Cynaryna – właściwości i zastosowanie. Jaki ma wpływ na zdrowie?

Cynarynę, związek pochodzenia roślinnego, niemal każdy z nas skojarzy automatycznie z karczochem zwyczajnym – bogatym w tę substancję, pięknym i wartościowym warzywem królującym głównie na włoskich stołach. Co to jest cynaryna i jak, nie tylko w kulinariach, możemy wykorzystać ją dla naszego zdrowia? 

1. Cynaryna – co to za związek? 
2. Właściwości i zastosowanie cynaryny 
3. Cynaryna jako suplement diety 
4. Cynaryna – przeciwwskazania 
5. Cynaryna – najczęściej zadawane pytania

Cynaryna, czyli organiczny związek z grupy kwasów fenolowych, to jeden z najważniejszych składników aktywnych pozyskiwanych z liści karczocha zwyczajnego (Cynara scolymus). Wykazuje silne działanie żółciopędne, żółciotwórcze oraz antyoksydacyjne, dzięki czemu wspiera regenerację wątroby i łagodzi dolegliwości trawienne.

Cynaryna – co to za związek? 

Cynaryna (ang. cynarin) to organiczny związek chemiczny należący do kwasów fenolowych; inna jej nazwa to kwas 1,5-dikawoilochinowy. Występuje w karczochu zwyczajnym (Cynara scolymus) z rodziny astrowatych (Asteraceae), a konkretnie: w świeżych lub wysuszonych liściach karczocha, które to są uznawane za surowiec zielarski (Cynarae folium). 

Karczoch jest warzywem niskokalorycznym, często polecanym osobom odchudzającym się. Zawiera bogactwo składników mineralnych, dużą ilość inuliny, związków fenolowych. Dzięki inulinie o wysokim stopniu polimeryzacji i neutralnym smaku możliwe jest wykorzystanie karczocha jako żywności prebiotycznej. Natomiast wysoka zawartość związków fenolowych (m.in. cynaryny i kwasu chlorogenowego) o działaniu przeciwutleniającym wpisuje artyszok w definicję żywności funkcjonalnej. Wśród warzyw karczoch nie ma sobie równych pod względem właściwości antyoksydacyjnych. 

Dlaczego z taką uwagą przyglądamy się całemu karczochowi, a nie samej cynarynie? Nie jest to bezzasadne, ponieważ badania pokazują, że wyższą aktywność prozdrowotną mają właśnie ekstrakty z karczocha, a nie pojedyncze, wyizolowane z niego substancje. 

Właściwości i zastosowanie cynaryny 

Karczoch zawiera liczne związki biologicznie aktywne, w tym kwasy kawoilochinowe, takie jak cynaryna i kwas chlorogenowy, a także flawonoidy. Związki te wykazują różnorodną aktywność biologiczną, jednak nie wszystkie ich potencjalne działania zostały potwierdzone w badaniach klinicznych.

Działanie ochronne na wątrobę

Wybrane związki fenolowe karczocha wykazują aktywność przeciwutleniającą w badaniach laboratoryjnych. W modelach eksperymentalnych obserwowano również ochronne działanie niektórych preparatów z karczocha na komórki wątroby, m.in. w warunkach stresu oksydacyjnego i uszkodzenia wywołanego substancjami toksycznymi.

Badania kliniczne nad ekstraktem z liści karczocha u osób ze stłuszczeniową chorobą wątroby przyniosły obiecujące wyniki, w tym poprawę wybranych parametrów biochemicznych.

Wpływ na wydzielanie żółci i gospodarkę lipidową

Preparatom z liści karczocha przypisuje się działanie żółciopędne.

Niektóre związki fenolowe karczocha są badane pod kątem aktywności przeciwutleniającej, w tym wpływu na procesy utleniania lipidów. 

Dyspepsja i dolegliwości trawienne

Preparaty z liści karczocha mogą być stosowane tradycyjnie w celu łagodzenia wybranych objawów niestrawności, takich jak uczucie pełności po posiłku, wzdęcia i nadmierne oddawanie gazów. 

Potencjalne działanie przeciwdrobnoustrojowe, przeciwnowotworowe i przeciwzapalne

Wybrane związki fenolowe karczocha są badane pod kątem aktywności przeciwdrobnoustrojowej, przeciwzapalnej i przeciwnowotworowej. W badaniach laboratoryjnych oceniano m.in. ich wpływ na żywotność komórek, procesy apoptozy i wybrane mechanizmy związane ze stanem zapalnym.

Cynaryna jako suplement diety 

W aptekach znajdziemy wiele preparatów doustnych zawierających ekstrakt z liści karczocha, często ze standaryzacją na konkretną zawartość cynaryny. Produkty te wspomagają:

• trawienie, 
• utrzymanie wątroby w dobrej kondycji,
• działają żółciotwórczo i żółciopędnie. 

Możemy wybierać spośród tabletek, kapsułek, herbat, soków, płynów lub preparatów sypkich do sporządzania naparów. Mogą to być zarówno suplementy, jak i leki, w postaci preparatów jedno- i wieloskładnikowych (np. z miętą pieprzową, kurkumą, rumiankiem, wyciągiem z owoców ostropestu plamistego). Zawsze należy zapoznać się z ich ulotką, a wszelkie wątpliwości skonsultować z lekarzem lub farmaceutą. 

W przypadku niestrawności ekstrakty z liści karczocha pomagają często już po jednorazowym zastosowaniu. W innych przypadkach, należy pamiętać o systematycznym zażywaniu preparatu. 

Cynaryna – przeciwwskazania 

Przeciwwskazaniem do stosowania preparatu jest nadwrażliwość na cynarynę, karczochy i inne rośliny z rodziny astrowatych oraz niedrożność dróg żółciowych. 

Leki i suplementy diety z cynaryną i ekstraktem z liści karczocha są na ogół dobrze tolerowane, zazwyczaj nie powodują alergii ani skutków ubocznych nawet przy długotrwałym stosowaniu. 

Cynaryna – najczęściej zadawane pytania

Czy cynarynę można stosować przy kamicy żółciowej?

Cynaryna może pobudzać wydzielanie żółci. U osób z kamicą żółciową stosowanie preparatów zawierających ekstrakt z karczocha nie jest jednak zalecane bez konsultacji z lekarzem, ponieważ zwiększenie przepływu żółci może wiązać się z ryzykiem powikłań, zwłaszcza przy niedrożności dróg żółciowych.

Czy cynarynę można przyjmować na czczo, czy lepiej po posiłku?

Sposób przyjmowania cynaryny zależy od konkretnego preparatu i zaleceń producenta. Warto stosować preparat zgodnie z informacjami na opakowaniu, a w przypadku dolegliwości żołądkowo-jelitowych skonsultować sposób jego przyjmowania z lekarzem lub farmaceutą.

Czy cynaryna pomaga na stłuszczenie wątroby?

Cynaryna i ekstrakty z liści karczocha są badane pod kątem ich potencjalnego korzystnego wpływu na funkcję wątroby. Niektóre badania wskazują na możliwość obniżenia aktywności enzymów wątrobowych, takich jak ALT i AST, u pacjentów ze stłuszczeniem wątroby. Dostępne dowody są jednak ograniczone.

Czy cynarynę można łączyć z lekami na cholesterol?

Ekstrakty z liści karczocha mogą wpływać na profil lipidowy, jednak nie zastępują leczenia farmakologicznego. Przed rozpoczęciem suplementacji warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie jeśli pacjent przyjmuje statyny lub inne leki na stałe.