po urlopie jest możliwy?

Jeżeli urlop był udany, przeznaczony głównie na odpoczynek i wystarczająco długi (8–14 dni), a wykonywana praca jest satysfakcjonująca i lubiana, wówczas powrót do zawodowych obowiązków po wakacjach nie musi stanowić źródła stresu. Może towarzyszyć mu uczucie przyjemności, ekscytacji lub radości.