Dlaczego nie każdy palacz choruje na raka płuc?

Dlaczego niektórzy palacze – pomimo swego wieloletniego nałogu – nigdy nie zachorują na raka płuc? Najnowsze ustalenia naukowców dowodzą, że nie jest to wyłącznie kwestia szczęścia.

Na raka płuc zapadają przede wszystkim osoby palące papierosy – stanowią oni 80–90% wszystkich chorych. Naukowcy z Albert Einstein College of Medicine (USA) odkryli jednak, że u nałogowych palaczy, wbrew powszechnej opinii, ryzyko wystąpienia mutacji komórek nabłonkowych płuc wcale nie jest najwyższe. Mogą mieć oni bowiem wykształcone mechanizmy chroniące ich przed rakiem.  

U ilu procent nałogowych palaczy rozwija się rak płuc?

Palenie papierosów jest główną przyczyną raka płuc, jednak choroba rozwija się tylko u stosunkowo niewielkiej liczby nałogowych palaczy – u około 10–20%. Naukowcy z Albert Einstein College of Medicine w Nowym Jorku odkryli, że część uzależnionych od nikotyny może mieć wykształcone mechanizmy, które chronią ich przed rakiem płuc poprzez ograniczanie zaburzeń ekspresji genów regulujących cykl komórkowy, prowadzących do powstania nowotworu. Osoby te mają sprawne systemy naprawy uszkodzeń DNA lub „detoksykacji” dymu papierosowego.

Od dawna zakładano, że palenie tytoniu prowadzi do raka płuc poprzez wywoływanie mutacji DNA w komórkach nabłonkowych płuc, jednak wcześniej nie udało się tego potwierdzić. Badacze z USA opracowali ulepszoną metodę sekwencjonowania całych genomów poszczególnych komórek, analizując i porównując komórki osób, które nigdy nie paliły (w wieku od 11 do 86 lat) i palaczy (w wieku od 44 do 81 lat), który wypalali różne ilości papierosów – górną granicą było 116 paczkolat (paczkolata oblicza się, mnożąc liczbę wypalanych paczek papierosów na dobę przez lata nałogu). Liczba mutacji była wprost proporcjonalna do stażu palenia, co nikogo nie dziwi, natomiast zaskakujący jest fakt, że po przekroczeniu 23 paczkolat, przestała ona rosnąć.

Rak płuc – częstotliwość występowania wśród innych nowotworów

Rak płuc (ang. lung cancer) znajduje się na pierwszym miejscu pod względem zachorowalności i umieralności na nowotwory złośliwe na świecie i jest on obarczony szczególnie niepomyślnym rokowaniem. Głównym czynnikiem wpływającym na wzrost ryzyka zachorowania jest palenie tytoniu, zarówno czynne, jak i bierne – dym tytoniowy zawiera około 4000 toksycznych substancji, z których kilkadziesiąt ma działanie kancerogenne.

Objawy raka płuc i rokowania

Objawy raka płuc pojawiają się wówczas, gdy choroba jest już w zaawansowanym stadium. Są to m.in.:
•    kaszel,
•    krwioplucie,
•    duszności,
•    ból w okolicy klatki piersiowej,
•    chrypka,
•    powiększenie węzłów chłonnych,
•    silne bóle barku i okolicy łopatki.

W celu postawienia ostatecznej diagnozy wykonuje się przede wszystkim: RTG klatki piersiowej, tomografię płuc, USG węzłów szyjnych nadobojczykowych, bronchofiberoskopię (endoskopię dróg oddechowych), badanie cytologiczne plwociny, biopsję cienkoigłową.

Mechanizm zmniejszający ryzyko raka płuc

Eksperyment przeprowadzony przez naukowców z Albert Einstein College of Medicine potwierdził wcześniejsze przypuszczenia, że palenie zwiększa ryzyko zachorowania na raka płuc poprzez zwielokrotnienie częstotliwości mutacji komórkowych. Jednak okazało się także, że taki mechanizm działa tylko do pewnego momentu, czyli do ok. 23 paczkolat, po czym nie obserwowano dalszego wzrostu częstości mutacji. Osoby, które paliły największą ilość papierosów nie miały zatem największego obciążenia mutacjami.

Następnym krokiem badaczy będzie opracowanie sposobów pomiaru zdolności do naprawy DNA lub detoksykacji, co może przyczynić się do opracowania nowych sposobów oceny ryzyka raka płuc.