Amoniak – jak zbadać stężenie we krwi? Normy, hiperamonemia, zalecenia
Barbara Sitek

Amoniak – jak zbadać stężenie we krwi? Normy, hiperamonemia, zalecenia

Badanie stężenia amoniaku we krwi jest jednym z oznaczeń diagnostycznych, zlecanych głównie w przypadku wystąpienia bardzo charakterystycznych objawów neurologicznych oraz w przypadku pacjentów cierpiących z powodu dysfunkcji wątroby (niewydolność miąższu wątroby), nerek czy odbytu. Amoniak w wysokim stężeniu ma zdolność do przenikania bariery krew – mózg, prowadząc do ciężkich zaburzeń w pracy mózgu. Trzykrotne przekroczenie normy amoniaku we krwi może świadczyć o groźnej dla zdrowia i życia chorobie wątroby, zaś pięciokrotne przekroczenie wartości normatywnej o śpiączce wątrobowej. Oba te stany mogą wywołać bardzo poważne zaburzenia funkcji mózgu.

Oznaczenie stężenia amoniaku we krwi, chociaż nie należy do najczęściej zlecanych badań diagnostycznych, nie powinno być bagatelizowane. Zalecenie to dotyczy w szczególności pacjentów leczonych na schorzenia wątroby, nerek czy borykających się ze schorzeniami dolnego odcinka układu pokarmowego, zwłaszcza żylakami odbytu. Jego wynik może również nieść nieocenione wsparcie dla lekarzy zajmujących się pacjentami oddziałów ratunkowych i neurologicznych, zarówno w trakcie diagnostyki, jak i podczas monitorowania terapii.

Co to jest amoniak?

Amoniak jest to związek chemiczny, będący ubocznym i fizjologicznym produktem metabolizmu białek, znajdujących się w spożywanych pokarmach. W niewielkim stopniu jest wytwarzany przez tkankę mięśniową i nerki, jednak większość obecnego w organizmie amoniaku pochodzi z rozkładu białek w przewodzie pokarmowym, do czego niezbędne jest działanie bakterii jelitowych. Silne właściwości toksyczne amoniaku sprawiają, że jego sprawne usuwanie z organizmu jest wyjątkowo istotnym procesem. Kiedy z aminokwasów zostaje usunięta grupa aminowa i powstaje amoniak, wówczas zostaje on wychwycony z jelit i wraz z krwią trafia do wątroby, gdzie w trakcie cyklu mocznikowego zostaje przekształcony w nieszkodliwy i wydalany wraz z moczem mocznik.

Objawy zatrucia amoniakiem. Co to jest hiperamonemia?

Wzrost stężenia amoniaku we krwi nazywany jest hiperamonemią. Jest to stan bardzo niebezpieczny dla zdrowia, ponieważ amoniak posiada zdolność przenikania przez barierę krew – mózg i może wywoływać uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego (OUN), czyli encefalopatię. Zaburzenia neurologiczne wywołane zatruciem amoniakiem (zarówno fizyczne, jak i osobowościowe), mogą objawiać się jako:

  • obrzęk mózgu,
  • bóle głowy,
  • drżenie mięśni,
  • zaburzenia oddychania,
  • drgawki,
  • wymioty,
  • śpiączka,
  • splątanie,
  • napady agresji,
  • dezorientacja,
  • utrata przytomności,
  • zaburzenie zdolności poznawczych.

Podwyższone stężenie amoniaku może występować także u noworodków. Objawia się on wówczas utratą napięcia mięśniowego, utrudnionym kontaktem z opiekunem (splątaniem), brakiem odpowiedzi na bodźce, brakiem apetytu, sennością oraz spadkiem energii i chęci do zabawy.

Hiperamonemia stanowi bezpośrednie zagrożenie życia pacjenta i w skrajnych przypadkach może doprowadzić do jego zgonu. Objawy te wymagają niezwłocznej konsultacji lekarskiej.

Przyczyny hiperamonemii

Przyczyny wzrostu stężenia amoniaku we krwi mogą być pierwotne lub wtórne.
Hiperamonemia pierwotna wynika z nieprawidłowości metabolicznych w przebiegu cyklu mocznikowego. Najczęściej jest wykrywana u niemowląt i małych dzieci. Na prawidłowy przebieg cyklu mocznikowego wpływa szereg enzymów, a niedobór lub dysfunkcja któregoś z nich wywołana przez choroby dziedziczne, związane z mutacjami genetycznymi, uniemożliwia skuteczne usunięcie amoniaku z organizmu. Jeśli zaburzenia dotyczą enzymów regulujących jeden z późniejszych etapów cyklu mocznikowego, objawy choroby najczęściej są nasilone w mniejszym stopniu i mogą ujawniać się dopiero w późniejszych latach życia, np. jako wynik sytuacji stresowej.
Hiperamonemia wtórna zachodzi wtedy, gdy wzrost ilości amoniaku jest skutkiem encefalopatii wątrobowej lub niewydolności nerek, bądź też jest następstwem jego zwiększonej produkcji, np. w wyniku rozpadu erytrocytów. Schorzenia, które mogą doprowadzić do wystąpienia hiperamonemii wtórnej to przede wszystkim ostre lub przewlekłe choroby nerek, toksyczne lub wirusowe zapalenie wątroby, marskość wątroby, zakrzepica żyły wrotnej,  nowotwory pierwotne wątroby lub mnogie przerzuty do narządu, zespół Rey’a, choroba hemolityczna noworodków, choroby związane z zaburzeniami procesu krzepnięcia krwi, krwawienia do przewodu pokarmowego (pęknięcie żylaków przełyku lub odbytu, perforacja wrzodów żołądka), patologiczny rozrost bakterii jelitowych, uszkodzenia mięśni oraz infekcje przebiegające z odwodnieniem organizmu.

Przejściowy wzrost stężenia amoniaku może być niekiedy również wynikiem uprawiania dużej ilości aktywności fizycznej, palenia papierosów lub przyjmowania niektórych leków (moczopędnych, barbituranów czy kwasu walproinowego).

Polecane dla Ciebie

Jak zbadać stężenie amoniaku we krwi?

Stężenie amoniaku oznacza się najczęściej w osoczu krwi, pobranej z żyły łokciowej do próbówki z EDTA (kwas wersenowy). Pacjent, przystępujący do badania powinien być wypoczęty i unikać większego wysiłku fizycznego oraz palenia papierosów na 48 – 72 h przed badaniem.  Zalecenie obejmuje także brak spożywania posiłków minimum 8 h przed pobraniem krwi, czyli poddaniu się badaniu na czczo.

Amoniak – normy dla kobiety i mężczyzny. Interpretacja wyników badania

Prawidłowy poziom stężenia amoniaku we krwi wynosi około 10 – 50 µmol/l dla kobiet oraz 15 – 60 µmol/l dla mężczyzn. U noworodków i niemowląt poziom amoniaku jest dużo wyższy niż u osób dorosłych i może mieścić się w przedziale 40 – 100 µmol/l. Zjawisko to zachodzi dlatego, że począwszy od drugiej doby życia, w organizmie dziecka dochodzi do fizjologicznego rozpadu części erytrocytów oraz usuwania zawartej w nich hemoglobiny płodowej, która jest metabolizowana w wątrobie.Jeżeli wynik badania znajduje się poza zakresem normy i amoniak we krwi jest zdiagnozowany jako podwyższony, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem. Wzrost poziomu amoniaku powyżej 300 µmol/l może prowadzić do wystąpienia śpiączki wątrobowej i uszkodzenia OUN. Obniżone stężenie amoniaku we krwi, choć zdarza się rzadko, może świadczyć o problemach związanych z ciśnieniem tętniczym i jest wskazaniem do dalszej diagnostyki i porady lekarskiej.

Amoniak we krwi – jak leczyć hiperamonemię?

Stwierdzenie hiperamonemii wymaga zawsze zdiagnozowania przyczyny jej wystąpienia i wyleczenia choroby podstawowej. Doraźnie stosuje się leki obniżające poziom amoniaku oraz wlewy dożylne z glukozy i glutaminy, a niekiedy także hemodializy. Pacjentom zalecana jest także dieta niskobiałkowa i zwrócenie uwagi na prawidłowe nawodnienie organizmu (spożywanie 1,5 – 2,0 l wody dziennie).

  1. R. Caquet, 250 badań laboratoryjnych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.
  2. A. Dembińska-Kieć i in., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Wrocław 2002.
  3. K. Chudziński, Hiperamonemia jako rzadka przyczyna ciężkich zaburzeń świadomości na oddziale intensywnej terapii, „Lekarz wojskowy”, nr 3 (96) 2018.
  4. A. Panasiuk, Encefalopatia wątrobowa, „Forum Medycyny Rodzinnej”, nr 8 (2) 2014.
  5. U. Grata-Borkowska i in., Zaburzenia psychiczne i neurologiczne u pacjentów z encefalopatią wątrobową, „Psychiatria”, nr 4 (13), 2016.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • USG jąder – jak wygląda badanie? Jak się do niego przygotować?

    Wykonanie USG jąder pozwala ocenić zarówno stan jąder, najądrzy, jak i całej moszny. Jest bardzo pomocnym badaniem w sytuacji podejrzenia chorób jąder, takich jak żylaki powózka nasiennego, guz jądra, skręt i przyczepka jądra czy wodniaki. Ultrasonografia to metoda ogólnie dostępna, pozwalającą na szybką diagnozę niepokojących objawów męskiej strefy intymnej oraz na szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia. Jak wygląda USG jąder i jak się do niego przygotować?

  • Prolaktyna (PRL) – badanie, normy, interpretacja wyników

    Badanie poziomu prolaktyny jest wykorzystywane w diagnozowaniu niepłodności u kobiet i mężczyzn, a także w przypadku podejrzenia guza przysadki mózgowej i kontrolowaniu leczenia tej choroby. Normy prolaktyny dla kobiet różnią w zależności od dnia cyklu miesiączkowego, okresu ciąży lub karmienia piersią. Mężczyźni z wysokim poziomem prolaktyny obserwują u siebie spadek libido i zaburzania erekcji, a w skrajnych przypadkach niepłodność. Niedobór prolaktyny jest spotykany rzadko, niemniej u kobiet karmiących może doprowadzić do zaniku produkcji mleka w gruczołach sutkowych. Jak poradzić sobie z zaburzeniami ilości prolaktyny w organizmie, ile kosztuje badanie PRL i czy stres przyczynia się do zaburzeń hormonalnych? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Lipaza trzustkowa (ALP)– badanie enzymu trzustkowwego. Normy, podwyższona, obniżona

    Badanie poziomu lipazy (ALP) pozwala ocenić ewentualne choroby trzustki, które objawiają się na przykład jako ból po lewej stronie brzucha, najczęściej pół godziny po spożytym posiłku lub po wypiciu alkoholu. To proste oznaczenie polegające na analizie próbki krwi żylnej, oddanej w punkcie pobrań na czczo, najlepiej w godzinach porannych. Ile kosztuje badanie lipazy trzustkowej, które parametry należy dodatkowo sprawdzić wraz z analizą enzymów trzustkowych i jakie są normy ALP? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Czy mutacja genu MTHFR może być przyczyną pornień nawykowych i zakrzepicy?

    Genotyp genu MTHFR pośrednio wpływa na metabolizm i przyswajanie kwasu foliowego w organizmie człowieka. Mutacja w genie MTHFR jest łączona z występowaniem u pacjenta tendencji do nadkrzepliwości i zakrzepicy, nowotworów bądź zwiększonego ryzyka chorób układu krążenia. Doniesienia te jednak bywają sprzeczne i nie znajdują przełożenia na rekomendacje specjalistów w sprawie wdrożenia profilaktycznej diagnostyki mutacji w genie MTHFR. Kwestia niedoborów kwasu foliowego jest szczególnie istotna w planowaniu ciąży, diagnostyce niepowodzeń położniczych i trudności z utrzymaniem ciąży, a także przy ustalaniu przyczyn urodzenia dziecka z wadą cewy nerwowej.

  • Jak rozpoznać toczeń rumieniowaty układowy?

    Toczeń rumieniowaty układowy, podobnie jak inne choroby układowe tkanki łącznej, jest przewlekłą chorobą nieuleczalną, którą można zdiagnozować m.in. dzięki badaniu przeciwciał ANA. Nie można nigdy samodzielnie interpretować wyników analiz, polegać na informacjach i zdjęciach zamieszczanych na internetowych forach oraz bagatelizować objawów. Diagnostyka tocznia jest bardzo złożonym procesem, który wymaga wyjątkowo indywidualnego podejścia do każdego pacjenta.

  • Testy DNA na ojcostwo – jak wygląda badanie, ile kosztuje i kiedy można je wykonać?

    Testy na ojcostwo wykonywane są od lat 80. XX wieku. Przez lata zmieniały się techniki inżynierii genetycznej, dzięki którym możliwe stało się ustalenie lub wykluczenie ewentualnego rodzicielstwa. Obecnie nie ma konieczności czekania z wykonaniem badań aż do momentu narodzin dziecka, ponieważ może je wykonać jeszcze na etapie rozwoju płodowego. Jak wygląda badanie? Skąd pobrać próbkę do testu i ile on kosztuje?

  • Cytologia płynna (LBC) a tradycyjna – która jest bardziej dokładna? Cena, refundacja

    Regularnie wykonywana cytologia pomaga uniknąć zachorowania na raka szyjki macicy. Przez wiele lat była ona wykonywana jedynie w formie szkiełkowej. W 2016 roku Polskie Towarzystwo Patologów (PTP) wnioskowało do Ministerstwa Zdrowia o zmianę standardów diagnostycznych na bardziej dokładne i czułe, czyli na cytologię na podłożu płynnym, nazywanej w skrócie LBC. Jak wygląda cytologia płynna i czym różni się od klasycznej metody diagnostycznej?  Czy cytologia na podłożu płynnym jest refundowana przez NFZ?

  • Jakie badania powinna wykonać kobieta po 40-stce?

    Zaczynając czwartą dekadę życia, dobrze jest wykonać badania kontrolne organizmu. Część z nich będzie taka sama dla kobiety i mężczyzny, niemniej istnieją także te, które powinna wykonać jedynie kobieta. Mówimy tu zarówno o oznaczeniach laboratoryjnych, jak i obrazowych. Które badania powinna wykonać kobieta po ukończeniu 40. roku życia?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij