Czerwień koszenilowa (E124) – właściwości i zastosowanie. Czy ten barwnik jest szkodliwy?
Joanna Orzeł

Czerwień koszenilowa (E124) – właściwości i zastosowanie. Czy ten barwnik jest szkodliwy?

Czerwień koszenilowa (E124) to niezwykle popularny barwnik syntetyczny używany głównie w przemyśle spożywczym, spotykany również w kosmetykach i lekach. Jakie są jego właściwości? Jakie ma wpływ na nasze zdrowie i dlaczego zalicza się go do tzw. szóstki z Southampton? 

Producenci żywności, dbając o popyt na swoje produkty, zwiększają ich atrakcyjność sensoryczną używając przeróżnych substancji dodatkowych. Jako że konsument przede wszystkim „je oczami”, to właśnie barwniki mają tutaj wiodące znaczenie. Z definicji barwniki albo przywracają produktom pierwotną barwę utraconą w wyniku procesów przetwarzania, przechowywania, pakowania i dystrybucji, albo nadają barwę produktom wcześniej bezbarwnym. Po co? By stały się łatwiej rozpoznawalne, apetyczne, a ich barwa podkreślała smak, aromat i świeżość. Takie zachęcanie klientów do większych i częstszych zakupów ma niebagatelny wpływ na rozwój rynku barwników, który w latach 2010–2015 osiągnął ponad czterdziestoprocentowy wzrost! 

Zgodnie z międzynarodowym kodem barwniki oznaczane są na etykietach symbolem E i liczbami od 100 do 199. Barwniki dzielimy na naturalne, identyczne z naturalnymi, syntetyczne organiczne oraz nieorganiczne. 

Czerwień koszenilowa (E124) – co to takiego? 

Czerwień koszenilowa (ang. cochineal red), zwana też pąsem 4R, to organiczny, syntetyczny barwnik azowy oznaczony kodem E124. Używany przede wszystkim w przemyśle spożywczym. 

Barwniki azowe to najważniejsza, najliczniejsza grupa barwników syntetycznych stosowanych w przemyśle spożywczym, tekstylnym czy w analizie chemicznej. Zawierają w swej cząsteczce grupę azową -N=N-; zazwyczaj jedną, rzadziej dwie lub trzy. Są proste i tanie w produkcji, substraty używane w reakcjach ich otrzymywania są łatwo dostępne, sama reakcja nie wymaga skomplikowanych warunków (jest prowadzona w wodzie o temperaturze bliskiej temperatury otoczenia), a jej wpływ na środowisko jest znikomy.

Barwniki azowe mogą być wytwarzane we wszystkich kolorach tęczy, ale najszerzej używane są żółcie i czerwienie. Przystępny proces produkcji to niejedyna zaleta tych barwników. W porównaniu z barwnikami naturalnymi są one znacznie trwalsze: są niewrażliwe na ciepło, na zmiany pH, nie blakną pod wpływem światła lub tlenu. 

Czerwień koszenilowa a koszenila (karmin) 

Czerwień koszenilowa (E124) często mylona jest z innym barwnikiem – koszenilą (E120) – jednak podobieństwo kryje się wyłącznie w ich nazwach oraz barwie. 

Koszenila (inaczej karmin lub kwas karminowy) jest naturalnym, ciemnoczerwonym barwnikiem pozyskiwanym z wysuszonych i zmielonych pancerzyków owadów. Obecnie głównie z pluskwiaków z Meksyku: czerwców kaktusowych (Dactylopius coccus); a wcześniej, do XVI wieku, również z czerwców polskich (Porphyrophora polonica).

Koszenila wyróżnia się tym, że jest jedynym barwnikiem pochodzenia zwierzęcego, który dodawany jest do żywności (uwaga, weganie i wegetarianie!). Jako jeden z nielicznych barwników naturalnych nie blaknie z biegiem czasu, jest odporny na utlenianie, działanie światła i wysokiej temperatury. Koszenila może jednak działać alergizująco jako alergen pokarmowy, wziewny i kontaktowy, a nawet prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego. 

Czerwień koszenilowa (E124) – właściwości 

Czerwień koszenilowa w temperaturze pokojowej jest ciemnoczerwonym proszkiem. Bardzo dobrze rozpuszcza się w substancjach polarnych czyli: wodzie, glikolu, glicerynie czy etanolu, tworząc intensywnie zabarwione roztwory. Jest barwnikiem odpornym na działanie czynników takich jak zmiany pH, promieniowanie UV czy temperatura.  

W jakich produktach można znaleźć E124? 

W przemyśle spożywczym czerwień koszenilowa dodawana jest m.in. do ciast w proszku, dżemów, galaretek, zup pomidorowych, sosów, a przede wszystkim do słodyczy: żelków, cukierków pudrowych, lizaków, landrynek, draży, galaretek w cukrze, gum do żucia. 

Czerwień koszenilowa a zdrowie

Czerwień koszenilowa, jak wszystkie barwniki azowe, bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie i tym samym nie jest kumulowana w organizmie, lecz jest metabolizowana przez wątrobę i wydalana z moczem. Ewentualne efekty uboczne wynikają więc z produktów degradacji: w wyniku redukcji z udziałem azoreduktaz z mikroflory jelitowej barwniki azowe są metabolizowane do amin aromatycznych, będących potencjalnie rakotwórczymi (chociaż w przypadku czerwieni koszenilowej działanie to nie zostało potwierdzone). 

Typowym skutkiem ubocznym spożycia barwników azowych jest nasilenie objawów u osób nietolerujących salicylany. Azozwiązki pobudzają uwalnianie histaminy, co wywołuje alergie i nasila ataki astmy. 

To, co najbardziej niepokojące, dotyczy jednak głównej grupy docelowej spożywającej słodycze barwione czerwienią koszenilową nawet kilka razy w tygodniu, czyli dzieci. Barwnik E124 należy do niechlubnej „szóstki z Southampton” (obok żółcieni pomarańczowej, żółcieni chinolinowej, azorubiny, czerwieni Allura, tartrazyny), czyli barwników spożywczych, które w towarzystwie konserwantu, benzoesanu sodu, wywołują u dzieci nadpobudliwość.

Badania nad nimi prowadzono w 2007 roku w Southampton w Wielkiej Brytanii. Dzieciom w dwóch grupach wiekowych (153 dzieciom 3-letnim oraz 144 dzieciom 8- i 9-letnim) podawano napoje z ww. barwnikami (lub z placebo). Napoje konserwowano benzoesanem sodu. W obu grupach wiekowych zaobserwowano znaczną nadaktywność ruchową, problemy z koncentracją, impulsywność, niepokój. W wyniku tychże badań zgodnie z art. 24 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 w sprawie dodatków do żywności wszystkie produkty spożywcze zawierające którykolwiek z tych barwników muszą zawierać na etykiecie ostrzeżenie: „może mieć szkodliwy wpływ na aktywność i skupienie uwagi u dzieci”. Rozporządzenie 1333/2008 zawierało również wymóg ponownej oceny bezpieczeństwa dopuszczonych ówcześnie substancji dodatkowych przez Europejski Urząd do Spraw Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). EFSA w 2009 roku wydał zaktualizowane opinie, m.in. na temat czerwieni koszenilowej, obniżając jej ADI (ang. Acceptably Daily Intake – dopuszczalne dzienne pobranie) z 4 mg/kg masy ciała dziennie na 0,7 mg/kg masy ciała dziennie. 

Jak widać wykaz dodatków dopuszczonych do stosowania w żywności nie jest stały, lecz podlega cyklicznej ocenie pod względem bezpieczeństwa. Również my, konsumenci, mamy realny wpływ na zdrowie nasze i naszych pociech: wnikliwie czytajmy etykiety produktów, edukujmy się w zakresie zdrowego odżywiania, a w kontekście niniejszego artykułu: interesujmy się, jaki asortyment kusi nasze dzieci w sklepikach szkolnych. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Po jakie zioła sięgać na odchudzanie?

    Zioła stosowane w procesie odchudzania stanowią doskonały suplement do dobrze zbilansowanej diety, która powinna być urozmaicona i opierać się na dużej ilość warzyw, owoców, zdrowych źródeł białek, tłuszczy i węglowodanów złożonych. Wszystkie te produkty w trakcie pozbywania się zbędnych kilogramów powinny być spożywane w określonej ilości, czyli mieścić się w założeniach tzw. diety redukcyjnej. Nie należy zapominać również o systematycznej aktywności fizycznej dostosowanej do fizjologii i stanu zdrowia osoby, która się odchudza. Które zioła na odchudzanie wybrać, czy pomagają one zmniejszyć łaknienie i ograniczają wchłanianie węglowodanów? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.  

  • Adaptogeny – Traganek błoniasty – właściwości lecznicze herbaty z korzenia Astragalus membranaceus

    Traganek błonisty jest adaptogenem. Wspomaga organizm w sytuacjach, kiedy jest on narażony na stres i w momentach obniżonej odporności. Ponadto spowalnia procesy starzenia, dzięki swoim silnym właściwością przeciwutleniającym. Osoby, które cierpią z powodu reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS), tocznia rumieniowatego układowego lub zażywają leki immunosupresyjne nie powinny suplementować preparatów z Astragalus membranaceus, ponieważ traganek obniża skuteczność preparatów stosowanych w leczeniu tych chorób. Który preparat z adaptogenem wybrać, jaka jest zalecana dawka dzienna traganka błonistego i jak przygotować herbatę z korzenia Astragalus membranaceus? Odpowiedzi na te pytania znajdują się niniejszym artykule.

  • Flawonoidy – czym są? Rodzaje, źródła i właściwości flawonoidów

    Flawonoidy to fitozwiązki, czyli substancje naturalnie występujące w roślinach, o niezwykle bogatym działaniu prozdrowotnym. Ich wpływ na organizm jest tak korzystny, że wyizolowana w 1930 roku jako pierwsza z tej grupy rutyna uznana została za nowo odkrytą witaminę – nazwano ją witaminą P. Do teraz, po latach badań i po tysiącach kolejnych odkrytych związków z tej grupy, zdarza się usłyszeć tę nazwę jako zbiorcze określenie flawonoidów. Co to za substancje i jakie mają dokładnie właściwości? Dowiedzmy się więcej. 

  • Waporyzacja – na czym polega? Jak wypada w porównaniu z tradycyjnym paleniem?

    Waporyzacja to termin znany od dawna, oznaczający zjawisko fizyczne – wydzielanie pary wodnej. Odparowywanie substancji aktywnych z ziół jest natomiast czymś nowym, lecz stało się już światowym trendem. Dowiedz się, na czym polega i czym różni się od palenia? Jakich korzyści może dostarczać inhalacja bezdymna z wykorzystaniem waporyzatora?

  • Skorzonera – co to za warzywo? Wartości odżywcze, właściwości i zastosowanie wężymordu

    Skorzonera, zwana inaczej wężymordem, to roślina mało popularna w Polsce. Warto jednak wiedzieć, że to warzywo może stanowić ciekawy i wartościowy element naszej diety. Czym dokładnie jest skorzonera? Jakimi właściwościami się wyróżnia? Kto może włączyć ją do swojej diety? Podpowiadamy. 

  • Seler naciowy – wartości odżywcze i właściwości. Dlaczego warto go jeść?

    Seler naciowy to warzywo popularne wśród osób odchudzających się i dbających o zdrowy styl życia, jednak wciąż niedocenione. Łodygi selera naciowego stanowią bogate źródło witamin i składników mineralnych, dostarczają błonnika i należą do produktów o niskim IG. Co jeszcze warto wiedzieć o selerze naciowym? 

  • Kwercetyna – właściwości prozdrowotne. Jakie są naturalne źródła kwercetyny? Kiedy warto ją suplementować?

    Kwercetyna należy do grupy bioaktywnych związków roślinnych o działaniu antyoksydacyjnym, zwanych flawonoidami. Jest to naturalny barwnik roślinny występujący w wielu owocach i warzywach, znajduje się np. w liściach zielonej herbaty, cebuli, brokułach, jabłkach, jagodach, winogronach. Kwercetyna posiada cenne właściwości przeciwzapalne i przeciwnowotworowe, wpływa również korzystnie na układ sercowo-naczyniowy oraz na metabolizm. 

  • Zeaksantyna – w jakich produktach można ją znaleźć? Zeaksantyna a zdrowie oczu

    Zeaksantyna to substancja niezbędna dla zdrowia oczu. Na czym polega jej korzystny wpływ na zmysł wzroku? Jak możemy uzupełnić jej poziom, by cieszyć się tymi dobrodziejstwami? Poznajmy właściwości zeaksantyny i sposoby na dostarczenie jej organizmowi. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij