Ciekawostki o witaminach — witamina E i K
Maria Kasprzak

Ciekawostki o witaminach — witamina E i K

Kontynuując opowieści o witaminach, skupmy się dziś na dwóch kolejnych witaminach rozpuszczalnych w tłuszczach: witaminie E i K.  

Witamina E

Witamina E jest rozpuszczalnym w tłuszczach związkiem o właściwościach przeciwutleniających, nazywana jest także tokoferolem. Tokoferol oznacza czynnik sprzyjający płodności, ponieważ tokos po grecku to „potomstwo”, a phero – „niosę”. W odkryciu roli tokoferolu odegrały rolę szczury, weterani tysięcy laboratoriów doświadczalnych, którym zawdzięczamy niemal całą dzisiejszą wiedzę o lekach i truciznach. 

Żyjący na przełomie XIX i XX wieku amerykański biolog Hubert McLean Evans, hodował swoje szczury doświadczalne, karmiąc je pełnowartościową (wedle swojej wiedzy), standaryzowaną dietą. Karma składała się z białka mlecznego, skrobi, smalcu i masła, soli mineralnych oraz drożdży, które zawierają witaminy z grupy B. Karmione taką paszą szczury rozwijały się i zachodziły w ciążę, jednak do porodu nie dochodziło. Płody obumierały i zostawały wchłonięte przez organizm matki. Nie chodziło o niedobór żadnej ze znanych witamin, a pomagało dodawanie do karmy liści sałaty, kiełków zbożowych i ekstraktu tłuszczowego z zarodków pszennych. Kiedy samice szczurów dostawały te dodatki do pożywienia, rodziły zdrowe potomstwo. Samce zachowywały właściwy rozmiar jąder i kanalików nasiennych, które ulegały degeneracji przy żywieniu ich dietą bez dodatku liści sałaty ani nasion zbóż.  

Związkiem występującym w nasionach i liściach roślin, niezbędnym dla zachowania szczurzej płodności okazały się właśnie tokoferole, rozpuszczalne w tłuszczach pochodne fenolu, wykazujące silne właściwości przeciwutleniające. Istnieje kilka odmian tokoferoli, oznaczanych greckimi literami α, β, γ i δ. Najbardziej aktywną formą dla organizmu ludzkiego jest alfa-tokoferol.  

Zapotrzebowanie dzienne na witaminę E jest dla człowieka największe spośród witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i wynosi około 12 mg. Dla porównania, zapotrzebowanie dzienne pozostałych witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D i K liczy się w mikrogramach, czyli jednostkach tysiąc razy mniejszych.  

Warto wspomnieć, że tokoferole dodawane są do żywności, w celu przedłużenia jej trwałości, ponieważ chronią cenne składniki przed utlenieniem. Występują jako dodatek E306. W tym przypadku sprawdza się ironiczna nazwa „witamina E”, nadawana dodatkom do żywności! 

Witamina K 

Historia odkrycia witaminy K zaczyna się, nomen omen, od kurczaków, ale „K” ma inne pochodzenie. Podobnie, jak w przypadku innych witamin i tutaj rzecz działa się na początku XX wieku. Młody duński uczony Henrik Carpeter Dam rozpoczął badania nad syntezą cholesterolu u kur. Swoje ptaki doświadczalne karmił standaryzowaną paszą, która składała się (nieco podobnie, jak w przypadku szczurów Evansa) ze skrobi, białek mleka, tranu, soli mineralnych i wyciągu z drożdży, które miały dostarczać witamin. Aby nadać karmie odpowiednią objętość i formę, użyto celulozy, czyli błonnika. Jednak karmione taką paszą kurczaki cierpiały na niewyjaśnione krwawienia podskórne i krwawienia w przewodzie pokarmowym. Objawy były podobne do tych, które obserwowano przy niedoborach znanej już wtedy witaminy C. Jednak kury same wytwarzają kwas askorbinowy, zresztą, nawet dodatek do paszy soku z cytryny nie pomógł zlikwidować tych objawów. Okazało się, że dopiero dodatek trawy do karmy kurcząt pomógł w wyleczeniu tych niewyjaśnionych krwawień. Hendrik Dam wysunął hipotezę, że w trawie znajduje się czynnik przeciwkrwotoczny o charakterze witaminy. Jako, że witamina ta miałaby wpływać na koagulację (krzepnięcie) krwi, nazwano ją witaminą K. Amerykanin Edward Adebert Doisy, zainspirowany doświadczeniami Dama, wyodrębnił witaminę K z lucerny i gnijących ryb. Okazało się, że aktywność witaminy K mają dwa związki rozpuszczalne w tłuszczach, pochodne chinonu (do chinonów należy również koenzym Q10), różniące się nieco budową i skutecznością działania w organizmie. Nazwano je witaminami K1 i K2. Dam i Doisy otrzymali nagrodę Nobla za swoje badania. Dziś wiemy, że witamina K bierze udział w syntezie protrombiny, prekursora jednego z kluczowych czynników krzepnięcia krwi – trombiny. W leczeniu niedoborów witaminy K można stosować także jej syntetyczne odpowiedniki, np. menadion.  

Co ciekawe, u ludzi niedobory witaminy K zdarzają się rzadko, ponieważ jedna z jej odmian jest wytwarzana przez bakterie jelitowe. Jednym z czynników upośledzających podaż tej witaminy jest długotrwała antybiotykoterapia, wyjaławiająca przewód pokarmowy. Wtedy konieczne jest uzupełniania tej witaminy. Rutynowo podaje się ją również noworodkom, które nie mają jeszcze stabilnej flory jelitowej, a mogą być zagrożone wystąpieniem niebezpiecznej skazy krwotocznej, zwanej czarną chorobą noworodków.  

Podsumowanie: witaminy rozpuszczalne w tłuszczach

Witaminy A, D, E i K to składniki diety niezbędne do życia i prawidłowego rozwoju. Łączy je to, że rozpuszczalne są w tłuszczach, dlatego do prawidłowego ich wchłaniania z przewodu pokarmowego niezbędny jest dodatek tłuszczów. Niektóre tłuszcze per se są źródłem tych witamin, np. tran i masło dostarczają witamin A i D, a oleje roślinne witaminę E, a niektóre także witaminę K. Nieco zaskakującym może wydawać się fakt, że nasza wiedza o witaminach ma jedynie około 100 lat. W następnych artykułach poznamy historię odkrycia witamin rozpuszczalnych w wodzie i cofniemy się do samych początków naukowego badania tych ważnych składników odżywczych.  

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Orkisz – wartości odżywcze i wpływ na zdrowie. Dlaczego warto go jeść?

    Należy do najstarszych gatunków pszenicy – ludzkości znany jest już od wielu wielu wieków. Obecnie wytwarza się z niego m.in. pieczywo, płatki, kasze, makarony oraz mąki. Kto powinien sięgać po produkty wytworzone z orkiszu? Dlaczego warto go jeść? 

  • Olej z czarnuszki – na odporność, alergie, astmę, skórę. Poznaj właściwości i zastosowanie czarnuszki siewnej

    Olej z czarnuszki w ok. 85 proc. składa się z nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT), zawiera witaminę E, witaminę A oraz mikroelementy. Posiada wiele właściwości zdrowotnych, ma także zastosowanie w kosmetyce. Sprawdź, jak działa olej z czarnuszki siewnej, jakie ma właściwości lecznicze oraz w jaki sposób go stosować.

  • Imbir – jak i kiedy go jeść? Właściwości lecznicze, zastosowanie, przeciwwskazania

    Imbir to roślina o wielu właściwościach zdrowotnych. Wśród nich wymienia się m.in. pomoc w łagodzeniu bólu gardła, mdłości w czasie ciąży czy zgagi. Co więcej, imbir wspomaga trawienie i działa przeciwzapalnie. Na jego bazie tworzy się napoje, syropy czy olejki, ale spożywa się go również na surowo. Jakie jeszcze właściwości ma imbir? Jak go przechowywać? Komu odradza się regularne stosowanie imbiru?

  • Lecytyna sojowa (E322) – czym jest i gdzie ją znaleźć? Kiedy należy ją suplementować?

    Lecytyna jako apteczny preparat na pamięć znana jest każdemu, niezależnie od wieku: stosowana jest i przez studentów w trakcie sesji, i przez osoby starsze. Jakie jeszcze zastosowania można jej przypisać? Jakie ma właściwości i do czego służy lecytyna sojowa? Dowiedzmy się więcej. 

  • Glutation – czym jest? Co warto o nim wiedzieć?

    Rozwój nauki powoduje, że jesteśmy w stanie coraz częściej powiązać wybrane cząsteczki chemiczne z dobrym bądź złym stanem badanego organizmu lub wręcz z wybraną jednostką chorobową. Jedną z takich cząsteczek jest glutation. Co to jest? Kiedy zaleca się badać jego poziom? Czy ma właściwości prozdrowotne? Czy możemy wpłynąć na jego ilość w organizmie? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.  

  • Serwatka – jak powstaje i czy jest zdrowa? Właściwości i zastosowanie serwatki

    Można powiedzieć, że podobnie jak jednostki wiele gałęzi przemysłu stara się zagospodarować coś, co niegdyś było uważane za odpad i tym samym ograniczyć liczbę wytwarzanych zanieczyszczeń, a nierzadko zwiększyć zyski. Świetnym tego przykładem jest serwatka. W przemyśle serowarskim stanowiąca odpad, w innych gałęziach przemysłu surowiec, z którego produkuje się preparaty białkowe, biodegradowalne tworzywa czy nawóz. Jakie inne zastosowania ma naturalna serwatka? Do czego możemy wykorzystać tę, która pozostanie po produkcji domowego sera? Czy jest zdrowa?  

  • Picie „twardej wody” jest korzystne dla zdrowia. Jakie są jej zalety?

    Utrudnia mycie rąk, pranie ubrań i powoduje wiele szkód w instalacjach wodno-kanalizacyjnych oraz urządzeniach gospodarstwa domowego, ale w kwestii nawadniania organizmu, tzw. twarda woda jest dobrym wyborem, zwłaszcza dla osób cierpiących na niedobory składników mineralnych. Według Światowej Organizacja Zdrowia nie ma ona negatywnego wpływu na zdrowie, wręcz przeciwnie może dostarczyć wielu korzyści.

  • Foliany – właściwości i źródła folacyny i kwasu foliowego

    Foliany, czyli folacyna i kwas foliowy stanowią szeroką grupę związków, będącymi pochodnymi pteryny, które różnią się stopniem utlenienia i charakteryzują się aktywnością biologiczną kwasu foliowego. Kwas foliowy nie ma toksycznego charakteru, niemniej jego zbyt duże dawki mogą utrudniać rozpoznanie niedokrwistości wywołanej niedoborem witaminy B12. Jakie są objawy niedoboru folianów, co stanowi najlepsze źródła tych związków w pożywieniu oraz jaka jest zalecana dawka dzienna folianów? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij