×
DOZ.PL Darmowa
aplikacja
DOZ.pl
Zainstaluj

Czym jest insulina? Co się dzieje, gdy zaczyna jej brakować?

Cukrzyca jest chorobą cywilizacyjną naszych czasów. W Polsce choruje na nią 2,7 mln ludzi, a na całym świecie mówi się o 422 mln przypadków i liczba ta rośnie każdego roku. Choroba jest podstępna i przez długi czas pozostaje w ukryciu. Insulina jest jednym z hormonów, który reguluje stężenie glukozy we krwi, obniżając je, dzięki czemu możemy cieszyć się zdrowiem. Czym jest ten hormon i dlaczego jest on tak ważny? 

Co to jest insulina?

Insulina to anaboliczny hormon białkowy działający na cały organizm. Odgrywa on zasadniczą rolę w metabolizmie, głównie węglowodanów, ale również białek i tłuszczów.

Budowa insuliny jest sekwencyjna. Oznacza to, że jest złożona ze stałego ciągu odpowiednich aminokwasów w dwóch łańcuchach białkowych połączonych ze sobą łącznikiem – mostkiem dwusiarczkowym, który warunkuje działanie tego białka. Hormon ten został odkryty w 1922 r. i od tego czasu wiele się zmieniło. Wyodrębnienie tego związku było jednym z ważniejszych odkryć medycznych i stanowiło przełom w leczeniu cukrzycy. W 1923 r. za odkrycie insuliny została przyznana Nagroda Nobla. 

Rola insuliny w organizmie

Insulina pełni bardzo ważną funkcję w organizmie. Gdybyśmy mieli w skrócie opisać odżywianie organizmu, powiedzielibyśmy, że polega ono na pozyskiwaniu energii ze składników pokarmowych. Sprawa nie jest jednak aż tak prosta. Zależności występujące w organizmie są złożone i często pomimo prawidłowych stężeń hormonów powstają problemy natury metabolicznej. Energię w postaci zapotrzebowania kalorycznego nasze komórki pokrywają w największej części z węglowodanów, czyli cukrów. Aby cukry przyswoić i przekształcić do postaci łatwo przyswajalnej potrzebna jest właśnie insulina.

Gdy insuliny jest za mało lub receptory nieprawidłowo odczytują jej działanie mamy do czynienia z cukrzycą. Cukrzycę można porównać do samochodu, który jeździ na kiepskim paliwie. Choroba ta wyniszcza powoli, niepostrzeżenie i niezauważalnie.

Jakie działanie ma insulina?

W wykrywaniu cukrzycy zwykle wykorzystuje się kilka testów diagnostycznych. Najprostszym z nich jest test tolerancji na glukozę na czczo, czyli wykonanie tzw. krzywej cukrowej. Jest to wykres, który pokazuje jak z przyjętą doustnie glukozą radzi sobie nasz organizm w miarę upływającego czasu. Zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego stężenie glukozy w surowicy krwi powinno wynosić:

  • do 100 mg/dl na czczo,
  • do 180 mg/dl po godzinie od wypicia roztworu glukozy,
  • do 140 mg/dl po 120 minutach.

Jeśli wyniki wychodzą poza skalę i poziom glukozy w jednostce czasu nie spada, wykonywane są ponowne testy tolerancji dla glukozy. Po negatywnym wyniku badany jest poziom insuliny. Insulina na czczo powinna wynosić maksymalnie 10mU/ml. Po godzinie jej stężenie nie powinno przekraczać 50 mU/ml, a po dwóch godzinach – 30 mU/ml.

Zbyt niski poziom insuliny na czczo powinien wzbudzić podejrzenia – może świadczyć o występowaniu cukrzycy typu I. Niepokojący jest również zbyt wysoki poziom glukozy, mamy wtedy do czynienia z cukrzycą typu II.

Innym badaniem, które można wykonać jest pomiar glikemii spoczynkowej. Za wysoki poziom glukozy na czczo może świadczyć o chorobie. Za prawidłową uznaje się glikemię wynoszącą na czczo 70–99 mg/dl. Jeśli jej wartość mieści się w przedziale 100–125 mg/dl, oznacza to stan przedcukrzycowy. Wartości powyżej 126 mg/dl wskazują na występowanie cukrzycy.

Co się dzieje, gdy insuliny zaczyna brakować?

Istotną rolę w metabolizmie węglowodanów odgrywa nie tylko insulina. Drugim hormonem wytwarzanym przez trzustkę jest glukagon. Tak jak insulina obniża poziom glukozy we krwi, tak glukagon go podwyższa. Po posiłku trzustka wytwarza insulinę i glikemia spada. W stanie głodu zwiększa się wydzielanie glukagonu, co powoduje zachowanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi, co jest niezwykle ważne dla zachowania właściwego funkcjonowania mózgu. Gdy jednego z tych hormonów zaczyna brakować pojawiają zaburzenia poziomów glukozy we krwi i będą one wpływały na pracę całego organizmu.

Zarówno hipoglikemia (obniżenie poziomu glukozy od wartości prawidłowych), jak i hiperglikemia (podwyższenia poziomu glukozy we krwi od wartości prawidłowych) są niebezpieczne. Przez to i niedobór, i nadmiar insuliny będą niekorzystne dla organizmu.

Rodzaje i czas działania insuliny

Pierwsze insuliny były pozyskiwane z trzustek zwierzęcych (świń i krów). Następnie w wyniku rozwoju biotechnologii bakterie były programowane tak, żeby wytwarzać insulinę ludzką (identyczną do tej, jaka jest w ciele człowieka). Ekstrakcja tego związku z hodowli komórkowej pozwalała na pozyskanie bezpiecznego leku, który można było produkować na skalę przemysłową. W wyniku rekombinacji, można modyfikować insulinę tak, aby zmienić jej działanie – wydłużyć je lub skrócić. Obecnie do produkcji insuliny wykorzystuje się pałeczki okrężnicy, którym wszczepia się gen ludzkiej insuliny. Następnie oczyszcza się ją i wykorzystuje do produkcji leków. 

Analogi insuliny

Insulina innych gatunków zwierząt różni się nieco budową od insuliny ludzkiej. Mimo drobnych zmian aminokwasów w łańcuchu białkowym, właściwości są podobne. Insulina rekombinowana jest nazywana analogiem insulinowym. Nie jest ona identyczna, jak ta produkowana przez nasze ciało, ale jej mechanizm działania już tak. Dzięki temu pacjenci mają do dyspozycji różne rodzaje insulin, o różnym czasie działania, które mogą być podawane w różnych schematach terapeutycznych. Nowoczesna insulinoterapia może być więc „szyta na miarę” każdego pacjenta.

Rodzaj insuliny Początek działania Maksymalne działanie Czas działania
Krótkodziałające insuliny 30 min. 1–3 min. 6–8 godz.
Szybkodziałające analogi 5–15 min. 30–90 min. 4–6 godz.
Insuliny o pośrednim czasie działania 1,5 godz. 3–10 godz. 10-16 godz.
Długodziałające analogi 2 godz. do pełnego działania 8 godz. bez szczytu 16–24 godz.
Mieszanki ludzkie 30 min. 2–8 godz. 15–24 godz.
Mieszanki analogowe 15 min. 1–2/4–8 godz. 10–16 godz.

Jak przechowywać insulinę?

Przechowywanie insuliny ma znaczenie od samego początku procesu wytwarzania, aż do samego etapu podawania tego leku. Wszyscy, który chorują na cukrzycę lub mają w rodzinie osobę, która jest obciążona tą chorobą wiedzą, że sam proces podania tego leku to swoisty rytuał. Należy zwrócić uwagę na wiele czynników, żeby insulinę prawidłowo wprowadzić do organizmu. Duża rolę odgrywają takie szczegóły jak: temperatura przechowywania, miejsce wstrzyknięcia oraz ogólna higiena

Przed otwarciem insulinę przechowuje się w lodówce, najlepiej w szufladzie (2–8 st. C). Powinno się unikać drzwi lodówki, w szczególności górnych półek, gdzie temperatura jest najniższa i można ją przechłodzić, a nawet zamrozić. Insulina, która zamarznie nie nadaje się do użytku, gdyż po zniszczeniu struktury białkowej, nie będzie ona działała. Po otwarciu opakowania można ją przechowywać w temperaturze pokojowej poniżej 25 st. C. Ale produkt należy zużyć maksymalnie przez 3–4 tygodnie. W celu ochrony przed światłem insulinę powinno się przechowywać w opakowaniu. 

Insulina a cukrzyca

Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, która upośledza nasze ciało poprzez zmniejszenie, albo zahamowanie produkcji insuliny lub zmniejszenie wrażliwości komórek na działanie tego hormonu. Istotą tego schorzenia jest podwyższony poziom glukozy we krwi, która nie jest wykorzystywana przez ciało, przez co szkodzi, wchodząc w inne szlaki metaboliczne. Wyróżnić można dwa rodzaje tej choroby: cukrzycę typu 1, tak zwaną młodzieńczą (insulinozależną) i cukrzycę typu 2 – nazywaną insulinoniezależną. Nasze ciało jest tak skonstruowane, że stara się sobie radzić ze swoimi problemami. Leczenie cukrzycy zależy od rodzaju choroby. Lekarz będzie wiedział jakie leki dobrać, aby kontrolować i utrzymywać glikemię na odpowiednim poziomie. Ciekawostką jest, że osoby z cukrzycą muszą bardzo uważać na alkohol. Podnosi on znacząco poziom glukozy we krwi. Przez to modyfikacji może wymagać dawka przyjmowanej insuliny. Zwykle się o tym zapomina. Połączenie leków przeciwcukrzycowych z alkoholem powoduje bardzo często nudności i bóle głowy, o czym również należy pamiętać w trakcie terapii.

Chorobą, która najczęściej występuje u osób zmagających się z nadwagą i otyłością jest insulinooporność. Jest to obniżona wrażliwość organizmu na działanie insuliny, która niestety bardzo często jest źle diagnozowana przez lekarzy. Błędna diagnoza jest bardzo niebezpieczna, ponieważ może doprowadzić do rozwoju cukrzycy typu 2 lub innych chorób. Isulinooporność zdiagnozowana w odpowiednim momencie i prawidłowo leczona jest uleczalna, w przeciwieństwie do cukrzycy, choć optymizmem napawają nowe odkrycia w dziedzinie leczenia tej choroby.

Cukrzyca jako choroba społeczna bardzo szybko stała się jednym z najważniejszych medycznych problemów dzisiejszych czasów. Należy pomagać pacjentom, aby jak najlepiej byli w stanie kontrolować swój poziom glikemii. Daje się im narzędzia w postaci leków, w tym insuliny, które mogą wykorzystać do kontrolowania swojej choroby. Z narzędzi tych można jednak korzystać w sposób nieprawidłowy. Z tego względu edukacja w leczeniu cukrzycy jest tak ważna.


Podziel się: