rośliny zawierające glukozynolany
Joanna Orzeł

Glukozynolany – charakterystyka, właściwości, działania niepożądane

Glukozynolany to grupa związków chemicznych charakterystyczna dla rodziny roślin potocznie nazywanych kapustnymi. W poniższym tekście przybliżymy tę grupę związków chemicznych. Sprawdziliśmy, jaki mają wpływ na nasz organizm oraz odpowiadamy na pytania: jakie mają właściwości? Czy są zdrowe? Czy powinniśmy ich unikać czy może zwiększyć ich ilość w naszej diecie?     

Zgodnie z zaleceniami dietetyków rośliny i przetwory z nich pozyskiwane powinny stanowić podstawę zdrowej i zbilansowanej diety. Cukry, tłuszcze, białko, witaminy, antyoksydanty, minerały to podstawowe składniki, które z roślinami dostarczamy do naszego organizmu. Dzięki nim dieta jest zbilansowana, a potrzeby naszego ciała są zaspokojone. W roślinach znajdują się także inne substancje o których istnieniu niewiele osób słyszało lub wie. Flawonoidy, antocyjany, substancje antyodżywcze czy toksyczne mają słabszy marketing niż te wymienione wcześniej. 

Glukozynolany – co to za związki? Czy są zdrowe?

Glukozynolany to obecne w niektórych roślinach związki chemiczne zaliczane do glikozydów siarkowych. W cząsteczce zwierają β-D-glukozę, siarkę i przyłączony do niej boczny łańcuch węglowy (alifatyczny lub aromatyczny). W zależności od źródła liczba zidentyfikowanych substancji zaliczanych do glukozynolanów waha się od 120 do nawet 200.

Substancje te są charakterystyczne dla roślin krzyżowych z rodziny Brassicacea. W zależności od rośliny, a także sposobu uprawy zawartość glukozynolanów może wahać się od kilku do nawet kilkuset mikromoli substancji na 100 gramów świeżego produktu.  

Wpływ glukozynolanów na organizm ludzi i zwierząt nadal jest obiektem badań. Z jednej strony wykazują działanie przeciwnowotworowe, z drugiej mogą stanowić składniki antyodżywcze, zwłaszcza dla osób borykających się z chorobami tarczycy.

Glukozynolany – ich działanie i właściwości

Glukozynolany są składnikami zawartymi w roślinach. Z przeprowadzonych badań wynika, że substancje te są obecne w każdym fragmencie rośliny (liście, łodygi, kwiaty, korzenie). Pełnią w nich funkcję ochronną przed insektami, patogenami czy trawożernymi zwierzętami. Co więcej, produkty ich katabolizmu są toksyczne dla takich patogenów jak grzyby, wirusy czy bakterie. Są repelentami odstraszającymi szkodniki, a także atraktantami przyciągającymi potrzebne do rozwoju roślin zwierzęta np. owady zapylające. To właśnie glukozynolany odpowiadają za charakterystyczny zapach roślin krzyżowych.

Mimo że właściwości glukozynolanów nie są jeszcze dogłębnie zbadane, już teraz możemy powołać się na wyniki, które wskazują je jako składniki o potencjale przeciwnowotworowym. Hydroliza glukozynolanów prowadzi do utworzenia substancji przeciwutleniających. Badania in vitro na wybranych liniach komórkowych wykazały, że glukozynolany i produkty ich rozkładu hamują wzrost niektórych komórek nowotworowych. Postulowane są różne mechanizmy takich działań prewencyjnych: od kontroli ich przylegania do zdrowych struktur organizmu, przez apaptozę (śmierć komórki), po inhibicję wzrostu. Niektóre produkty hydrolizy glukozynolanów wykazują funkcje przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze i przeciwbakteryjnie w stosunku do ludzkich patogenów np. Helicobacter pylori.

Glukozynolany  to składniki odporne na wysokie temperatury (nie ulegają łatwo rozkładowi podczas gotowania). Dobrze rozpuszczają się w wodzie, dlatego by zachować je w przygotowywanych warzywach, warto zdecydować się na gotowanie na parze lub w minimalnej możliwej ilości wody.

Powiązane produkty

W jakich produktach występują glukozynolany?

Jak już zostało wspomniane, glukozynolany występują w roślinach krzyżowych oraz przetworach wyprodukowanych z ich użyciem. Stężenie tych substancji będzie różne w zależności od rodzaju rośliny i metod obróbki zastosowanych do jej przygotowania.

Glukozynolany są obecne w kapustach (biała, włoska, czerwona, pekińska czy brukselka), brokułach, kalafiorze, rzepaku, rzodkiewce, rzodkwi, kalarepie, rukoli, chrzanie czy gorczycy.  

Glukozynolany – działania niepożądane

Wysoka podaż glukozynolanów w diecie może powodować działanie wolotwórcze. Hamowana jest wówczas produkcja tyroksyny, aktywność tarczycy spada. W konsekwencji następuje przerost tarczycy nazywany wolem. Z tego powodu zwłaszcza osoby borykające się z problemami tarczycy powinny zachować czujność związaną z ilością glukozynolanów w diecie. Nadmierna ilość tych substancji może również wywoływać efekt mutagenny – prowadzić do niekontrolowanego wzrostu komórek nowotworowych.

Należy zaznaczyć, że włączenie do zbilansowanej diety warzyw zawierających glukozynolany może być jednym z czynników, które zapobiegną rozwojowi choroby nowotworowej w naszym organizmie. Nie należy stosować samodzielnie tych substancji jako leku na raka, szczególnie w zastępstwie uznanych przez specjalistów klasycznych terapii przeciwnowotworowych. Zwłaszcza że używane w niekontrolowanych ilościach mogą przyczynić się do zwiększenia tempa wzrostu już istniejącej zmiany nowotworowej.

  1. E. Cieślik, I.Cieślik, M. Borowski, Charakterystyka właściwości prozdrowotnych glukozynolanów, „Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych”, nr 588 2017.
  2. M. Olszak, Glukozynolany, „e-biotechnologia.pl” [online] http://www.e-biotechnologia.pl/artykuly/glukozynolany/, [dostęp:] 01.07.2022.
  3. E. Kwiatkowska, S. Bawa, Glukozynolany w profilaktyce chorób nowotworowych mechanizmy działania, „Roczniki PZH”, nr 58 (1) 2007.
  4. E. Patyra, E. Kowalczyk, K. Kwiatek, Antyżywieniowe i prozdrowotne właściwości glukozynolanów, „Życie Weterynaryjne”, nr 91 (7) 2016.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Błonnik pokarmowy – gdzie i czym jest? Jak wpływa na zdrowie?

    Błonnik pokarmowy, zwany włóknem pokarmowym, to grupa substancji, która odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu układu pokarmowego człowieka. Wyróżnia się dwie frakcje błonnika pokarmowego: rozpuszczalną i nierozpuszczalną w wodzie. Każda wywiera określony wpływ na organizm. W jakich produktach można znaleźć błonnik pokarmowy i jakie są jego właściwości?

  • Dynia – wartości odżywcze i właściwości lecznicze. Dietetyczne przepisy z dynią

    Dynia jest warzywem bogatym w witaminy i minerały – m.in. w magnez, selen, potas i cynk. Stanowi także źródło białka i błonnika pokarmowego. Kto powinien włączyć ją do swojej diety? Jakie właściwości mają pestki z dyni i olej z dyni? Czy to warzywo będzie odpowiednie dla cukrzyków?

  • Mleko kokosowe – wartości odżywcze, właściwości, zastosowanie. Jak zrobić je w domu?

    Mleko kokosowe stanowi smaczną alternatywę dla mleka krowiego, dzięki czemu może znaleźć miejsce m.in. w diecie osób chorujących na celiakię, cukrzycę czy nietolerancję laktozy. Jakie właściwości i zastosowanie ma mleko kokosowe? Jak w łatwy sposób przygotować je samodzielnie w domu?

  • Gruszka – właściwości, wartości odżywcze, przepisy

    Jej dodatek do diety może pomóc przy uciążliwych zaparciach. Świetnie sprawdzi się jako element maseczki na przetłuszczającą się cerę. W dodatku pysznie smakuje zarówno w daniach na słodko, jak i na wytrawnie. Gruszka – jakimi wartościami odżywczymi się charakteryzuje? Czy jedzenie jej może zaszkodzić? Co dobrego przygotować z gruszek?

  • Czym jest układ odpornościowy i jak skutecznie go wspierać?

    Po z natury ciepłym lecie przychodzi sezon jesienny, który wystawia na ciężką próbę nie tylko nasz nastrój, ale również układ odpornościowy, który w tym czasie jest wyjątkowo obciążony. Jest to okres infekcji, często nawracających lub przewlekłych. Istnieją jednak sposoby, aby sobie skutecznie pomóc i zniwelować ryzyko uciążliwych i osłabiających przeziębień, na tle których mogą rozwinąć się dużo poważniejsze choroby, jak zapalenie płuc czy oskrzeli. Spośród czynników mających wpływ na prawidłowo funkcjonujący układ immunologiczny, niewątpliwie ogromne znaczenie ma zdrowa dieta.

  • Kapary – smak, właściwości i zastosowanie w kuchni

    Kapary to roślina krzewiasta naturalnie występująca w strefie tropikalnej i w basenie Morza Śródziemnego. Pąki kwiatowe kaparów są znane już od wielu lat ze względu na swój charakterystyczny smak oraz działanie wspomagające trawienie i leczenie infekcji górnych dróg oddechowych. Kapary są ważnym źródłem wielu różnych biologicznie aktywnych substancji chemicznych, których właściwości terapeutyczne były już dobrze znane i cenione przez starożytnych Rzymian.

  • Blue Monday – co to jest? Kiedy wypada? Czy Blue Monday to mit?

    Blue Monday to termin określający rzekomo najbardziej depresyjny dzień w roku. Według wyliczeń twórcy tej teorii przypada on na trzeci poniedziałek stycznia. To właśnie w tym dniu we wszystkich mediach słyszymy o niebieskim poniedziałku. Wiele osób zastanawia się wówczas, ile jest prawdy w teorii Blue Monday.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij