Wścieklizna - objawy, leczenie i jak można się nią zarazić

Wścieklizna jest ostrą wirusową chorobą ośrodkowego układu nerwowego ssaków, która dla człowieka jest zawsze śmiertelna.

Co wywołuje wściekliznę? Jak można zarazić się wścieklizną?

Za wywoływanie wścieklizny odpowiedzialny jest wirus RNA należący do rodziny Rhabdoviridae. Wścieklizna występuje wśród ssaków. Patogenny jest tzw. wirus uliczny występujący u zwierząt wolnożyjących. Wścieklizna jest szeroko rozpowszechniona i występuje praktycznie na czym świecie.

Głównym rezerwuarem i przenosicielem wirusa wścieklizny w krajach europejskich jest dziki lis. Pokąsane przez chorego lisa zwierzęta dzikie lub domowe, miedzy innymi pies czy kot, mogą stać się źródłem zakażenia dla człowieka.

W jaki sposób dochodzi do zakażenia się wirusem wścieklizny człowieka?

Do zakażenia dochodzi najczęściej przez wprowadzenie wirusa ze śliną do rany w czasie pokąsania przez chore zwierze. Zanieczyszczenie materiałem zakażonym, szczególnie śliną zwierząt, uszkodzonej skóry, spojówek lub błon śluzowych może być również groźne. Inny kontakt, jak dotykanie, głaskanie, przenoszenie chorego lub padłego na wściekliznę zwierzęcia tylko wyjątkowo może być wskazaniem do podjęcia postępowania profilaktycznego. 

Jakie są objawy wścieklizny?

Wścieklizna u ludzi występuje najczęściej  w jednej z dwu postaci klinicznych, jest to zatem postać pobudzeniowa lub porażenna, stosunkowo często zdarza się, że postać pobudzeniowa przechodzi w postać porażenną. Okres wylęgania się wścieklizny u człowieka waha się w szerokich granicach, najkrócej trwa on około 10 dni, zwykle jednak jest to od 4 do 12 tygodni. Wydaje się, że okres ten zależny jest od dawki wirusa i odległości miejsca wprowadzenia wirusa od ośrodkowego układu nerwowego. Do wystąpienia objawów choroby dochodzi u około 15% osób pokąsanych przez wściekłe zwierzęta, częściej w przypadku dużej ekspozycji (rany głębokie twarzy, szyi, klatki piersiowej i narządów płciowych), rzadziej przy pokąsaniach powierzchownych. W okresie zwiastunów chorzy mogą zgłaszać mrowienie, parestezję, pieczenie i ból w miejscu pokąsania. Ponadto dość często występują równie stany podgorączkowe lub gorączkowe, bóle w okolicy potylicznej głowy, nudności, wymioty i złe samopoczucie. Po okresie zwiastunów, który trwa zwykle 1-4 dni, rozwija się pełny obraz kliniczny choroby, w którym zwykle dominują objawy nadmiernego pobudzenia psychoruchowego. Niekiedy występują również omamy wzrokowe i słuchowe. Nawet niewielki bodziec w postaci światła lub głosu może u chorego wywołać napad drgawek ze skurczami mięśni karku, mięśni odpowiedzialnych za połykanie oraz mięśni oddechowych. W tym okresie charakterystyczne jest też dla wścieklizny pojawienie się skurczów mięśni odpowiedzialnych za połykanie, a nawet skurczów uogólnionych, na widok lub też tylko na odgłos lejącej się wody. Mówi się wtedy o hydrofobii, która występuje niemal wyłącznie w postaci pobudzeniowej wścieklizny, połączona jest ona zawsze z uczuciem lęku, pobudzenia, niemiarowością oddechową i krążeniową oraz wzrostem ciśnienia tętniczego. Czasami zdarza się, że obraz kliniczny wścieklizny u ludzi może mieć inny przebieg, a mianowicie okres pobudzeniowy może być bardzo słabo wyrażony lub też w ogóle może nie wystąpić, taka postać kliniczna wścieklizny jest nazywana cichą wścieklizną. 

W jaki sposób rozpoznaje się wściekliznę? Jakie jest rokowanie w przypadku wścieklizny?

Najbardziej istotny w rozpoznaniu wścieklizny jest tak naprawdę bardzo dokładnie i szczegółowo zebrany wywiad epidemiologiczny dotyczący kontaktu chorego z chorym zwierzęciem. Przyjmuje się niestety, że wystąpienie u człowieka objawów wścieklizny prowadzi do zgonu.

W jaki sposób można zapobiegać zakażeniu się wirusem wścieklizny?

Aby zapobiegać rozwojowi u człowieka wścieklizny należy stosować profilaktykę zarówno przed, jak i poekspozycyjną. Na czym zatem polega profilaktyka przedekspozycyjna? U osób, które mają częsty kontakt zawodowy ze zwierzętami (przede wszystkim leśnicy, weterynarze czy też ludzie wykonujący sekcje padłych zwierząt) coraz powszechniej stosuje się profilaktyczne szczepienia przeciwko wściekliźnie. Zwykle są to trzy szczepienia podstawowe, a potem szczepiona osoba otrzymuje jedną dawkę przypominającą co 1-3 lata. 

Profilaktyka poekspozycyjna również obejmuje szczepienia przeciwko wściekliźnie, jak również w każdym przypadku ekspozycji należy dążyć do schwytania podejrzanego o wściekliznę zwierzęcia, które pokąsało człowieka lub z którym był inny kontakt pośredni. Zwierzę, w celu poddania go badaniu i obserwacji, należy dostarczyć lub wskazać miejsce jego przebywania lekarzowi weterynarii. Jeżeli jest to konieczne, to niestety czasami zdarza się, że trzeba najpierw zwierze zabić, a następnie dostarczyć je do pracownika lecznicy weterynaryjnej celem wykonania dokładnych badań, takie postępowanie czasami pozwala uniknąć niepotrzebnych szczepień przeciwko wściekliźnie. Szczepienie przeciwko wściekliźnie składa się z kilku szczepień podstawowych, cały cykl szczepień składa sie aż z 6 dawek szczepionki, ostatnią podaje się 90 dni po ekspozycji na zakażenie. Obecnie jednak coraz częściej stosuje się skrócony cykl szczepień. Pierwszą dawkę podaje się w dniu zgłoszenia się na szczepienie, jest to dawka podwójna, następnie podaje się już dawki pojedyncze, podaje się je w 7 i 21 dniu od dnia 0. Podanie szczepionki przeciwko wściekliźnie jest zaliczane do tzw. profilaktyki poekspozycyjnej czynnej. Kwalifikacje do szczepień i samo szczepienie prowadzą lekarze chorób zakaźnych. Poza szczepieniami przeciwko wściekliźnie stosuje się również profilaktykę poekspozycyjną bierną. Polega ona na podaniu pacjentowi specjalnej immunoglobuliny, czyli przeciwciał. Uodpornienie bierne stosuje się możliwie jak najwcześniej od momentu ekspozycji, zwykle równolegle lub nawet jeszcze przed rozpoczęciem uodpornienia czynnego, czyli szczepienia przeciwko wściekliźnie. 

Pamiętaj, wścieklizna to śmiertelna choroba. Dlatego też trzeba robić wszystko, aby unikać możliwości ewentualnego zakażenia się wirusem wścieklizny. A jeśli już dojdzie do pokąsania przez obce nam zwierze, trzeba jak najszybciej zgłosić się do najbliższego szpitala, aby ratować swoje życie. 

Podziel się: