Plucie krwią – najczęstsze przyczyny i postępowanie

Krwioplucie to odkrztuszanie krwi lub plwociny zmieszanej z krwią z dróg oddechowych. Pojawienie się krwi w odkrztuszanej wydzielinie powinno być szybko zdiagnozowane, bowiem często jest zwiastunem poważnych chorób płuc (gruźlica, rak płuca). Co robić, gdy się pojawi?

1. Plucie krwią – możliwe przyczyny krwioplucia
2. Plucie krwią – diagnostyka
3. Plucie krwią – leczenie

Plucie krwią – możliwe przyczyny krwioplucia

Według definicji, krwioplucie oznacza odkrztuszanie krwi lub plwociny zmieszanej z krwią pochodzącą z dróg oddechowych. Ze względu na ilość odkrztuszanej krwi w ciągu doby możemy wyróżnić następujące stany:

• haemoptysis – gdy ilość odkrztuszanej krwi jest niewielka i nie przekracza 20 ml w ciągu doby,
• haemoptoe (masywne krwioplucie) – odkrztuszanie 20–200 ml w ciągu doby,
• haemorrhagia (krwotok płucny) – obfita ilość krwi przekraczająca 200 ml/dobę.

Każde krwioplucie jest objawem, który wymaga pilnej konsultacji z lekarzem. Pomimo że najczęstszymi przyczynami krwioplucia są choroby płuc i oskrzeli, warto zaznaczyć, że krew obecna w plwocinie nie zawsze pochodzi z dróg oddechowych. Często sam pacjent ma wątpliwości, czy odpluwana krew pochodzi z dróg oddechowych, jamy ustnej, nosowej czy układu pokarmowego (tzw. krwioplucie rzekome). Obecnie w krajach rozwiniętych główna przyczyna krwioplucia to nowotwory płuc, zakażenia układu oddechowego czy rozstrzenie oskrzeli.

W krajach rozwijających się gruźlica nadal pozostaje najczęstszą przyczyna krwioplucia. Jak już wspomniano, nowotwory płuc są najczęstszą przyczyną krwioplucia. Źródłem krwawienia w tym przypadku może być rozrost nowotworu w świetle oskrzela prowadzący do uszkodzenia naczyń krwionośnych błony śluzowej lub bezpośrednio bogate unaczynienie guza. Następstwem szerzenia się nowotworu na okoliczne tkanki może być powstawanie przetoki oskrzelowo-przełykowej będącej przyczyną groźnych dla życia krwotoków.

Drugą częstą przyczyną krwioplucia są procesy zapalne toczące się w drogach oddechowych głównie zapalenia płuc i oskrzeli. W czasie kaszlu w plwocinie widoczne mogą być ślady krwi. Jest to zwykle objaw dodatkowy towarzyszący ropnej plwocinie i gorączce.

Obfite odkrztuszanie plwociny podbarwionej z krwią, krwioplucie poranne mogą sugerować rozstrzenie oskrzeli. Choroba ta polega na nieodwracalnym poszerzeniu średnicy światła dróg oddechowych w wyniku uszkodzenia ich ściany. Może towarzyszyć chorobom wrodzonym (mukowiscydoza, pierwotna dyskineza rzęsek) lub być wynikiem ciężkich zakażeń bakteryjnych, chorób płuc prowadzących do włóknienia, działania toksycznych gazów, urazów termicznych.

Do umiarkowanie częstych przyczyn krwioplucia należą:

• zatorowość płucna z towarzyszącą jej dusznością, bólem w klatce piersiowej i krwiopluciem,
• niewydolność serca lewokomorowa – pienista, podbarwiona na różowo wydzielina,
• nowotwory płuca inne niż rak (np. międzybłoniak opłucnej, przerzuty do płuc),
• urazy płuc zarówno mechaniczne, jak i spowodowane procedurami medycznymi (bronchoskopia, biopsja płuca, cewnik Swana-Ganza, torakotomia).

Plucie krwią – diagnostyka

Diagnostyka krwioplucia rozpoczyna się dokładnym zebraniem wywiadu od pacjenta. Lekarz powinien zapytać o rodzaj i ilość odkrztuszanej plwociny (krwista, ropna, różowa, pienista, sama krew). Istotne jest, czy pacjent pali papierosy, czy choruje przewlekle (nadciśnienie płucne, zaburzenia), jakie leki przyjmuje i czy obecne są dodatkowe objawy jak gorączka, spadek masy ciała. Podczas wstępnego etapu diagnostyki warto odróżnić rzeczywiste krwioplucie z dróg oddechowych od krwioplucia rzekomego (odkrztuszana krew pochodzi z nosa, z gardła, lub z górnego odcinka przewodu pokarmowego). W przypadkach wątpliwych należy wykonać badanie laryngologiczne i ewentualnie badanie endoskopowe górnego odcinka przewodu pokarmowego.

Badaniem obrazowym wykonywanym w pierwszej kolejności w diagnostyce krwioplucia jest RTG klatki piersiowej. Jest to badanie szybkie, ogólnodostępne, niewymagające specjalnego przygotowania ze strony pacjenta. Jeżeli krwioplucie jest nieznaczne, obraz RTG jest prawidłowy, a ryzyko nowotworu płuc niewielkie możliwe jest zakończenie diagnostyki na tym etapie. W indywidualnie rozpatrywanych przypadkach lub jeśli wynik RTG jest nieprawidłowy kolejnym krokiem w diagnostyce jest wykonanie tomografii komputerowej.

Jeżeli nie udało ustalić się pewnego rozpoznania na podstawie powyższych badań lub istnieje silne podejrzenie nowotworu, należy wykonać badanie bronchoskopowe. Bronchofiberoskopia pozwala na wykrycie drobnych zmian w oskrzelach i dlatego uważa się ją za złoty standard w diagnostyce krwioplucia. Badanie pozwala na ocenę wzrokową tchawicy, oskrzeli oraz strun głosowych. Przez nos lub usta pacjenta zostaje wprowadzony cienki, elastyczny bronchoskop. Pomimo znieczulenia miejscowego wprowadzanie aparatu przez nos jest nieprzyjemne. Podczas oglądania tchawicy i oskrzeli mogą wystąpić kaszel i duszność. W trakcie bronchoskopii możliwe jest wykonanie badań dodatkowych tj. badanie popłuczyn oskrzelowo-pęcherzykowych, biopsja błony śluzowej, węzłów chłonnych czy płuca ułatwiających ostateczne rozpoznanie.

Plucie krwią – leczenie

Wszystkie przypadki krwawień z dróg oddechowych, niezależnie od zastosowanego postępowanie doraźnego, wymagają rozważenia leczenia przyczynowego. Wybór metody leczenia uwarunkowany jest m.in stanem chorego. U chorych w końcowej fazie chorób przewlekłych stan ogólny na ogół jest dość ciężki i nie pozwala na zastosowanie radykalnego leczenia np. leczenia operacyjnego. Alternatywą dla tych chorych jest wykonanie embolizacji krwawiącego naczynia bądź doraźne leczenie farmakologiczne.

Leki hemostatyczne, np. cyklonaminę, stosuje się wspomagająco w przewlekłym leczeniu krwioplucia. Uszczelnia ona naczynia krwionośne i skraca czas krwawienia. W krwotokach zagrażających życiu lub nawracających krwawieniach płucnych u chorych, u których operacja obarczona jest dużym ryzykiem, możliwe jest zamknięcie tętnic oskrzelowych, wprowadzanym przez prawą tętnicę udową cewnikiem, którym podaje się materiał embolizacyjny. U większości chorych embolizacja jest skutecznym zabiegiem i dochodzi do zahamowania krwawienia.

Pierwsza pomoc przy krwiopluciu

Masywne krwawienie jest stanem zagrożenia życia i wymaga podjęci niezwłocznych działań leczniczych. Konieczne jest pilne wezwanie pogotowia, jeśli ilość wykrztuszanej krwi jest duża lub jeśli krwiopluciu towarzyszy duszność i ból w klatce piersiowej.