Cynaryna – właściwości i zastosowanie. Jaki ma wpływ na zdrowie?

Cynarynę, związek pochodzenia roślinnego, niemal każdy z nas skojarzy automatycznie z karczochem zwyczajnym – bogatym w tę substancję, pięknym i wartościowym warzywem królującym głównie na włoskich stołach. Co to jest cynaryna i jak, nie tylko w kulinariach, możemy wykorzystać ją dla naszego zdrowia? 

Nie jest tajemnicą, że prawidłowo zbilansowana dieta jest kluczem do sukcesu: dba o nasze zdrowie, dobre samopoczucie, piękny wygląd. Obecnie to warzywa i owoce znajdują się u podstaw piramidy żywieniowej, co jest równoznaczne z tym, że to one powinny być podstawą naszej diety. Pamiętać należy, że to efekt działania warzyw jest jednak silniejszy, stąd powinny one stanowić 75% spożywanych produktów z tego piętra piramidy. Z bogactwa substancji aktywnych obecnych w warzywach i owocach korzystają też medycyna i farmacja, dzięki czemu my, czerpiąc z natury, możemy i dietą, i suplementacją zadbać o swój dobrostan. 

Cynaryna – co to za związek? 

Cynaryna (ang. cynarin) to organiczny związek chemiczny należący do kwasów fenolowych; inna jej nazwa to kwas 1,5-dikawoilochinowy. Występuje w karczochu zwyczajnym (Cynara scolymus) z rodziny astrowatych (Asteraceae), a konkretnie: w świeżych lub wysuszonych liściach karczocha, które to są uznawane za surowiec zielarski (Cynarae folium). 

Karczoch jest warzywem niskokalorycznym, często polecanym osobom odchudzającym się. Zawiera bogactwo składników mineralnych, dużą ilość inuliny, związków fenolowych. Dzięki inulinie o wysokim stopniu polimeryzacji i neutralnym smaku możliwe jest wykorzystanie karczocha jako żywności prebiotycznej. Natomiast wysoka zawartość związków fenolowych (m.in. cynaryny i kwasu chlorogenowego) o działaniu przeciwutleniającym wpisuje artyszok w definicję żywności funkcjonalnej. Wśród warzyw karczoch nie ma sobie równych pod względem właściwości antyoksydacyjnych. 

Właściwości i zastosowanie cynaryny 

Cynaryna, uważana za najważniejszy składnik aktywny karczocha, znana jest przede wszystkim ze swojego działania hepatoprotekcyjnego. Przeciwdziała ona stłuszczeniom wątroby. Cynaryna wykazuje silne działanie przeciwutleniające, zwalcza uszkodzenia wywołane przez rodniki peroksylowe. Dzięki temu hamuje apoptozę (śmierć) hepatocytów, wynikającą właśnie z działania wolnych rodników. Redukuje uszkodzenia wątroby wywołane np. przez czterochlorek węgla. 

Cynaryna ma silne działanie choleretyczne: pobudza wydzielanie żółci i produkcję kwasów żółciowych, a to redukuje pulę cholesterolu w wątrobie. Obniżenie poziomu cholesterolu wynika również ze zmniejszenia jego syntezy. Kwas 1,5-dikawoilochinowy ogranicza też utlenianie cholesterolu LDL, przez co zatrzymuje procesy odkładania się blaszki miażdżycowej. 

Cynaryna łagodzi dolegliwości dyspeptyczne: bóle brzucha, wzdęcia, nudności, wymioty, biegunki. Pomaga w problemach z refluksem i w chorobach wrzodowych. 

Badania potwierdzają działanie przeciwbakteryjne cynaryny, co może mieć znaczenie w leczeniu chorób trawiennych wywołanych przez patogenne szczepy bakterii. Nadal trwają też badania wyciągów z karczocha pod kątem aktywności przeciwnowotworowej. Cynaryna wykazuje w nich działanie zmniejszające żywotność komórek rakowych, wywołując ich apoptozę. Dodatkowo wykazuje aktywność przeciwzapalną, porównywalną nawet z działaniem deksametazonu i diklofenaku sodowego. 

Cynaryna jako suplement diety 

W aptekach znajdziemy wiele preparatów doustnych zawierających ekstrakt z liści karczocha, często ze standaryzacją na konkretną zawartość cynaryny. Produkty te wspomagają trawienie, utrzymują wątrobę w dobrej kondycji, działają żółciotwórczo i żółciopędnie, utrzymują właściwy poziom cholesterolu. Możemy wybierać spośród tabletek, kapsułek, herbat, soków, płynów lub preparatów sypkich do sporządzania naparów. Mogą to być zarówno suplementy, jak i leki, w postaci preparatów jedno- i wieloskładnikowych (np. z miętą pieprzową, kurkumą, rumiankiem, wyciągiem z owoców ostropestu plamistego). Zawsze należy zapoznać się z ich ulotką, a wszelkie wątpliwości skonsultować z lekarzem lub farmaceutą. 

Cynaryna – przeciwwskazania 

Przeciwwskazaniem do stosowania preparatu jest nadwrażliwość na cynarynę, karczochy i inne rośliny z rodziny astrowatych oraz niedrożność dróg żółciowych. 

Leki i suplementy diety z cynaryną i ekstraktem z liści karczocha są na ogół dobrze tolerowane, zazwyczaj nie powodują alergii ani skutków ubocznych nawet przy długotrwałym stosowaniu.