Cynaryna – właściwości i zastosowanie. Jaki ma wpływ na zdrowie?
Joanna Orzeł

Cynaryna – właściwości i zastosowanie. Jaki ma wpływ na zdrowie?

Cynarynę, związek pochodzenia roślinnego, niemal każdy z nas skojarzy automatycznie z karczochem zwyczajnym – bogatym w tę substancję, pięknym i wartościowym warzywem królującym głównie na włoskich stołach. Co to jest cynaryna i jak, nie tylko w kulinariach, możemy wykorzystać ją dla naszego zdrowia? 

Nie jest tajemnicą, że prawidłowo zbilansowana dieta jest kluczem do sukcesu: dba o nasze zdrowie, dobre samopoczucie, piękny wygląd. Obecnie to warzywa i owoce znajdują się u podstaw piramidy żywieniowej, co jest równoznaczne z tym, że to one powinny być podstawą naszej diety. Pamiętać należy, że to efekt działania warzyw jest jednak silniejszy, stąd powinny one stanowić 75% spożywanych produktów z tego piętra piramidy. Z bogactwa substancji aktywnych obecnych w warzywach i owocach korzystają też medycyna i farmacja, dzięki czemu my, czerpiąc z natury, możemy i dietą, i suplementacją zadbać o swój dobrostan. 

Cynaryna – co to za związek? 

Cynaryna (ang. cynarin) to organiczny związek chemiczny należący do kwasów fenolowych; inna jej nazwa to kwas 1,5-dikawoilochinowy. Występuje w karczochu zwyczajnym (Cynara scolymus) z rodziny astrowatych (Asteraceae), a konkretnie: w świeżych lub wysuszonych liściach karczocha, które to są uznawane za surowiec zielarski (Cynarae folium). 

Karczoch zwyczajny, zwany też artyszokiem, uznawany jest za najstarsze warzywo świata. Jest uprawiany i spożywany głównie w krajach basenu Morza Śródziemnego (np. Włochy, Hiszpania, Egipt). Już w pismach z IV w p.n.e. znajdują się informacje o leczniczym wykorzystaniu karczochów. 

Karczoch jest warzywem niskokalorycznym, często polecanym osobom odchudzającym się. Zawiera bogactwo składników mineralnych, dużą ilość inuliny, związków fenolowych. Dzięki inulinie o wysokim stopniu polimeryzacji i neutralnym smaku możliwe jest wykorzystanie karczocha jako żywności prebiotycznej. Natomiast wysoka zawartość związków fenolowych (m.in. cynaryny i kwasu chlorogenowego) o działaniu przeciwutleniającym wpisuje artyszok w definicję żywności funkcjonalnej. Wśród warzyw karczoch nie ma sobie równych pod względem właściwości antyoksydacyjnych. 

Dlaczego z taką uwagą przyglądamy się całemu karczochowi, a nie samej cynarynie? Nie jest to bezzasadne, ponieważ badania pokazują, że wyższą aktywność prozdrowotną mają właśnie ekstrakty z karczocha, a nie pojedyncze, wyizolowane z niego substancje. 

Właściwości i zastosowanie cynaryny 

Cynaryna, uważana za najważniejszy składnik aktywny karczocha, znana jest przede wszystkim ze swojego działania hepatoprotekcyjnego. Przeciwdziała ona stłuszczeniom wątroby. Cynaryna wykazuje silne działanie przeciwutleniające, zwalcza uszkodzenia wywołane przez rodniki peroksylowe. Dzięki temu hamuje apoptozę (śmierć) hepatocytów, wynikającą właśnie z działania wolnych rodników. Redukuje uszkodzenia wątroby wywołane np. przez czterochlorek węgla. 

Cynaryna ma silne działanie choleretyczne: pobudza wydzielanie żółci i produkcję kwasów żółciowych, a to redukuje pulę cholesterolu w wątrobie. Obniżenie poziomu cholesterolu wynika również ze zmniejszenia jego syntezy. Kwas 1,5-dikawoilochinowy ogranicza też utlenianie cholesterolu LDL, przez co zatrzymuje procesy odkładania się blaszki miażdżycowej

Cynaryna łagodzi dolegliwości dyspeptyczne: bóle brzucha, wzdęcia, nudności, wymioty, biegunki. Pomaga w problemach z refluksem i w chorobach wrzodowych. 

Badania potwierdzają działanie przeciwbakteryjne cynaryny, co może mieć znaczenie w leczeniu chorób trawiennych wywołanych przez patogenne szczepy bakterii. Nadal trwają też badania wyciągów z karczocha pod kątem aktywności przeciwnowotworowej. Cynaryna wykazuje w nich działanie zmniejszające żywotność komórek rakowych, wywołując ich apoptozę. Dodatkowo wykazuje aktywność przeciwzapalną, porównywalną nawet z działaniem deksametazonu i diklofenaku sodowego. 

Cynaryna jako suplement diety 

W aptekach znajdziemy wiele preparatów doustnych zawierających ekstrakt z liści karczocha, często ze standaryzacją na konkretną zawartość cynaryny. Produkty te wspomagają trawienie, utrzymują wątrobę w dobrej kondycji, działają żółciotwórczo i żółciopędnie, utrzymują właściwy poziom cholesterolu. Możemy wybierać spośród tabletek, kapsułek, herbat, soków, płynów lub preparatów sypkich do sporządzania naparów. Mogą to być zarówno suplementy, jak i leki, w postaci preparatów jedno- i wieloskładnikowych (np. z miętą pieprzową, kurkumą, rumiankiem, wyciągiem z owoców ostropestu plamistego). Zawsze należy zapoznać się z ich ulotką, a wszelkie wątpliwości skonsultować z lekarzem lub farmaceutą. 

W przypadku niestrawności ekstrakty z liści karczocha pomagają często już po jednorazowym zastosowaniu. Jednak jeśli stosujemy je, by działać na hipercholesterolemię lub hepatoprotekcyjnie, należy pamiętać o systematycznym zażywaniu preparatu. 

Cynaryna – przeciwwskazania 

Przeciwwskazaniem do stosowania preparatu jest nadwrażliwość na cynarynę, karczochy i inne rośliny z rodziny astrowatych oraz niedrożność dróg żółciowych. 

Kobiety w ciąży oraz karmiące piersią przed zastosowaniem preparatu powinny skonsultować się z lekarzem. Konsultacji wymaga też podanie preparatu dzieciom poniżej 12. roku życia. 

Leki i suplementy diety z cynaryną i ekstraktem z liści karczocha są na ogół dobrze tolerowane, zazwyczaj nie powodują alergii ani skutków ubocznych nawet przy długotrwałym stosowaniu. 

  1. D. Teterycz, M. Michalak-Majewska, Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus) – innowacyjny surowiec o bogatych właściwościach leczniczych, "Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych", nr 593 2018. 
  2. D. Teterycz, M. Michalak-Majewska, Karczoch zwyczajny – innowacyjny surowiec o szerokim zastosowaniu, "Przemysł spożywczy", nr 1 (7) 2018. 
  3. R. Nurzyńska-Wierdak, A. Sałata, R. Stepaniuk, Prozdrowotne właściwości karczocha zwyczajnego (Cynara scolymus L., Asteraceae), "Kosmos. Problemy nauk biologicznych”, tom 67, nr 4 (321) 2018. 
  4. M. B. Kaymaz, M. F. Kandemir, E. Pamukçu, Y. Eröksüz, N. Özdemir, Effects of Aqueous Artichoke (Cynara scolymus) Leaf Extract on Hepatic Damage Generated by Alpha-Amanitine, "Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi", nr 23 (1) 2017. 
  5. J. Nartowska, Wykwintne warzywo i cenny lek, "Panacea. Leki ziołowe", nr 1 (30) 2010. 
  6. Piramida zdrowego żywienia i aktywności fizycznej, broszura opracowana pod kierunkiem prof. dra hab. med. M. Jarosza, Instytut Żywności i Żywienia 2016. 

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Cynamon – właściwości i zastosowanie. Na co pomaga? Czy jest zdrowy?

    Cynamon to nie tylko popularna przyprawa. Dzięki obecności wielu substancji aktywnych wykazuje właściwości prozdrowotne, dlatego używa się go w przemyśle kosmetycznym oraz farmaceutycznym. Przy jakich dolegliwościach pomoże cynamon? Kto powinien na niego uważać? Podpowiadamy.

  • Rzeżucha – wartości odżywcze i właściwości. Czy jest zdrowa?

    Zielona rzeżucha nie tylko powinna stanowić estetyczny wystrój świątecznego stołu. Ze względu na jej właściwości lecznicze oraz zawartość witamin powinna na stale gościć w codziennym menu. Na co pomoże rzeżucha? Do czego ją dodawać, co można z niej zrobić? Jak wyhodować ją w domu? Podpowiadamy.

  • Zioła na trawienie – jakie wybierać?

    Kto z nas podczas jedzenia skupia się całkowicie na posiłku i dokładnym przeżuwaniu każdego kęsa? No właśnie. Niestety, zajmują nas raczej smartfony czy rozmowy przy stole. A to prosta droga do niestrawności. Na szczęście są sposoby, żeby sobie pomóc – do akcji wkraczają zioła na trawienie.

  • Czy woda wystarczy, by umyć owoce i warzywa?

    Spożywanie surowych warzyw i owoców to zwyczaj bardzo dobry dla zdrowia. Produkty te zawierają dużo witamin i mikroelementów, błonnika, antyoksydantów i innych korzystnych dla zdrowia składników. Jednak, aby jedzenie świeżych jarzyn było dla nas bezpieczne, należy właściwie je przygotować, aby usunąć z nich szkodliwe substancje i chorobotwórcze mikroorganizmy.

  • Resweratrol – czym jest i jak działa? Gdzie występuje i jak wpływa na zdrowie?

    Fitoskładniki, czyli naturalnie występujące w roślinach substancje, których zadaniem jest ochrona przed negatywnymi czynnikami (jak zanieczyszczenia, infekcje wirusowe czy grzybicze), mogą przyjść w sukurs nam ludziom w walce z chorobami cywilizacyjnymi. Resweratrol jest aktualnie jednym z najintensywniej eksplorowanych substancji tego typu. Co to jest? W jakim winie znajdziemy go najwięcej? Czy liposomalny jest lepszy od „zwykłego”? Czy warto go suplementować? W jakich owocach występuje? Odpowiedzi na ta i wiele innych pytań udzielamy w poniższym artykule.     

  • „Spalacze tłuszczu” – garcinia cambogia – właściwości, wskazania i przeciwwskazania do suplementacji. Jak tamaryndowiec malabarski pomaga w procesie odchudzania?

    Garcinia cambogia to suplement diety, który przez wielu określany jest mianem preparatu ułatwiającego odchudzanie. Występuje zarówno w postaci tabletek, kapsułek, ekstraktów, jak i herbat ziołowych. Jej wpływ na odchudzanie opiera się przede wszystkim na obniżeniu poziomu cholesterolu, zmniejszeniu apetytu i podwyższeniu temperatury ciała. Udowodniono, że efekt termogeniczny sprzyja procesowi spalania tkanki tłuszczowej. Należy jednak pamiętać, że garcinia cambogia może jedynie wspomóc proces odchudzania, który powinien być oparty na konsekwentnej samodyscyplinie, ujemnym bilansie kalorycznym i zwiększonej ilości aktywności fizycznej. Który suplement z tamaryndowca malabarskiego wybrać, czy osoby chore na cukrzycę mogą przyjmować garcinia cambogia i czy suplementacja tym „spalaczem tłuszczu" ma jakieś skutki uboczne? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Czym jest mikroplastik i jaki jest jego wpływ na środowisko i na nasze zdrowie?

    Działalność człowieka doprowadziła do skażenia środowiska cząsteczkami mikroplastiku. Ich obecność stwierdzono już w powietrzu, glebie, wodach słodkich, morzach i oceanach, organizmach roślin i zwierząt oraz w produktach spożywczych. Nie wiemy dokładnie, z jakimi zagrożeniami zdrowotnymi związane jest to zanieczyszczenie, ale dotychczasowe odkrycia mogą dostarczać powodów do niepokoju.

  • Rukola – charakterystyka. Właściwości i zastosowanie rokietty siewnej. Dlaczego warto jeść rukolę?

    Rukola (rokietta siewna) to sałata o bardzo charakterystycznym smaku, ale też wielu prozdrowotnych właściwościach. Dlaczego warto włączyć rukolę do codziennej diety? Jak prawidłowo ją przechowywać i przyrządzać? Sprawdź nasze propozycje dań z wykorzystaniem rukoli. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij