Promieniowce - bakterie wywołujące promienicę
Barbara Bukowska

Promienica u ludzi – objawy i leczenie

Właściwa higiena jamy ustnej to nie tylko lepszy komfort, ale również możliwość uniknięcia licznych chorób, takich jak np. promienica. To choroba zakaźna, której patogeny są naturalnymi składnikami jamy ustnej, ale w pewnych okolicznościach mogą doprowadzić do powstania tego schorzenia. Dowiedz się, jak temu przeciwdziałać i jak leczyć ewentualną promienicę.

Promienica jest chorobą zakaźną występującą zarówno u ludzi, jak i zwierząt, głównie bydła. Wywołują ją bakterie beztlenowe z rodziny promieniowców. Postać widocznych pod mikroskopem rozgałęzionych, posplatanych nitek upodabnia te bakterie do grzybów. Choroba występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet, zwykle w wieku od 20 do 60 lat.

Promienica – co to za choroba?

Promienica jest podostrą chorobą infekcyjną, niekiedy przyjmującą postać przewlekłą. Szczególnie narażone na nią są osoby niedożywione i ze znacząco osłabioną odpornością. Promienicę wywołują Gram-dodatnie bakterie beztlenowe – promieniowce (Actinomyces). Gatunkami chorobotwórczymi dla człowieka są przede wszystkim Actinomyces israelii i Actinomyces gerencseriae, które odpowiedzialne są za ponad 70% zachorowań, choć zwykle infekcję wywołuje kilka gatunków promieniowców jednocześnie. Promieniowce występują w prawidłowej florze fizjologicznej: przede wszystkim jamy ustnej, ale też dróg rodnych oraz końcowego odcinka przewodu pokarmowego. Są gatunkiem warunkowo chorobotwórczym – ich właściwości patogenne ujawniają się po przedostaniu się do tkanek położonych głębiej. Wrotami zakażenia stają się naruszone na skutek zabiegów błony śluzowe.

Promienica – objawy

Głównym objawem promienicy jest ropny proces zapalny. W tkankach miękkich powstają ropnie i przetoki wypełnione żółtą, surowiczo-krwistą treścią, w której znajdują się liczne kolonie promieniowca. W zależności od lokalizacji zmian wyróżnia się poszczególne postacie kliniczne promienicy.

Stan ogólny chorych z reguły jest dobry. Objawem ogólnoustrojowym może być nieznacznie podwyższona temperatura ciała (38°C). W przebiegu promienicy zwykle nie obserwuje się powiększenia węzłów chłonnych.

Polecane dla Ciebie

Jakie są rodzaje promienicy?

Najczęstszą odmianą promienicy jest postać szyjno-twarzowa. Stanowi 50–70% wszystkich przypadków. Wczesnym stadium tej postaci promienicy jest obrzęk tkanek miękkich twarzy, szczególnie w okolicy żuchwy, który postępuje i obejmuje szyję, język, ślinianki i migdałki. W zajętych tkankach powstają ropnie oraz przetoki z żółtymi ziarnistościami. Poza bolesnymi guzami i zmianami ropnymi w ich obrębie chory może skarżyć się na szczękościsk i trudności w przełykaniu. W przebiegu promienicy skóra wokół przetok może być zaczerwieniona i bolesna. Niepodjęcie leczenia może skutkować szerzeniem się zakażenia na sąsiadujące tkanki. W przypadku promienicy szyjno-twarzowej dochodzi do powstania ropni w kościach szczęki i twarzy (m.in. kościach oczodołowych) oraz ich zniszczenia, a w konsekwencji – konieczności ich usunięcia.

Drugą co do częstości występowania odmianą promienicy jest postać piersiowa, odpowiadająca za 15–20% wszystkich przypadków choroby. W przebiegu promienicy piersiowej dochodzi do nacieku zapalnego w obrębie płuc, w zaawansowanych przypadkach obejmującego również opłucną i osierdzie. Promienica piersiowa objawia się kaszlem, uczuciem duszności oraz bólem w klatce piersiowej.

Ostatnią odmianą promienicy jest postać brzuszna i miednicy mniejszej. Guz zapalny, zlokalizowany w jamie brzusznej, objawia się uporczywym bólem brzucha oraz zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi (zmianą rytmu wypróżnień, nudnościami, wymiotami), które mogą prowadzić do utraty masy ciała.

Promienica – jak można się zarazić? Co wywołuje promienicę?

Promieniowce stanowią fizjologiczny element flory bakteryjnej, szczególnie jamy ustnej: występują w ślinie oraz na powierzchni zębów, migdałków i dziąseł. Uszkodzone podczas zabiegów stomatologicznych tkanki stanowią wrota zakażenia. Do rozwoju promienicy często dochodzi również u osób z nieleczoną próchnicą zębów oraz nieprzestrzegających zasad higieny jamy ustnej. Bakterie zajmują tkanki miękkie, prowadząc do rozwoju postaci szyjno-twarzowej.

Do rozwoju postaci piersiowej promienicy dochodzi w wyniku aspiracji z jamy ustnej treści zawierającej bakterie.

Postać brzuszna promienicy rozwija się u osób po przebytych operacjach jamy brzusznej (głównie jelita grubego), w których przebiegu doszło do przerwania ciągłości tkanek. Z kolei promienica miednicy mniejszej, zajmująca narządy rodne, występuje u kobiet stosujących długotrwale domaciczne wkładki antykoncepcyjne.

Promienica – leczenie i diagnostyka

Diagnostyka promienicy opiera się zwykle na obrazie klinicznym, uzupełnionym o badanie histopatologiczne (pobranie wycinków metodą biopsji lub – w przypadku promienicy piersiowej – torakotomii diagnostycznej) oraz mikrobiologiczne (wyhodowanie promieniowców z treści ropnych w warunkach beztlenowych). W przypadku promienicy miednicy mniejszej zakażenie promieniowcem rozpoznaje się w cytologii w postaci charakterystycznych ziaren siarkowych. W rozpoznaniu pomocne są również badania obrazowe (tomografia, rezonans magnetyczny, USG).

Leczenie promienicy polega na długoterminowym (w przypadku promienicy płuc trwającym nawet rok) podawaniu antybiotyków. Lekiem pierwszego rzutu jest penicylina lub jej pochodne. Można je bezpiecznie stosować nawet u kobiet w ciąży chorujących na promienicę. U pacjentów uczulonych na penicyliny z powodzeniem stosuje się erytromycynę lub klindamycynę. U kobiet, u których promienica jest związana z obecnością wkładki domacicznej, należy ją bezwzględnie usunąć.

Równolegle z farmakoterapią prowadzi się niekiedy leczenie chirurgiczne, polegające na nacięciu i drenażu ropni oraz usunięciu przetok.

Zastosowanie odpowiednio dobranej antybiotykoterapii daje zwykle szansę na całkowite wyleczenie. Śmiertelność jest bardzo niska. Do zgonu dochodzi w przypadkach zaniedbanych, w których choroba przybrała postać ogólnoustrojową.

  1. I. Brook, Actinomycosis: diagnosis and management. South Med J, 101(10): 2008.
  2. M. Grabiec, U. Gręźlikowska, M. Walentowicz, W. Chmielewska, Promienica miednicy mniejszej związana z długoletnim stosowaniem wkładki wewnątrzmacicznej. Opis przypadku. Ginekol Pol, 78: 2007.
  3. E. Könönen, W.G. Wade, Actinomyces and related organisms in human infections. Clin Microbiol Rev, 28(2): 2015.
  4. F. Valour, A. Sénéchal, C. Dupieux i in., Actinomycosis: etiology, clinical features, diagnosis, treatment, and management. Infect Drug Resist, 7: 2014.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Zespół Barlowa – przyczyny, objawy i leczenie

    Bóle w klatce piersiowej, kołatania serca i omdlenia to objawy mogące świadczyć o chorobie serca. Jedną z przyczyn takich symptomów są zaburzenia pracy zastawek serca – błoniastych przegród oddzielających komory serca od przedsionków i dużych naczyń. Ich nieprawidłowe funkcjonowanie może prowadzić do opisanych objawów, które nazwane zostały zespołem Barlowa.

  • Dogoterapia (kynoterapia) – na czym polega, skuteczność

    Mówi się, że pies jest najlepszym przyjacielem człowieka. Okazuje się, że kontakt ze zwierzęciem może mieć prozdrowotny wpływ na człowieka. W Polsce już od przeszło ćwierćwiecza psy odgrywają rolę terapeutów, a dogoterapia jest integralnym elementem procesu rehabilitacji pacjentów w każdym wieku.

  • Zespół Ehlersa-Danlosa (EDS) – objawy i leczenie

    Kolagen jest białkiem, które występuje niemal w każdym układzie organizmu ludzkiego i nadaje tkankom odporność na rozciąganie. Mutacje genetyczne prowadzące do defektu tego białka mogą powodować zespół Ehlersa-Danlosa (EDS), który objawia się najczęściej nadmierną wiotkością stawów ze współistnieniem zaburzeń w obrębie innych narządów (skóry, oczu, ścian naczyń krwionośnych).

  • Schistosomatoza (bilharcjoza) – przyczny, objawy, leczenie

    Schistosomatoza (zwana również bilharcjozą) to choroba zakaźna, która jest wywoływana przez pasożyty z rodzaju Schistosoma. Choroba ta jest powszechna w krajach tropikalnych oraz subtropikalnych i może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc, zapalenie wątroby i choroba nerek. Obok malarii, bilharcjoza jest najpoważniejszym w skali światowej pasożytniczym problemem zdrowotnym. Czym jest schistosomatoza? Jak ją rozpoznać?

  • Synestezja – na czym polega? Jak wyleczyć?

    Czy można widzieć dźwięki? Jaki kolor ma cisza? Czy mogę słyszeć obraz? Na to pytanie mogą odpowiedzieć osoby na co dzień doświadczający synestezji – czyli wielu wrażeń zmysłowych generowanych przez określony dźwięk czy obraz. Ta wyjątkowa zdolność postrzegania otoczenia jest opisywana od lat, zarówno w muzyce, jak i sztuce. Synestetykami jest wielu artystów, również współczesnych – Lady Gaga, Pharell Williams czy Stevie Wonder.

  • Jet lag – czym jest? Czy każdy ma jet lag?

    Dobrze znaną podróżnikom i obieżyświatom konsekwencją nagłej zmiany strefy czasowej jest wystąpienie tzw. zespołu długu czasowego, czyli jet lag’u. Planując więc daleką podróż, warto również zaplanować czas na adaptację organizmu do zmienionych godzin snu i czuwania.

  • Choroba Sanfilippo – objawy, przyczyny, leczenie

    Choroba Sanfilippo to bardzo rzadka choroba genetyczna, określana jako mukopolisacharydoza typu 3 (MPS III). Nazwa choroby pochodzi od nazwiska lekarza, który w 1963 roku po raz pierwszy opisał ten typ mukopolisacharydozy – dr Sylvestra Sanfilippo.

  • Choroba Wilsona – objawy, leczenie i przewidywana długość życia

    Choroba Wilsona to schorzenie prowadzące do nadmiernego gromadzenia się miedzi w organizmie. Przyczyną jest mutacja genetyczna, wskutek której dochodzi do defektu białka odpowiadającego za transport miedzi w organizmie. W konsekwencji miedź nie jest wydalana z organizmu, tylko gromadzi się w narządach, prowadząc do ich uszkodzenia.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij