×
DOZ.PL Darmowa
aplikacja
DOZ.pl
Zainstaluj

Ból ucha u dziecka – przyczyny, leczenie i domowe sposoby

Ból ucha u dzieci może mieć różne podłoże. Zwykle wywołują go stany chorobowe, jak np. zapalenie ucha środkowego. Dziecko z bolącym uchem często jest także rozdrażnione i płaczliwe. W jaki sposób można mu pomóc złagodzić ból za pomocą domowych sposobów? Kiedy należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem?

Ból ucha u dziecka jest częstą dolegliwością z jaką rodzice wraz z maluchem zgłaszają się do gabinetu lekarskiego. Występuje on najczęściej u niemowląt i małych dzieci, głównie w sezonie jesienno-zimowym. Najczęstszą przyczyną bólu ucha u dziecka jest ostre zapalenie ucha środkowego, występujące w większości przypadków podczas infekcji górnych dróg oddechowych z katarem. Bólu nie należy lekceważyć, gdyż może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak niedosłuch czy głuchota.  

Ból ucha u dzieci – czym może być spowodowany?   

Ból ucha jest powszechną przypadłością, zwłaszcza u niemowląt i małych dzieci. Zazwyczaj dopiero dzieci powyżej 3. roku życia potrafią zlokalizować i nazwać ból ucha, co zdecydowanie ułatwia dalszą diagnostykę i szybkie wdrożenie leczenia. W przypadku niemowląt i małych dzieci rodzice zazwyczaj zgłaszają także niepokój u dziecka, pogorszenie łaknienia, płaczliwość, problemy ze snem, wymioty lub rozluźnione stolce, pocieranie lub pociąganie przez dziecko za ucho. 

Ważną rolę w zwiększonej częstości zapalenia ucha u małych dzieci odgrywają różnice w budowie anatomicznej i czynności trąbki słuchowej, a także częste w tym wieku infekcje górnych dróg oddechowych lub przerost III migdałka. 

Ból ucha może być związany ze stanem zapalnym ucha środkowego, zewnętrznego lub sąsiadujących z uchem okolic takich jak gardło, jama ustna, zęby czy krtań.  

Najczęstszą przyczyną bólu ucha u dzieci jest ostre zapalenie ucha środkowego. Jest ono konsekwencją zakażenia górnych dróg oddechowych przebiegającego z katarem. Typowym objawem ostrego zapalenia ucha środkowego jest ból ucha, jednakże może on nie występować nawet u 20% chorych dzieci. Ból ucha w ostrym zapaleniu ucha środkowego jest silny, pulsujący, w większości przypadków trwa krótko, zazwyczaj jeden dzień. Może wystąpić upośledzenie słuchu, uczucie pełności w uchu oraz gorączka.  

Należy pamiętać, że ból ucha może być również spowodowany przez wcześniejsze urazy, obecność ciała obcego w uchu, czop woskowinowy czy półpasiec uszny.  

Ból ucha u dziecka – diagnostyka i leczenie  

W celu rozpoznania przyczyny bólu ucha u dziecka niezbędne jest badanie otoskopowe przez lekarza. Za pomocą otoskopu lekarz może obejrzeć przewód słuchowy zewnętrzny oraz błonę bębenkową i stwierdzić przyczynę bólu czy niedosłuchu. Niezbędne jest również obejrzenie gardła dziecka, by wykluczyć stan zapalny.  

W niektórych przypadkach ostrego zapalenie ucha dochodzi do pęknięcia błony bębenkowej i pojawienia się wycieku z ucha. Najczęściej wydzielina początkowo jest wodnista, później może być ropna i gęsta.

Gdy u dziecka wystąpi wyciek z ucha niezbędne jest badanie lekarskie i ocena ucha oraz późniejsza kontrola procesu gojenia się pękniętej błony bębenkowej. W takich przypadkach należy pamiętać, aby nie moczyć ucha – zwłaszcza podczas kąpieli. Do momentu całkowitego wygojenia się pękniętej błony bębenkowej niezbędne jest również zaprzestanie uczęszczania na basen.  

Następstwem przebytego ostrego zapalenia ucha u dzieci może być wysiękowe zapalenie ucha środkowego. W wyniku niedoleczonego ostrego zapalenia ucha środkowego lub w wyniku niedrożności trąbki słuchowej w uchu środkowym gromadzi się wysięk. W wysiękowym zapaleniu ucha rzadko pojawia się ból, natomiast może dojść do pogorszenia słuchu, wrażenia trzasków w uchu czy uczucia pełności.  

Należy pamiętać, że dziecko może chorować na ostre zapalenie ucha środkowego kilkakrotnie. Nawracające zapalenia ucha środkowego u dzieci możemy rozpoznać, gdy występuje 3 lub więcej epizodów choroby w ciągu 6 miesięcy lub 4 i więcej w ciągu 12 miesięcy.  

Domowe sposoby na ból ucha u dziecka  

Podstawą leczenia ostrego zapalenia ucha jest leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Nie zaleca się płukania ucha, stosowania kropli czy olejków lub innych substancji.

Powszechnie znany olejek kamforowy powoduje rozgrzanie skóry, dzięki czemu może zmniejszyć ból. Warto jednak pamiętać, że można go stosować tylko zewnętrznie, na skórę wokół ucha. Należy unikać smarowania olejkiem środka ucha. 

Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania dziecka na ostre zapalenie ucha środkowego zaleca się, aby: 

  • niemowlęta karmić piersią przez co najmniej 6 miesięcy, 
  • ograniczyć kontakt dziecka z innymi dziećmi, 
  • ograniczyć narażenie dziecka na dym tytoniowy, 
  • zaszczepić dziecko przeciwko grypie i pneumokokom, 
  • regularnie oczyszczać nos, zwłaszcza w trakcie infekcji z katarem.  

W przypadku wystąpienia bólu i uczucia zatkania ucha po kąpieli lub pogorszenia słuchu, można podejrzewać obecność czopa woskowinowego w uchu. Aby rozpuścić woskowinę stosuje się krople o właściwościach cerumenolitycznych (rozpuszczających woskowinę) na bazie olei.  

Należy pamiętać, aby nie stosować kropli do ucha w przypadku perforacji błony bębenkowej, obecności drenażu wentylacyjnego, przewlekłego zapalenia ucha oraz obecności wycieku z ucha.  

W przypadku infekcji górnych dróg oddechowych z dużym katarem lub alergii, powinno się unikać latania samolotem lub nurkowania. Duże zmiany ciśnienia przy locie samolotem czy nurkowaniu mogą powodować rozerwanie błony bębenkowej, objawiającej się ostrym bólem ucha i wystąpieniem niedosłuchu. Jeśli istnieje konieczność lotu samolotem, można zastosować leki obkurczające naczynia w błonie śluzowej nosa. 

Bolące ucho u dziecka – kiedy do lekarza?  

W przypadku bólu ucha u dziecka pojawiającego się w trakcie zapalenia ucha środkowego bez wysokiej gorączki, wymiotów, wycieku z ucha, którego przyczyną jest prawdopodobnie zakażenie wirusowe, zwykle przez około 24–72 godzin od wystąpienia pierwszych objawów, zaleca się leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (ibuprofen, paracetamol). W razie braku poprawy lub pogorszenia lekarz przepisuje antybiotyk.  

U dzieci z ostrym zapaleniem ucha zastosowanie antybiotyku jest wskazane w następujących przypadkach: 

  • u maluchów w wieku poniżej 6 miesięcy, 
  • występującej wysokiej gorączki i wymiotów, 
  • obecności wycieku z ucha, 
  • obustronnego zapalenia ucha u dzieci poniżej 2. roku życia, 
  • braku poprawy po 24-48-godzinnym leczeniu objawowym,
  • u dzieci z grup ryzyka (jednostronna głuchota, zespół Downa, upośledzenie odporności). 
Jeśli rodzic ma podejrzenie, że dziecko włożyło sobie do ucha jakiś przedmiot, należy udać się do lekarza, aby obejrzał ucho otoskopem. Nie należy próbować wyciągać z ucha głęboko umieszczonych ciał obcych, gdyż można uszkodzić błonę bębenkową i doprowadzić do pogorszenia lub utraty słuchu u dziecka. Ciała obce w uchu mogą powodować powstanie stanu zapalnego i obrzęku, dlatego zalecane jest szybkie usunięcie przedmiotu z przewodu słuchowego.  

Bólu ucha u dziecka nie należy ignorować, gdyż nieleczone zapalenie ucha środkowego może powodować ciężkie powikłania, takie jak perforacja błony bębenkowej, niedosłuch, porażenie nerwu twarzowego, zapalenia ucha wewnętrznego, a nawet powikłania wewnątrzczaszkowe. Końcowym efektem tych powikłań może być nawet trwała głuchota. 

Bibliografia  zwiń/rozwiń

  1. G. Mielnik-Niedzielska, S. Schwartz, Ostre zapalenie ucha środkowego u dzieci, „Pediatria po Dyplomie”,  nr 05 2018.  
  2. K. Trzciński, M. Trzcińska, Ból ucha, "podyplomie.pl" [online], https://podyplomie.pl/wiedza/stany-nagle/628,bol-ucha, [dostęp:] 26.02.2020.  
  3. T. Lissauer, G. Clayden, Pediatria, Wrocław 2009.  

Podziel się: