Barwnik koszenila (E120) – czym jest? Właściwości, zastosowanie, szkodliwość kwasu karminowego
Joanna Orzeł

Barwnik koszenila (E120) – czym jest? Właściwości, zastosowanie, szkodliwość kwasu karminowego

Koszenila (E120, kwas karminowy) to naturalny barwnik pochodzenia zwierzęcego, którego używa się w przemyśle spożywczym, kosmetycznym czy farmaceutycznym. Barwnik otrzymuje z owadów żyjących na kaktusach – czerwców kaktusowych. Czy koszenila jest bezpieczna dla zdrowia? W jakich produktach można ją znaleźć? Podpowiadamy. 

Intensywnie zabarwione produkty w zdecydowanie większym stopniu przyciągają nasze oko niż te charakteryzujące się zabarwieniem stonowanym. Wiele z produktów jest zatem dodatkowo barwionych specjalnie do tego celu przeznaczonymi substancjami, czyli barwnikami. Substancje te dzielimy na naturalne (pozyskiwane z naturalnych surowców) oraz sztuczne (uzyskiwane na drodze syntezy w laboratoriach czy reaktorach chemicznych). Dla zdecydowanej większości konsumentów wybór pomiędzy barwnikami naturalnymi a syntetycznymi jest ukierunkowany na te pierwsze. Wybór ten często podyktowany jest przekonaniem, że naturalny barwnik będzie pozyskiwany z surowców roślinnych. Faktycznie większość ze stosowanych w wielu gałęziach przemysłu barwników naturalnych jest pochodzenia roślinnego, jednak wykorzystywane są także barwniki naturalne pochodzenia zwierzęcego. Jednym z nich jest stosowana między innymi w przemyśle kosmetycznym czy spożywczym koszenila. 

Koszenila (E120) – co to za barwnik? 

Koszenila to ciemnoczerwony barwnik pochodzenia zwierzęcego, który na listach składników produktów znajdziemy również pod nazwami kwas karminowy, karmina czy E120. Jest to organiczny związek chemiczny o wzorze sumarycznym C22H20O13

Kwas karminowy pozyskiwany jest z owadów – czerwców kaktusowych (Dactylopius coccus). Co ciekawe do XVI wieku był również produkowany na terenie Polski (z owadów o nazwie czerwiec polski (Porphyrophora polonica)).

Jeden kilogram koszenili uzyskuje się z około 155 tysięcy owadów. Są one hodowane na plantacjach lub zbierane na wolności, a zabija się je przez działanie wysoką temperaturą. W zależności od wybranego źródła energii (gorąca woda, światło UV, para wodna czy gorąca powietrze) uzyskuje się finalny produkt o różnym zabarwieniu. Półprodukt następnie poddaje się procesowi suszenia. Z wysuszonych sproszkowanych owadów kwas karminowy ekstrahowany jest za pomocą ekstrakcji ciało stałe – ciecz przy użyciu gorącej wody. Ekstrakt odparowuje się do uzyskania suchej masy, która stanowi gotowy barwnik. Handlowo dostępny barwnik E120 występuje w połączeniu z kationami amonu, wapnia, sodu i potasu, pojedynczo lub w kombinacjach.  

Od 1991 roku znana jest metoda całkowicie syntetycznego otrzymywania kwasu karminowego.  

Koszenila a czerwień koszelinowa 

Często barwnik koszenila, oznaczany jako E120, jest mylony z innym barwnikiem o czerwonym kolorze – czerwienią koszenilową oznaczaną jako E124. O ile pierwsza substancja jest pochodzenia naturalnego, o tyle druga jest zaliczana do grupy syntetycznych barwników azowych. 

Właściwości koszenili (kwasu karminowego, karminu)

Jako jeden z niewielu barwników pochodzenia naturalnego kwas karminowy jest rozpuszczalny w wodzie. Co więcej, pod wpływem czasu, czynników utleniających i czynników atmosferycznych (np. temperatura) nie ulega szybkiej degradacji, a co za tym idzie barwione z jego użyciem produkty zachowują dłużej nadany z jego pomocą kolor.  

Sugeruje się, że jego odporność jest większa niż dla niejednego barwnika syntetycznego. Jak większość barwników, tak i koszenila zmienia swoją barwę w zależności od pH środowiska, w którym się znajduje. Jest to czynnik zmniejszający stabilność barwy czerwieni koszenilowej, dlatego w praktyce barwę utrwala się dodatkiem jonów wapnia lub glinu, uzyskując w ten sposób stabilne połączenia nazywane karminami.   

Polecane dla Ciebie

Koszenila (E120) – w jakich produktach występuje? 

Ten czerwony barwnik pozyskiwany z robaków jest z powodzeniem stosowany w wielu gałęziach przemysłu do których zaliczamy przemysł spożywczy, farmaceutyczny czy kosmetyczny.  W przemyśle spożywczym E120 jest stosowany do barwienia jogurtów, lodów deserów, soków napojów gazowanych, sosów marynat oraz mięsa i jego przetworów. Producenci kosmetyków znaleźli dla czerwieni koszenilowej zastosowanie między innymi do barwienia cieni do powiek, kredek do ust, róży, szamponów i tuszów do rzęs. 

Również leki i suplementy diety, produkowane przez firmy farmaceutyczne, mogą w swoim składzie zawierać kwas karminowy, która stosowana jest do nadania pożądanej barwy np. powłokom tabletek czy syropom. Inne zastosowanie barwnika pozyskiwanego z czerwców kaktusowych to składniki pigmentów malarskich czy barwników stosowanych do farbowania tkanin.  

Czy koszenila jest bezpieczna dla zdrowia? 

Koszenila jest rozpoznana jako alergen wziewny, kontaktowy i pokarmowy, u osób nadwrażliwych może wywoływać niepożądane reakcje alergiczne ze wstrząsem anafilaktycznym włącznie. Ze względu na odzwierzęce pochodzenie czerwieni karminowej wspomniane reakcje alergiczne mogą być wywoływane przez pozostałości białek, a nie cząsteczki samego barwnika. Zaleca się unikanie stosowania produktów zawierających czerwień koszenilową osobom uczulonym na salicylany oraz astmatykom. Co więcej, może być czynnikiem wywołującym astmę zawodową (np. u pracowników przemysłu przetwórstwa mięsnego).  

Dopuszczalne dzienne spożycie E120 wynosi 5 mg/kg masy ciała. Jest to wartość ustalona przez Światową Organizację Zdrowia. Należy jednak pamiętać, że dla alergików dawka ta może być niebezpieczna. 

Należy też zwrócić uwagę na fakt, że w praktyce stosowane są karminy, które zawierają w swoim składzie jony glinu, który jest uznawany za pierwiastek mogący negatywnie oddziaływać na nasze zdrowie. Dlatego też, podobnie jak w przypadku wszelkich innych dodatków do żywności, należy stosować podejście zdroworozsądkowe i żywność przetworzoną (z definicji zawierającą więcej substancji dodatkowych) w miarę możliwości spożywać rzadko. 

Ze względu na szerokie zastosowanie koszenilę można kupić zarówno w sklepach z zaopatrzeniem producentów żywności, jak i tych dedykowanych artystom plastykom. Cena barwnika koszenili jest zróżnicowana w zależności od formy, czystości i przeznaczenia.  

  1. K. Lis, Z. Bartuzi, Naturalne i identyczne z naturalnymi barwniki spożywcze a alergie pokarmowe, "Alergia Astma Immunologia", nr 25 2020.  
  2. P. Allevi i in., The First Total Synthesis of Carminic Acid, Journal of the Chemical Society, "Chemical Communications", nr 18 1991.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Bursztyn – pochodzenie, właściwości i zastosowanie

    Jednym z nieodzownych elementów nadbałtyckiego krajobrazu są miejsca, w których kupimy wyroby z bursztynu. Choć pierwsze skojarzenie z tym minerałem to biżuteria, producenci oferują również nalewki, maści i wiele innych produktów. Czym jest bursztyn i jak powstaje? Czy ma właściwości lecznicze? Jak rozpoznać ten prawdziwy?

  • Kwas elagowy – właściwości, występowanie, zastosowanie

    W naturze można odnaleźć niezliczoną ilość substancji aktywnych, które wykazują działanie ochronne i/lub lecznicze. Jedną z nich jest kwas elagowy, nad którym trwają intensywne badania. Dlaczego świat nauki tak ochoczo eksploruje jego właściwości? Sprawdziliśmy!

  • Johimbina – właściwości i zastosowanie

    Jednym z alkaloidów, których oddziaływanie na organizm ludzki zostało stosunkowo dobrze zbadane, jest johimbina. Znana jako „spalacz tłuszczu” lub składnik pomagający w problemach z uzyskaniem wzwodu członka. Czym zatem jest johimbina i jak działa na nasz organizm? Czy może wspomagać odchudzanie? I czy jest bezpieczna? Odpowiadamy.

  • Jak działa mentol? W jakich produktach można go znaleźć?

    Mentol, który kojarzymy ze świeżym zapachem i odświeżającym smakiem, wykazuje wiele właściwości leczniczych. Z tego względu znajdziemy go nie tylko w kosmetykach czy popularnych produktach spożywczych, ale także i farmaceutykach. Jakie zatem dokładnie działanie wykazuje mentol? Czy może być szkodliwy? Kto powinien ograniczyć jego stosowanie?

  • Garbniki – właściwości i zastosowanie

    Znane są od wieków, używane zarówno w przemyśle, farmakognozji, kosmetyce. Co zatem wiemy o garbnikach? Jakie są ich właściwości? W jakich produktach możemy je znaleźć?   

  • Dioksyny – toksyczność, objawy i skutki zatrucia

    Dioksyny należą do chorobotwórczych związków chemicznych, które od lat znajdują się na listach światowych organizacji dbających o zdrowie i życie ludzi oraz zwierząt, a także nadzorujących dobrostan środowiska. To substancje niemające żadnego praktycznego zastosowania, ale za to z długą listę skutków ubocznych ich obecności w organizmie. Czym są dioksyny i dlaczego są groźne?

  • Minerał mika – właściwości kosmetyków z łuszczykiem

    Mika, nazywana łuszczykiem, to minerał, który wykorzystuje się w wielu gałęziach przemysłu. Do branż, w których mika jest niezwykle ceniona, zalicza się przemysł kosmetyczny. Zwłaszcza producenci kosmetyków mineralnych korzystają z naturalnych złóż miki. Jakie cechy powodują, że ten minerał jest szczególnie ceniony? W jakich produktach można go znaleźć? Czy jest bezpieczny?

  • Wazelina – jak działa?

    Wazelina od lat cieszy się popularnością wśród ludzi w każdym wieku ze względu na jej uniwersalne zastosowanie. W poniższym artykule omawiamy wszystkie zalety i właściwości wazeliny, a także sprawdzamy, czy jej stosowanie jest bezpieczne.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij