Cynaryna – właściwości i zastosowanie. Jaki ma wpływ na zdrowie?
Joanna Orzeł

Cynaryna – właściwości i zastosowanie. Jaki ma wpływ na zdrowie?

Cynarynę, związek pochodzenia roślinnego, niemal każdy z nas skojarzy automatycznie z karczochem zwyczajnym – bogatym w tę substancję, pięknym i wartościowym warzywem królującym głównie na włoskich stołach. Co to jest cynaryna i jak, nie tylko w kulinariach, możemy wykorzystać ją dla naszego zdrowia? 

Nie jest tajemnicą, że prawidłowo zbilansowana dieta jest kluczem do sukcesu: dba o nasze zdrowie, dobre samopoczucie, piękny wygląd. Obecnie to warzywa i owoce znajdują się u podstaw piramidy żywieniowej, co jest równoznaczne z tym, że to one powinny być podstawą naszej diety. Pamiętać należy, że to efekt działania warzyw jest jednak silniejszy, stąd powinny one stanowić 75% spożywanych produktów z tego piętra piramidy. Z bogactwa substancji aktywnych obecnych w warzywach i owocach korzystają też medycyna i farmacja, dzięki czemu my, czerpiąc z natury, możemy i dietą, i suplementacją zadbać o swój dobrostan. 

Cynaryna – co to za związek? 

Cynaryna (ang. cynarin) to organiczny związek chemiczny należący do kwasów fenolowych; inna jej nazwa to kwas 1,5-dikawoilochinowy. Występuje w karczochu zwyczajnym (Cynara scolymus) z rodziny astrowatych (Asteraceae), a konkretnie: w świeżych lub wysuszonych liściach karczocha, które to są uznawane za surowiec zielarski (Cynarae folium). 

Karczoch zwyczajny, zwany też artyszokiem, uznawany jest za najstarsze warzywo świata. Jest uprawiany i spożywany głównie w krajach basenu Morza Śródziemnego (np. Włochy, Hiszpania, Egipt). Już w pismach z IV w p.n.e. znajdują się informacje o leczniczym wykorzystaniu karczochów. 

Karczoch jest warzywem niskokalorycznym, często polecanym osobom odchudzającym się. Zawiera bogactwo składników mineralnych, dużą ilość inuliny, związków fenolowych. Dzięki inulinie o wysokim stopniu polimeryzacji i neutralnym smaku możliwe jest wykorzystanie karczocha jako żywności prebiotycznej. Natomiast wysoka zawartość związków fenolowych (m.in. cynaryny i kwasu chlorogenowego) o działaniu przeciwutleniającym wpisuje artyszok w definicję żywności funkcjonalnej. Wśród warzyw karczoch nie ma sobie równych pod względem właściwości antyoksydacyjnych. 

Dlaczego z taką uwagą przyglądamy się całemu karczochowi, a nie samej cynarynie? Nie jest to bezzasadne, ponieważ badania pokazują, że wyższą aktywność prozdrowotną mają właśnie ekstrakty z karczocha, a nie pojedyncze, wyizolowane z niego substancje. 

Właściwości i zastosowanie cynaryny 

Cynaryna, uważana za najważniejszy składnik aktywny karczocha, znana jest przede wszystkim ze swojego działania hepatoprotekcyjnego. Przeciwdziała ona stłuszczeniom wątroby. Cynaryna wykazuje silne działanie przeciwutleniające, zwalcza uszkodzenia wywołane przez rodniki peroksylowe. Dzięki temu hamuje apoptozę (śmierć) hepatocytów, wynikającą właśnie z działania wolnych rodników. Redukuje uszkodzenia wątroby wywołane np. przez czterochlorek węgla. 

Cynaryna ma silne działanie choleretyczne: pobudza wydzielanie żółci i produkcję kwasów żółciowych, a to redukuje pulę cholesterolu w wątrobie. Obniżenie poziomu cholesterolu wynika również ze zmniejszenia jego syntezy. Kwas 1,5-dikawoilochinowy ogranicza też utlenianie cholesterolu LDL, przez co zatrzymuje procesy odkładania się blaszki miażdżycowej

Cynaryna łagodzi dolegliwości dyspeptyczne: bóle brzucha, wzdęcia, nudności, wymioty, biegunki. Pomaga w problemach z refluksem i w chorobach wrzodowych. 

Badania potwierdzają działanie przeciwbakteryjne cynaryny, co może mieć znaczenie w leczeniu chorób trawiennych wywołanych przez patogenne szczepy bakterii. Nadal trwają też badania wyciągów z karczocha pod kątem aktywności przeciwnowotworowej. Cynaryna wykazuje w nich działanie zmniejszające żywotność komórek rakowych, wywołując ich apoptozę. Dodatkowo wykazuje aktywność przeciwzapalną, porównywalną nawet z działaniem deksametazonu i diklofenaku sodowego. 

Cynaryna jako suplement diety 

W aptekach znajdziemy wiele preparatów doustnych zawierających ekstrakt z liści karczocha, często ze standaryzacją na konkretną zawartość cynaryny. Produkty te wspomagają trawienie, utrzymują wątrobę w dobrej kondycji, działają żółciotwórczo i żółciopędnie, utrzymują właściwy poziom cholesterolu. Możemy wybierać spośród tabletek, kapsułek, herbat, soków, płynów lub preparatów sypkich do sporządzania naparów. Mogą to być zarówno suplementy, jak i leki, w postaci preparatów jedno- i wieloskładnikowych (np. z miętą pieprzową, kurkumą, rumiankiem, wyciągiem z owoców ostropestu plamistego). Zawsze należy zapoznać się z ich ulotką, a wszelkie wątpliwości skonsultować z lekarzem lub farmaceutą. 

W przypadku niestrawności ekstrakty z liści karczocha pomagają często już po jednorazowym zastosowaniu. Jednak jeśli stosujemy je, by działać na hipercholesterolemię lub hepatoprotekcyjnie, należy pamiętać o systematycznym zażywaniu preparatu. 

Cynaryna – przeciwwskazania 

Przeciwwskazaniem do stosowania preparatu jest nadwrażliwość na cynarynę, karczochy i inne rośliny z rodziny astrowatych oraz niedrożność dróg żółciowych. 

Kobiety w ciąży oraz karmiące piersią przed zastosowaniem preparatu powinny skonsultować się z lekarzem. Konsultacji wymaga też podanie preparatu dzieciom poniżej 12. roku życia. 

Leki i suplementy diety z cynaryną i ekstraktem z liści karczocha są na ogół dobrze tolerowane, zazwyczaj nie powodują alergii ani skutków ubocznych nawet przy długotrwałym stosowaniu. 

  1. D. Teterycz, M. Michalak-Majewska, Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus) – innowacyjny surowiec o bogatych właściwościach leczniczych, "Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych", nr 593 2018. 
  2. D. Teterycz, M. Michalak-Majewska, Karczoch zwyczajny – innowacyjny surowiec o szerokim zastosowaniu, "Przemysł spożywczy", nr 1 (7) 2018. 
  3. R. Nurzyńska-Wierdak, A. Sałata, R. Stepaniuk, Prozdrowotne właściwości karczocha zwyczajnego (Cynara scolymus L., Asteraceae), "Kosmos. Problemy nauk biologicznych”, tom 67, nr 4 (321) 2018. 
  4. M. B. Kaymaz, M. F. Kandemir, E. Pamukçu, Y. Eröksüz, N. Özdemir, Effects of Aqueous Artichoke (Cynara scolymus) Leaf Extract on Hepatic Damage Generated by Alpha-Amanitine, "Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi", nr 23 (1) 2017. 
  5. J. Nartowska, Wykwintne warzywo i cenny lek, "Panacea. Leki ziołowe", nr 1 (30) 2010. 
  6. Piramida zdrowego żywienia i aktywności fizycznej, broszura opracowana pod kierunkiem prof. dra hab. med. M. Jarosza, Instytut Żywności i Żywienia 2016. 

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Orkisz – wartości odżywcze i wpływ na zdrowie. Dlaczego warto go jeść?

    Należy do najstarszych gatunków pszenicy – ludzkości znany jest już od wielu wielu wieków. Obecnie wytwarza się z niego m.in. pieczywo, płatki, kasze, makarony oraz mąki. Kto powinien sięgać po produkty wytworzone z orkiszu? Dlaczego warto go jeść? 

  • Olej z czarnuszki – na odporność, alergie, astmę, skórę. Poznaj właściwości i zastosowanie czarnuszki siewnej

    Olej z czarnuszki w ok. 85 proc. składa się z nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT), zawiera witaminę E, witaminę A oraz mikroelementy. Posiada wiele właściwości zdrowotnych, ma także zastosowanie w kosmetyce. Sprawdź, jak działa olej z czarnuszki siewnej, jakie ma właściwości lecznicze oraz w jaki sposób go stosować.

  • Imbir – jak i kiedy go jeść? Właściwości lecznicze, zastosowanie, przeciwwskazania

    Imbir to roślina o wielu właściwościach zdrowotnych. Wśród nich wymienia się m.in. pomoc w łagodzeniu bólu gardła, mdłości w czasie ciąży czy zgagi. Co więcej, imbir wspomaga trawienie i działa przeciwzapalnie. Na jego bazie tworzy się napoje, syropy czy olejki, ale spożywa się go również na surowo. Jakie jeszcze właściwości ma imbir? Jak go przechowywać? Komu odradza się regularne stosowanie imbiru?

  • Lecytyna sojowa (E322) – czym jest i gdzie ją znaleźć? Kiedy należy ją suplementować?

    Lecytyna jako apteczny preparat na pamięć znana jest każdemu, niezależnie od wieku: stosowana jest i przez studentów w trakcie sesji, i przez osoby starsze. Jakie jeszcze zastosowania można jej przypisać? Jakie ma właściwości i do czego służy lecytyna sojowa? Dowiedzmy się więcej. 

  • Glutation – czym jest? Co warto o nim wiedzieć?

    Rozwój nauki powoduje, że jesteśmy w stanie coraz częściej powiązać wybrane cząsteczki chemiczne z dobrym bądź złym stanem badanego organizmu lub wręcz z wybraną jednostką chorobową. Jedną z takich cząsteczek jest glutation. Co to jest? Kiedy zaleca się badać jego poziom? Czy ma właściwości prozdrowotne? Czy możemy wpłynąć na jego ilość w organizmie? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.  

  • Serwatka – jak powstaje i czy jest zdrowa? Właściwości i zastosowanie serwatki

    Można powiedzieć, że podobnie jak jednostki wiele gałęzi przemysłu stara się zagospodarować coś, co niegdyś było uważane za odpad i tym samym ograniczyć liczbę wytwarzanych zanieczyszczeń, a nierzadko zwiększyć zyski. Świetnym tego przykładem jest serwatka. W przemyśle serowarskim stanowiąca odpad, w innych gałęziach przemysłu surowiec, z którego produkuje się preparaty białkowe, biodegradowalne tworzywa czy nawóz. Jakie inne zastosowania ma naturalna serwatka? Do czego możemy wykorzystać tę, która pozostanie po produkcji domowego sera? Czy jest zdrowa?  

  • Picie „twardej wody” jest korzystne dla zdrowia. Jakie są jej zalety?

    Utrudnia mycie rąk, pranie ubrań i powoduje wiele szkód w instalacjach wodno-kanalizacyjnych oraz urządzeniach gospodarstwa domowego, ale w kwestii nawadniania organizmu, tzw. twarda woda jest dobrym wyborem, zwłaszcza dla osób cierpiących na niedobory składników mineralnych. Według Światowej Organizacja Zdrowia nie ma ona negatywnego wpływu na zdrowie, wręcz przeciwnie może dostarczyć wielu korzyści.

  • Foliany – właściwości i źródła folacyny i kwasu foliowego

    Foliany, czyli folacyna i kwas foliowy stanowią szeroką grupę związków, będącymi pochodnymi pteryny, które różnią się stopniem utlenienia i charakteryzują się aktywnością biologiczną kwasu foliowego. Kwas foliowy nie ma toksycznego charakteru, niemniej jego zbyt duże dawki mogą utrudniać rozpoznanie niedokrwistości wywołanej niedoborem witaminy B12. Jakie są objawy niedoboru folianów, co stanowi najlepsze źródła tych związków w pożywieniu oraz jaka jest zalecana dawka dzienna folianów? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij