Rzepka – budowa, funkcje, urazy rzepki w kolanie
Mateusz Burak

Rzepka – budowa, funkcje, urazy rzepki w kolanie

Rzepka jest największą trzeszczką w ludzkim ciele i znajduje się w stawie kolanowym, w obrębie ścięgna mięśnia czworogłowego uda. Jest płaska, ma kształt trójkąta z zaokrąglonymi wierzchołkami. Jej zadaniem jest przede wszystkim poprawa sprawności (zdolności wyprostu) mięśnia czworogłowego. Chroni również staw kolanowy, działa jak amortyzator, dlatego też jest narażona na urazy. Jakie są najczęściej występujące urazy rzepki w kolanie?

Rzepka – anatomia, budowa. Gdzie się znajduje? 

Rzepka (łac. patella) znajduje się w przedniej części stawu kolanowego, w zagłębieniu rzepkowo-udowym kości udowej. Do jej podstawy przyczepia się mięsień czworogłowy uda, natomiast wierzchołek to miejsce przyczepu więzadła rzepki. 

Rzepka jest trzeszczką, największą spośród wszystkich w organizmie człowieka. Ma kształt trójkąta i wyróżnia się w niej dwie powierzchnie: przednią oraz tylną. Rzepka kolanowa ma dwie bardzo ważne funkcje. Pierwsza z nich to zwiększanie siły nacisku, jaką ścięgno mięśnia czworogłowego może wywierać na kość udową. Dzięki temu zjawisku mięsień może pracować w sposób bardziej wydajny. Druga, równie ważna funkcja, to ochrona stawu kolanowego przed urazami i kontuzjami.

Rzepka, kolano – urazy 

Każde uszkodzenie rzepki generuje zazwyczaj uraz o charakterze ostrym. Na trzeszczkę negatywnie wpływa każde uderzenie z przodu kolana, a także pośrednio kontuzje obejmujące ścięgna przyczepiające się w tej okolicy.

Powodem takich patologii są najczęściej: uderzenie kolana o ziemię z bardzo dużą prędkością (upadek na kolana generujący np. pęknięcie rzepki w kolanie), silny skurcz mięśnia czworogłowego, podczas gdy staw jest ustawiony w pozycji koślawej, uderzenie w przednią część kolana, wady ustawienia kończyn dolnych. Otyłość również może być czynnikiem predysponującym do uszkodzeń rzepki.

Rzepka – lateralizacja 

Lateralizacja, zwana także bocznym przyparciem rzepki, jest jej wadliwym umiejscowieniem, polegającym na zaburzeniu osi ustawienia. Trzeszczka wizualnie jest wyraźnie przesunięta w kierunku kłykcia bocznego kości udowej, czyli do boku. Do głównych przyczyn tego stanu zalicza się dysbalans mięśniowy (przeciążenie troczków rzepki) oraz wady ustawienia kończyn dolnych. Objawy są charakterystyczne: występuje ból bocznej części kolana, tkliwość palpacyjna przedniej części stawu, słyszalne trzaski oraz zaburzenia przesuwalności opisywanej trzeszczki. 

Rzepka – chondromalacja 

Chondromalacja rzepki to rozmiękanie i ubożenie struktury tej trzeszczki. Może towarzyszyć chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego, schorzeniom infekcyjnym narządu ruchu, ale może być także wynikiem eksploatacji, która następuje wraz z wiekiem. Charakterystycznymi objawami są: ból rzepki, narastanie dolegliwości podczas wchodzenia po schodach, wyraźnie słyszalne trzaski, cechy stanu zapalnego, niekiedy pojawia się zanik mięśnia czworogłowego. 

Rzepka – kolanko skoczka 

Kolano skoczka zaliczane jest do entezopatii, co oznacza, że dochodzi tutaj do zapalenia przyczepów ścięgnistych więzadła rzepki. Pojawiające się zmiany zwyrodnieniowe w strukturze ścięgna dają liczne dolegliwości. Bardzo charakterystyczne dla kolana skoczka są pojawianie się bólu z przodu kolana, jego sztywność oraz obrzęk. Pojawia się także wrażenie utraty stabilności stawu i powolny zanik tkanki mięśniowej okolicy uda. Do wystąpienia tej dysfunkcji predysponują: rodzaj uprawianego sportu (gdy wymagane są podskoki), niewłaściwe obciążenia treningowe, otyłość, wady kończyn dolnych czy dysbalans mięśniowy w obrębie kończyny dolnej. 

Rzepka – kolano biegacza 

Jak wskazuje nazwa, schorzenie najczęściej dotyka właśnie biegaczy. Bardzo ważne jest rozsądne planowanie długości tras biegowych oraz niezaniedbywanie odpoczynku podczas aktywności. Daje to możliwość regeneracji struktur anatomicznych i zmniejsza ryzyko ich przeciążenia. Kolano biegacza, inaczej zespół pasma biodrowo–piszczelowego (ITBS), daje przykre dolegliwości w postaci ból kolana z boku. Znamienne jest to, że narasta on w trakcie aktywności i ustępuje po zaprzestaniu wysiłku. 

Rzepka – konflikt rzepkowo–udowy 

Konflikt rzepkowo-udowy, zwany również kolanem kinomana, to dysfunkcja stawu rzepkowo-udowego doprowadzająca do zmian zapalnych. Pojawia się ból kolana przy zginaniu, słyszalne trzeszczenia, chrupanie, najczęściej w trakcie poruszania oraz zmian pozycji. Dolegliwości narastają przy utrzymywaniu stawów w pozycji zgięciowej. Predysponować do wystąpienia kolana kinomana mogą: zaburzenia biomechaniki kończyny dolnej, niewłaściwy dobór obuwia, dysbalans mięśniowy czy długotrwałe ustawianie kolan w zgięciu, np. podczas jazdy samochodem u kierowców zawodowych. 

Rzepka – zwichnięcie rzepki w kolanie 

Uraz rzepki w kolanie w postaci zwichnięcia rzepki może mieć bardzo niepozorne przyczyny. Czasem wystarczy jedynie niewielkie uderzenie z boku lub kontuzja sportowa. Wówczas następuje jej przemieszczenie z bruzdy międzykłykciowej, w której powinna się znajdować w warunkach fizjologii. Bardzo narażone są osoby wykonujące dużo ruchów skrętnych w kolanie oraz pacjenci prezentujący wiotkość w stawach. Wśród objawów dominuje ból, obrzęk, ograniczenie zakresu ruchomości oraz widocznie zmienione właściwe ustawienie tej trzeszczki (w warunkach patologii jest wyraźnie przesunięta do boku). 

Polecane dla Ciebie

Rzepka – diagnostyka urazów rzepki 

Uraz rzepki w kolanie wymaga dokładnego postępowania diagnostycznego. Opiera się ono na wywiadzie z pacjentem, badaniu fizykalnym oraz obrazowaniu. Specjalista wykonuje szereg testów klinicznych, które w połączeniu z informacjami z wywiadu pomagają mu wstępnie ustalić przyczynę patologii, z jaką zgłosił się pacjent. W dalszej kolejności taka wiedza jest pomocna w doborze badań obrazowych.

W przypadku urazów kolana wykorzystuje się zdjęcia rentgenowskie, badanie USG, tomografię komputerową oraz rezonans magnetyczny. W dysfunkcjach i uszkodzeniach rzepki zazwyczaj poprzestaje się na dwóch pierwszych. 

Rzepka – leczenie urazów rzepki 

Rodzaj leczenia jest sprawą niezwykle indywidualną oraz uzależnioną od rodzaju urazu.

Przykładowo zwichnięcie rzepki może wymagać nastawienia, a następnie przebywania w unieruchomieniu, np. w postaci ortezy kończyny dolnej. Niekiedy nawet konieczna jest operacja w postaci rekonstrukcji więzadła rzepkowo–udowego z tkanek pacjenta. Procedury chirurgiczne są jednak wykorzystywane najczęściej w przypadku nieskuteczności postępowania zachowawczego lub ciężkich urazów wymagających natychmiastowej interwencji (jak wieloodłamowe złamanie rzepki z przemieszczeniem i rozległym uszkodzeniem okolicznych struktur stawu kolanowego).

Leczenie objawowe skupia się na stosowaniu odpoczynku, odciążaniu stawu kolanowego, zmianie nawyków, np. zmniejszeniu intensywności treningów, stosowaniu się do zaleceń terapeuty. 

Rzepka – fizjoterapia

Duże pole do popisu ma tutaj fizjoterapia. Istotną rolę w przyspieszaniu regeneracji oraz zmniejszaniu bólu i innych objawów stanu zapalnego mają zabiegi fizykalne. Ich zaletą jest często możliwość stosowania w stanach ostrych. Mowa o zimnolecznictwie, elektroterapii, hydroterapii, ekspozycji na pole magnetyczne czy procedurach wykorzystywanych w odnowie biologicznej i medycynie uzdrowiskowej, jak np. kąpiele siarczkowo–siarkowodorowe czy okłady z borowiny. Manualne formy usprawniania stosowane w leczeniu urazów rzepki to m.in.: suche igłowanie, flossing, terapia manualna, terapia powięziowa, różne rodzaje masażu, pinopresura, hirudoterapia, aplikacje z Kinesiology Tapingu (kinesiotaping) czy osteopatia. 

Przeczytaj więcej na temat tego, czym jest osteopatia

Rzepka w kolanie – ćwiczenia 

Profilaktycznie, aby uniknąć sytuacji, w której rzepka w kolanie boli, warto poświęcić kilka minut i regularnie wykonywać ćwiczenia fizyczne. Przykładowy zestaw to: 

  1. Pozycja: stanie w rozkroku na szerokości bioder. Jedną ręką chwytamy za stopę, przyciągając piętę do pośladka. Kończynę dolną delikatnie zginamy w stawie kolanowym. Pozycję staramy się utrzymać 20–30 sekund, doprowadzając do rozciągania mięśnia czworogłowego.
  2. Pozycja: leżenie na plecach, kończyny dolne zgięte w stawach biodrowych i kolanowych. Na wysokości kolan zaczepiona taśma fitness, zapleciona na kształt cyfry „8”. Ruch polega na odwodzeniu w stawach biodrowych z jednoczesnym naprężaniem taśmy. Końcową pozycję należy utrzymać 5–8 sekund, co pozwoli wzmocnić mięśnie odwodzące. Ćwiczenie powtarzamy 10 razy w 2 seriach. 
  3. Pozycja: siad z nogami złączonym i wyprostowanymi w kolanach. Ruch polega na spychaniu rzepki we wszystkich kierunkach za pomocą palców tak, aby poprawić jej ruchomość. Taka mobilizacja powinna być wykonywana przez około 10–15 minut. 
  1. Hall R., Barber Foss K., Hewett T. E., Myer G. D., Sport specialization's association with an increased risk of developing anterior knee pain in adolescent female athletes, „J Sport Rehabil.” 2015, nr 24, s. 31–35. 
  2. Purdam C. R., Jonsson P., Alfredson H. i in., A pilot study of the eccentric decline squat in the management of painful chronic patellar tendinopathy, „Br J Sports Med.” 2004, nr 38, s. 395–397. 
  3. Saithna A., Gogna R., Baraza N. i in., Eccentric exercise protocols for patella tendinopathy: Should we really be withdrawing athletes from sport? A systematic review, „Open Orthop J.” 2012, nr 6, s. 553–557. 
  4. Schwartz A., Watson J. N., Hutchinson M. R., Patellar tendinopathy, „Sports Health” 2015, nr 7, s. 415–420.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Choroba Whipple'a – przyczyny, objawy, leczenie

    Choroba Whipple’a (zwana inaczej lipodystrofią jelitową) to rzadka wieloukładowa infekcja, która może wpływać na różne narządy w organizmie, w tym jelita, wątrobę, układ limfatyczny i układ nerwowy. Główną przyczyną tej choroby są bakterie z rodzaju Tropheryma. Objawy choroby Whipple’a mogą obejmować bóle brzucha, zaparcia, utratę masy ciała, zmęczenie, dreszcze i gorączkę. Choroba ta jest rzadka i występuje głównie u białych mężczyzn w średnim wieku.

  • COVID-19 a zaburzenia snu

    Pacjenci, którzy przechorowali COVID-19, odczuwają szereg rozległych powikłań. Wśród zgłaszanych lekarzom dolegliwości znajdują się zaburzenia snu. Według różnych źródeł u 10 proc. do nawet 90 proc. osób, które przebyły zakażenie wirusem SARS-CoV-2, objawy utrzymują się po wyleczeniu infekcji.  

  • Angina brzuszna – czym grozi przewlekłe niedokrwienie jelit?

    Angina brzuszna (niedokrwienie jelit) to zespół objawów, które pojawiają się, gdy dochodzi do spadku przepływu krwi do jamy brzusznej spowodowanego zablokowaniem jednej z tętnic ją zaopatrujących. Charakteryzuje się silnymi bólami brzucha, a także utratą wagi, wyniszczeniem i zmęczeniem. Angina brzuszna może być spowodowana przez różne czynniki, takie jak miażdżyca lub zagrażające życiu rozwarstwienie aorty. Ze względu na niespecyficzne objawy lekarz może mieć trudności z szybkim postawieniem odpowiedniej diagnozy. Czym jest angina brzuszna? Jak ją zdiagnozować?

  • Bakteryjne zapalenie stawów – przyczyny, objawy, leczenie

    Bakteryjne zapalenie stawów to, jak sama nazwa wskazuje, infekcja stawu, która jest wywoływana przez bakterie. Może powodować obrzęk, ból, gorączkę i ograniczenie ruchomości stawu. Diagnozowanie tego stanu wymaga wykonania badań laboratoryjnych, takich jak próbka płynu stawowego czy badanie mikrobiologiczne. Leczenie obejmuje antybiotykoterapię i może wymagać hospitalizacji. W ciężkich przypadkach może być także konieczne chirurgiczne usunięcie zainfekowanego stawu.

  • Hiponatremia – czym jest? Jak ją leczyć?

    Hiponatremia to stan charakteryzujący się niskim poziomem sodu we krwi. Sód jest elektrolitem, który pomaga regulować równowagę płynów w komórkach i wokół nich. Objawy hiponatremii mogą obejmować bóle głowy, nudności, wymioty, zamieszanie, senność, utratę przytomności i kurcze mięśni. Może być spowodowana przez różne czynniki, takie jak choroby nerek, choroby hormonalne, leki i nadmierne spożycie płynów.

  • Zespół Barlowa – przyczyny, objawy i leczenie

    Bóle w klatce piersiowej, kołatania serca i omdlenia to objawy mogące świadczyć o chorobie serca. Jedną z przyczyn takich symptomów są zaburzenia pracy zastawek serca – błoniastych przegród oddzielających komory serca od przedsionków i dużych naczyń. Ich nieprawidłowe funkcjonowanie może prowadzić do opisanych objawów, które nazwane zostały zespołem Barlowa.

  • Dogoterapia (kynoterapia) – na czym polega, skuteczność

    Mówi się, że pies jest najlepszym przyjacielem człowieka. Okazuje się, że kontakt ze zwierzęciem może mieć prozdrowotny wpływ na człowieka. W Polsce już od przeszło ćwierćwiecza psy odgrywają rolę terapeutów, a dogoterapia jest integralnym elementem procesu rehabilitacji pacjentów w każdym wieku.

  • Zespół Ehlersa-Danlosa (EDS) – objawy i leczenie

    Kolagen jest białkiem, które występuje niemal w każdym układzie organizmu ludzkiego i nadaje tkankom odporność na rozciąganie. Mutacje genetyczne prowadzące do defektu tego białka mogą powodować zespół Ehlersa-Danlosa (EDS), który objawia się najczęściej nadmierną wiotkością stawów ze współistnieniem zaburzeń w obrębie innych narządów (skóry, oczu, ścian naczyń krwionośnych).

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij