Ciekawostki o witaminach — witamina E i K - portal DOZ.pl
Ciekawostki o witaminach — witamina E i K
Maria Kasprzak

Ciekawostki o witaminach — witamina E i K

Kontynuując opowieści o witaminach, skupmy się dziś na dwóch kolejnych witaminach rozpuszczalnych w tłuszczach: witaminie E i K.  

Witamina E

Witamina E jest rozpuszczalnym w tłuszczach związkiem o właściwościach przeciwutleniających, nazywana jest także tokoferolem. Tokoferol oznacza czynnik sprzyjający płodności, ponieważ tokos po grecku to „potomstwo”, a phero – „niosę”. W odkryciu roli tokoferolu odegrały rolę szczury, weterani tysięcy laboratoriów doświadczalnych, którym zawdzięczamy niemal całą dzisiejszą wiedzę o lekach i truciznach. 

Żyjący na przełomie XIX i XX wieku amerykański biolog Hubert McLean Evans, hodował swoje szczury doświadczalne, karmiąc je pełnowartościową (wedle swojej wiedzy), standaryzowaną dietą. Karma składała się z białka mlecznego, skrobi, smalcu i masła, soli mineralnych oraz drożdży, które zawierają witaminy z grupy B. Karmione taką paszą szczury rozwijały się i zachodziły w ciążę, jednak do porodu nie dochodziło. Płody obumierały i zostawały wchłonięte przez organizm matki. Nie chodziło o niedobór żadnej ze znanych witamin, a pomagało dodawanie do karmy liści sałaty, kiełków zbożowych i ekstraktu tłuszczowego z zarodków pszennych. Kiedy samice szczurów dostawały te dodatki do pożywienia, rodziły zdrowe potomstwo. Samce zachowywały właściwy rozmiar jąder i kanalików nasiennych, które ulegały degeneracji przy żywieniu ich dietą bez dodatku liści sałaty ani nasion zbóż.  

Związkiem występującym w nasionach i liściach roślin, niezbędnym dla zachowania szczurzej płodności okazały się właśnie tokoferole, rozpuszczalne w tłuszczach pochodne fenolu, wykazujące silne właściwości przeciwutleniające. Istnieje kilka odmian tokoferoli, oznaczanych greckimi literami α, β, γ i δ. Najbardziej aktywną formą dla organizmu ludzkiego jest alfa-tokoferol.  

Zapotrzebowanie dzienne na witaminę E jest dla człowieka największe spośród witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i wynosi około 12 mg. Dla porównania, zapotrzebowanie dzienne pozostałych witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D i K liczy się w mikrogramach, czyli jednostkach tysiąc razy mniejszych.  

Warto wspomnieć, że tokoferole dodawane są do żywności, w celu przedłużenia jej trwałości, ponieważ chronią cenne składniki przed utlenieniem. Występują jako dodatek E306. W tym przypadku sprawdza się ironiczna nazwa „witamina E”, nadawana dodatkom do żywności! 

Witamina K 

Historia odkrycia witaminy K zaczyna się, nomen omen, od kurczaków, ale „K” ma inne pochodzenie. Podobnie, jak w przypadku innych witamin i tutaj rzecz działa się na początku XX wieku. Młody duński uczony Henrik Carpeter Dam rozpoczął badania nad syntezą cholesterolu u kur. Swoje ptaki doświadczalne karmił standaryzowaną paszą, która składała się (nieco podobnie, jak w przypadku szczurów Evansa) ze skrobi, białek mleka, tranu, soli mineralnych i wyciągu z drożdży, które miały dostarczać witamin. Aby nadać karmie odpowiednią objętość i formę, użyto celulozy, czyli błonnika. Jednak karmione taką paszą kurczaki cierpiały na niewyjaśnione krwawienia podskórne i krwawienia w przewodzie pokarmowym. Objawy były podobne do tych, które obserwowano przy niedoborach znanej już wtedy witaminy C. Jednak kury same wytwarzają kwas askorbinowy, zresztą, nawet dodatek do paszy soku z cytryny nie pomógł zlikwidować tych objawów. Okazało się, że dopiero dodatek trawy do karmy kurcząt pomógł w wyleczeniu tych niewyjaśnionych krwawień. Hendrik Dam wysunął hipotezę, że w trawie znajduje się czynnik przeciwkrwotoczny o charakterze witaminy. Jako, że witamina ta miałaby wpływać na koagulację (krzepnięcie) krwi, nazwano ją witaminą K. Amerykanin Edward Adebert Doisy, zainspirowany doświadczeniami Dama, wyodrębnił witaminę K z lucerny i gnijących ryb. Okazało się, że aktywność witaminy K mają dwa związki rozpuszczalne w tłuszczach, pochodne chinonu (do chinonów należy również koenzym Q10), różniące się nieco budową i skutecznością działania w organizmie. Nazwano je witaminami K1 i K2. Dam i Doisy otrzymali nagrodę Nobla za swoje badania. Dziś wiemy, że witamina K bierze udział w syntezie protrombiny, prekursora jednego z kluczowych czynników krzepnięcia krwi – trombiny. W leczeniu niedoborów witaminy K można stosować także jej syntetyczne odpowiedniki, np. menadion.  

Co ciekawe, u ludzi niedobory witaminy K zdarzają się rzadko, ponieważ jedna z jej odmian jest wytwarzana przez bakterie jelitowe. Jednym z czynników upośledzających podaż tej witaminy jest długotrwała antybiotykoterapia, wyjaławiająca przewód pokarmowy. Wtedy konieczne jest uzupełniania tej witaminy. Rutynowo podaje się ją również noworodkom, które nie mają jeszcze stabilnej flory jelitowej, a mogą być zagrożone wystąpieniem niebezpiecznej skazy krwotocznej, zwanej czarną chorobą noworodków.  

Polecane dla Ciebie

Podsumowanie: witaminy rozpuszczalne w tłuszczach

Witaminy A, D, E i K to składniki diety niezbędne do życia i prawidłowego rozwoju. Łączy je to, że rozpuszczalne są w tłuszczach, dlatego do prawidłowego ich wchłaniania z przewodu pokarmowego niezbędny jest dodatek tłuszczów. Niektóre tłuszcze per se są źródłem tych witamin, np. tran i masło dostarczają witamin A i D, a oleje roślinne witaminę E, a niektóre także witaminę K. Nieco zaskakującym może wydawać się fakt, że nasza wiedza o witaminach ma jedynie około 100 lat. W następnych artykułach poznamy historię odkrycia witamin rozpuszczalnych w wodzie i cofniemy się do samych początków naukowego badania tych ważnych składników odżywczych.  

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Prawidłowa higiena rąk. Jak, czym i jak długo myć ręce?

    Ogłoszona przez WHO pandemia koronawirusa powinna skłonić nas wszystkich do skrupulatnego zachowania zasad higieny. Jej głównym elementem jest regularne mycie rąk, które pozwala ograniczyć ryzyko przeniesienia do organizmu wirusów, które mogą znajdować się na dłoniach, np. po dotknięciu skażonych przedmiotów. Bardzo ważna jest technika mycia rąk i czas, jaki powinniśmy przeznaczyć na tą czynność. Jak długo myć dłonie? Czy pożądane efekty można osiągnąć już po zastosowaniu powszechnie dostępnego mydła w kostce lub w płynie?

  • Co kryje się w owocach i warzywach? Chemia i mikroorganizmy w żywności

    Wraz z nadejściem wiosny i lata w ogródkach, sklepach i na rynkach przybywa świeżych warzyw oraz owoców. To prawdziwe dobrodziejstwo dla naszego zdrowia i smaku – nic nie zastąpi aromatu i chrupkości szczypiorku, rzodkiewek, sałaty i innych, pełnych witamin, wiosennych nowalijek. Niemniej jednak, oprócz niewątpliwych korzyści, jakie przynosi częste spożywanie warzyw i owoców, należy także mieć świadomość zagrożeń, jakie mogą stwarzać dla zdrowia poprzez niewłaściwe przygotowanie i przechowywanie.

  • Czy woda wystarczy, by umyć owoce i warzywa?

    Spożywanie surowych warzyw i owoców to zwyczaj bardzo dobry dla zdrowia. Produkty te zawierają dużo witamin i mikroelementów, błonnika, antyoksydantów i innych korzystnych dla zdrowia składników. Jednak, aby jedzenie świeżych jarzyn było dla nas bezpieczne, należy właściwie je przygotować, aby usunąć z nich szkodliwe substancje i chorobotwórcze mikroorganizmy.

  • Ciekawostki o witaminach — witamina B6 i B7 (biotyna)

    W latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku wydzielano i odkrywano witaminy, które dziś zaliczamy do witamin z grupy B. Nie było to łatwe, m.in. dlatego, że często witaminy te występują razem, np. w drożdżach, wątrobie lub zbożach. Znano już tiaminę (wit. B1) i ryboflawinę (B2), jednak szczury doświadczalne karmione półsyntetyczną dietą z dodatkiem witamin B1 i B2, w ciągu paru tygodni zapadały na chorobę zwaną „akrodynią szczurów”. Choroba ta objawiała się głównie opuchlizną, zaczerwienieniem i łuszczeniem skóry na łapach, nosie, pyszczku i uszach. Pomimo podobieństwa do pelagry, choroba ta była leczona przez czynnik obecny w drożdżach, niebędący jednak witaminą PP, czyli przeciw-pelagryczną. 

  • Witamina B12 – czy tylko dieta wegańska może wpłynąć na jej niedobór? Jak przyjmować kobalaminę, żeby zwiększyć jej przyswajalność?

    W połowie XIX wieku, angielski lekarz Thomas Addison opisał szczególny rodzaj choroby. Była to niedokrwistość (anemia), która jednak nie poddawała się zwyczajnemu leczeniu, a chorzy umierali w ciągu około 2 lat od wystąpienia pierwszych objawów. Oprócz bladości, zmęczenia i innych typowych objawów, chorzy cierpieli także na objawy ze strony układu nerwowego, np. mrowienie w kończynach, nerwobóle, zaburzenia czucia, zaburzenia psychiczne itp.

  • Jak często należy wymieniać igły do penów z insuliną i lancety do nakłuwaczy?

    Cukrzyca to choroba przewlekła, która często skutkuje poważnymi powikłaniami. Jednak diabetyk może cieszyć się dobrą kondycją i komfortem życia, pod warunkiem, że przestrzega zaleceń lekarza i starannie monitoruje glikemię i przyjmuje insulinę lub leki. Należy pamiętać, że kluczowe jest zachowanie przy tym właściwej higieny i jednorazowe użycie lancetów, pasków do glukometru i igieł do iniekcji.

  • Pandemia koronawirusa – czym różni się od epidemii?

    Pandemia koronawirusa, a właściwie Covid-19 wywołanej wirusem SARS-CoV-2 trwa obecnie na całym świecie. W Polsce ogłoszono stan zagrożenia epidemicznego. Wiele osób może czuć dezorientację spowodowaną natłokiem nazw – co to jest epidemia, pandemia i stan zagrożenia epidemicznego?  

  • Koronawirus, Covid-19 i odporność. Burza cytokin w przebiegu chorób zakaźnych

    Obecna pandemia choroby Covid-19 dotyka szczególnie osoby starsze i osłabione przez choroby przewlekłe. Rzadziej cierpią na nasilone objawy osoby młode, chociaż także wśród nich notuje się ciężki przebieg choroby, a nawet zgony. Jednym z mechanizmów ciężkiego przebiegu zakażenia koronawirusem może być tzw. burza cytokin.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij