Świnka (nagminne zapalenie przyusznic) - objawy, powikłania, leczenie

Świnka jest chorobą zakaźną, na którą zwykle chorują dzieci, zazwyczaj w wieku szkolnym, jednak mogą na nią zachorować także ludzie dorośli. Czynnikiem etiologicznym odpowiedzialnym za wywołanie choroby jest wirus świnki. Do zakażenia dochodzi droga kropelkową, po kontakcie z chorą osobą, wrotami zakażenia są zatem drogi oddechowe. Do zakażenia może też dojść po kontakcie ze śliną chorej osoby, przez kontakt bezpośredni (pocałunki) lub przez używanie tego samego przedmiotu (np. kubek lub sztućce). Wirus świnki charakteryzuje się dużą zjadliwością, zatem do zakażenia może dojść stosunkowo łatwo. Człowiek jest jedynym rezerwuarem wirusa. Największą ilość zachorować obserwuje się zwykle zimą i wczesną wiosną. Okres wylęgania się choroby wynosi 14-24 dni (średnio 16-18). Chory może być źródłem zakażenia od 7 dni przed i do 9 dni po wystąpieniu obrzęku ślinianek. Wirus w moczu obecny jest do dwóch tygodni.

Jakie są objawy świnki? 

W niewielkim odsetku przypadków przebieg choroby może być bezobjawowy. Zazwyczaj jednak choroba przebiega ostro, jej przebieg można ponadto dość często podzielić na kilka okresów:
  • Okres objawów zwiastunowych
Są to tzw. objawy grypopodobne. Może pojawić się gorączka lub stan podgorączkowy, bóle mięśni i stawów, bóle głowy, uczucie ogólnego rozbicia i osłabienia. Okres ten zazwyczaj pojawia się u ludzi dorosłych, u dzieci bywa on rzadki. Pojawia się on zwykle na około 1-7 dni przed wystąpieniem obrzęku ślinianek.
  • Zapalenie ślinianek
Najczęściej dotyczy ono ślinianek przyusznych, zdecydowanie rzadziej zapalenie obejmuje ślinianki podżuchwowe. Ślinianki zwykle są zajęte obustronnie, mogą być zajmowane kolejno lub jednocześnie. Ślinianki stają się bolesne, dochodzi do ich obrzęku, największy obrzęk pojawia się w 2-3 dniu trwania choroby. Ślinianka zazwyczaj jest "ciastowata", zdecydowanie rzadziej jest twarda. Skóra nad nią jest niezmieniona, jednak jest też mocno napięta. Obrzęk ze ślinianek stopniowo może przechodzić też na najbliższa okolice. Objawy te zmieszają się po około 3-4 dniach. Dodatkowo, w tym okresie, obecne są problemy w czasie żucia, połykania i otwierania ust. Dochodzi też często do zmniejszonego wydzielina śliny, co wywołuje uczucie suchości w jamie ustnej. Ból ślinianek może nasilać się w czasie jedzenia kwaśnych produktów. W okresie tym typowa jest też wysoka gorączka, nawet do 39 st. C, wymioty, nudności, ból głowy.
  • Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
Zazwyczaj przebieg zapalenia jest bezobjawowy lub objawy są słabo wyrażone, jednak zmiany w płynie mózgowo-rdzeniowym typowe dla wirusowego zapalenia opon obecne są u ponad połowy chorych. Objawy zapalenia opon w przebiegu świnki są zawsze bardziej typowe dla ludzi dorosłych niż dla dzieci. 

Na jakiej podstawie lekarz stawia rozpoznanie choroby?

Jeśli choroba przebiega w typowy sposób i obecne są charakterystyczne dla niej objawy, lekarz zwykle nie ma problemu z postawieniem diagnozy: stawia ją na podstawie wywiadu oraz badania klinicznego. Czasami jednak potrzebne są badania dodatkowe. Badaniem rozstrzygającym jest ocena wyników badań wirusologicznych - potrzebna jest w takiej sytuacji izolacja wirusa lub wykrycie jego materiału genetycznego za pomocą specjalnej metody, wirusa izoluje się z krwi, śliny, moczu czy płynu mózgowo-rdzeniowego. Dodatkowo, można też wykonać inne badania laboratoryjne. W krwi i moczu można stwierdzić podwyższony poziom amylazy - świadczy to o zajęciu ślinianek. Ponadto, wykonuje się też badania serologiczne. Oznacza się poziom przeciwciał przeciwko wirusowi świnki. Dodatni poziom swoistych  przeciwciał IgM stwierdza się w ostrym okresie choroby, może też dojść do czterokrotnego wzrostu przeciwciał IgG w odstępie 2-4 tygodni od zakażenia. 
Pamiętaj, świnka może dawać także groźne powikłania!

Jakie mogą być powikłania świnki? 

  • Zapalenie jąder i najądrzy
Zdecydowanie częściej powikłania po przechorowaniu świnki zdarzają się u dorosłych niż u dzieci. U mężczyzn i chłopców jednym z groźniejszych powikłań jest zapalenie jąder i najądrzy. Zapalenie może być jednostronne, zdarzają się też jednak zapalenia obustronne. Zazwyczaj do zapalenia dochodzi pod koniec pierwszego tygodnia trwania choroby. Powikłanie to może wywoływać zaburzenie czynności plemnikotwórczej jąder, czasami także niepłodność (na szczęście jednak rzadko i zazwyczaj przy zapaleniu obustronnym). Objawy, które towarzyszą zapaleniu jąder, to silny ból jądra, który promieniuje do krocza, pojawia się też obrzęk i zaczerwienie jąder. Jądra są nadmiernie ucieplone, obecna jest też wysoka gorączka, ból podbrzusza, nudności, wymioty, objawy te utrzymują się kilka dni. W leczeniu stosuje się leki działające w sposób objawowy - leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. Zaleca się też leżenie i noszenie ciasnej bielizny.
  • Zapalenie jajnika
U kobiet natomiast powikłaniem po śwince może być zapalnie jajnika. Może ono być, podobnie jak zapalenie jąder, jedno- lub obustronne. Objawy są zwykle mniej nasilone niż przy zapaleniu jąder, czasami mogą przypominać dolegliwości towarzyszące zapaleniu wyrostka robaczkowego.
  • Zapalenie trzustki
Dość częstym powikłaniem po przebyciu świnki jest też zapalenie trzustki. W tej sytuacji pojawia się ostry ból w nadbrzuszu, często o charakterze opasującym, promieniujący do placów. Obecne są też nudności, wymioty, biegunka, dreszcze, gorączka. Zazwyczaj zapalenie trzustki ustępuje samoistnie w ciągu około 7 dni. Zalecanym leczeniem jest leczenie objawowe.
  • Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
Kolejnym powikłaniem po przechorowaniu świnki jest zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych o ciężkim przebiegu, w wyniku którego może dojść do następczej głuchoty, wodogłowia czy padaczki.
Zdecydowanie rzadziej zdarzają się inne powikłania:
  • zapalenie spojówek,
  • zapalenie naczyniówki,
  • zapalenie twardówki i rogówki,
  • zapalnie gruczołu łzowego.
Ponadto może zdarzyć się małopłytkowość, zapalenie rdzenia kręgowego, polineuropatie, porażenie  nerwu twarzowego, zapalenie błędnika, zespół Guillaina i Barrego. 

Jak leczyć świnkę? 

W leczeniu tej choroby nie ma leczenia przyczynowego, świnkę można leczyć tylko w sposób objawowy. Podaje się zatem, w razie potrzeby, leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. Zaleca się też picie dużej ilości płynów. 
Rokowanie w przebiegu świnki jest zazwyczaj dobre i uzależnione jest od rodzaju ewentualnych powikłań. Przechorowanie choroby daje trwałą odporność. 
Należy pamiętać o tym, że w dzisiejszych czasach istnieje możliwość szczepienia się przeciwko śwince. Dzięki obecności szczepień ilość zachorowań na świnkę obecnie jest naprawdę niewielka. Szczepienie przeciwko śwince znajduje się w kalendarzu szczepień ochronnych i zalicza się ono do tzw. szczepień obowiązkowych, które są bezpłatne. Dzieci obowiązkowo są szczepione w 13-14 miesiącu życia oraz 10 roku życia, jest to szczepionka skojarzona (poza świnką, dziecko szczepione jest od razu przeciwko odrze i różyczce). Ludzie dorośli także mogą być szczepieni - szczepienie zalecane jest przede wszystkim młodym mężczyznom, którzy nie byli zaszczepieni w ramach obowiązkowego programu szczepień. 

 

 
 

Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus