Kwas octowy (E260) – właściwości i zastosowanie. Kwas etanowy i jego wpływ na zdrowie

Kwas octowy, inaczej nazywany etanowym, jest wykorzystywany w wielu gałęziach przemysłu. Używa się go w branży farmaceutycznej (m.in. do produkcji aspiryny), a także w branży spożywczej, gdzie oznacza się go numerem E260. Jakimi właściwościami charakteryzuje się kwas octowy i jaki jest jego wpływ na zdrowie? 

Wiele substancji chemicznych stosowanych na skalę przemysłową jest znana ludzkości od setek lub nawet tysięcy lat. My sami w mniejszym lub większym stopniu korzystamy z nich każdego dnia. Przykładem takiej substancji jest kwas octowy. Ma on zastosowanie nie tylko podczas przyrządzania posiłków, ale również w trakcie sprzątania czy odświeżania ubrań. W przemyśle z powodzeniem stosowany jest jako substrat w wielu syntezach chemicznych oraz jako składnik różnorodnych produktów. Poniżej charakterystyka tej ciekawej substancji chemicznej.   

Kwas octowy – charakterystyka i właściwości 

Kwas octowy to nazwa zwyczajowa kwasu etanowego, który jest substancją chemiczną zaliczaną do związków organicznych. W swojej czystej postaci (w temperaturze pokojowej) jest bezbarwną cieczą o ostrym, nieprzyjemnym, drażniącym i charakterystycznym zapachu. Jest substancją o właściwościach higroskopijnych, co oznacza, że pochłania wilgoć z powietrza.  

Kwas octowy najczęściej używany jest w postaci rozcieńczonej. W zależności od stężenia stosuje się zwyczajowe nazwy jego roztworów. Czysty kwas octowy (stężenie w okolicach 100%) nazywany jest lodowatym (w temperaturze 16°C czysty kwas octowy zmienia stan skupienia – krzepnie, formując przeźroczyste kryształy, wizualnie podobne do kryształów lodu). Roztwór o stężeniu 70%–80% nosi nazwę esencji octowej. Ocet spożywczy, czyli roztwór, w którym stężenie kwasu octowego wynosi 6%–10% to ten, który znajdziemy w kuchniach wielu z nas. Kwas octowy wykazuje właściwości bakteriobójcze. 

Na skalę przemysłową kwas etanowy otrzymywany jest na drodze syntez chemicznych (karbonylowanie metanolu, utlenianie butanu, niskooktanowych benzyn lub aldehydu octowego). Inną metodą produkcji kwasu octowego jest fermentacja octowa alkoholu etylowego (otrzymywanego w procesie fermentacji alkoholowej cukrów). Jest ona źródłem kwasu octowego wykorzystywanego w celach spożywczych. W procesie tym uczestniczą bakterie z rodzaju Acetobacter genus i Clostridium acetobutylicum. Kwas octowy jest także otrzymywany jako produkt uboczny suchej destylacji drewna. 

Kwas octowy – zastosowanie 

Kwas octowy jest substratem wielu syntez chemicznych realizowanych na skalę przemysłową. Stosuje się go do otrzymywania takich substancji jak bezwodnik octowy czy estry kwasu octowego i chloroooctowego.  

Jest ważnym substratem podczas produkcji: leków (aspiryny, leków przeciwbakteryjnych, antybiotyków), esencji octowej, włókien syntetycznych (sztucznego jedwabiu, karboksymetylocelulozy, octanu celulozy). Używany jest także jako rozpuszczalnik podczas rafinacji kwasu tereftalowego stosowanego w produkcji polimeru – poli(tereftalanu etylenu), PET. W niskich stężeniach (do 5%) wykorzystuje się go jako herbicyd kontaktowy do zwalczania chwastów i niektórych traw. Właściwości bakteriobójcze sprawiają, że jest często stosowany do czyszczenia powierzchni, nie tylko w gospodarstwie domowym. 

Kwas octowy otrzymywany w procesie fermentacji octowej, rozcieńczony do kilkuprocentowego roztworu, jest używany w przemyśle spożywczym jako ocet spożywczy (często nazywany spirytusowym) służący głównie do konserwacji żywności. Na liście dodatków do żywności jest oznakowany numerem E260.  

E260 w żywności – w jakich produktach można go znaleźć? 

Kwas octowy jest składnikiem wielu produktów spożywczych. Najbardziej popularne z nich to wszelkiego rodzaju produkty marynowane – warzywa, owoce czy jajka. Jest w nich składnikiem konserwującym (ograniczającym możliwość rozwoju chorobotwórczych drobnoustrojów) oraz odpowiadającym za charakterystyczny kwaskowaty posmak.  

Kwas octowy stosuje się również podczas produkcji niektórych serów. Jego dodatek umożliwia ścięcie białek mleka i oddzielenie powstałych grudek od serwatki. Połączony z sodą oczyszczoną umożliwia uzyskanie puszystej struktury wielu wypieków – zarówno tych słodkich, jak i wytrawnych.  

Wyniki badań nad zdrowotnymi właściwościami kwasu octowego 

Dostępne doniesienia naukowe wskazują, że kwas octowy, stosowany z umiarem i pod kontrolą, może mieć pozytywne właściwości wpływające na nasze zdrowie. Badania przeprowadzone na ludziach wykazują, że może on pomagać kontrolować poziom cukru we krwi po posiłku oraz być czynnikiem wspomagającym utratę wagi.  

Szkodliwość kwasu octowego (E260) 

Spożywczy kwas octowy używany w rozsądnych ilościach jest składnikiem bezpiecznym dla naszego zdrowia i życia. Jednak stosowany nieracjonalnie, może być dla nas substancją szkodliwą. Jego zbyt duża konsumpcja może spowodować zgagę lub niestrawność. Również szkliwo, występujące na powierzchni naszych zębów, wystawione na regularne działanie kwasu octowego może ulec degradacji.