rośliny zawierające glukozynolany
Joanna Orzeł

Glukozynolany – charakterystyka, właściwości, działania niepożądane

Glukozynolany to grupa związków chemicznych charakterystyczna dla rodziny roślin potocznie nazywanych kapustnymi. W poniższym tekście przybliżymy tę grupę związków chemicznych. Sprawdziliśmy, jaki mają wpływ na nasz organizm oraz odpowiadamy na pytania: jakie mają właściwości? Czy są zdrowe? Czy powinniśmy ich unikać czy może zwiększyć ich ilość w naszej diecie?     

Zgodnie z zaleceniami dietetyków rośliny i przetwory z nich pozyskiwane powinny stanowić podstawę zdrowej i zbilansowanej diety. Cukry, tłuszcze, białko, witaminy, antyoksydanty, minerały to podstawowe składniki, które z roślinami dostarczamy do naszego organizmu. Dzięki nim dieta jest zbilansowana, a potrzeby naszego ciała są zaspokojone. W roślinach znajdują się także inne substancje o których istnieniu niewiele osób słyszało lub wie. Flawonoidy, antocyjany, substancje antyodżywcze czy toksyczne mają słabszy marketing niż te wymienione wcześniej. 

Glukozynolany – co to za związki? Czy są zdrowe?

Glukozynolany to obecne w niektórych roślinach związki chemiczne zaliczane do glikozydów siarkowych. W cząsteczce zwierają β-D-glukozę, siarkę i przyłączony do niej boczny łańcuch węglowy (alifatyczny lub aromatyczny). W zależności od źródła liczba zidentyfikowanych substancji zaliczanych do glukozynolanów waha się od 120 do nawet 200.

Substancje te są charakterystyczne dla roślin krzyżowych z rodziny Brassicacea. W zależności od rośliny, a także sposobu uprawy zawartość glukozynolanów może wahać się od kilku do nawet kilkuset mikromoli substancji na 100 gramów świeżego produktu.  

Wpływ glukozynolanów na organizm ludzi i zwierząt nadal jest obiektem badań. Z jednej strony wykazują działanie przeciwnowotworowe, z drugiej mogą stanowić składniki antyodżywcze, zwłaszcza dla osób borykających się z chorobami tarczycy.

Glukozynolany – ich działanie i właściwości

Glukozynolany są składnikami zawartymi w roślinach. Z przeprowadzonych badań wynika, że substancje te są obecne w każdym fragmencie rośliny (liście, łodygi, kwiaty, korzenie). Pełnią w nich funkcję ochronną przed insektami, patogenami czy trawożernymi zwierzętami. Co więcej, produkty ich katabolizmu są toksyczne dla takich patogenów jak grzyby, wirusy czy bakterie. Są repelentami odstraszającymi szkodniki, a także atraktantami przyciągającymi potrzebne do rozwoju roślin zwierzęta np. owady zapylające. To właśnie glukozynolany odpowiadają za charakterystyczny zapach roślin krzyżowych.

Mimo że właściwości glukozynolanów nie są jeszcze dogłębnie zbadane, już teraz możemy powołać się na wyniki, które wskazują je jako składniki o potencjale przeciwnowotworowym. Hydroliza glukozynolanów prowadzi do utworzenia substancji przeciwutleniających. Badania in vitro na wybranych liniach komórkowych wykazały, że glukozynolany i produkty ich rozkładu hamują wzrost niektórych komórek nowotworowych. Postulowane są różne mechanizmy takich działań prewencyjnych: od kontroli ich przylegania do zdrowych struktur organizmu, przez apaptozę (śmierć komórki), po inhibicję wzrostu. Niektóre produkty hydrolizy glukozynolanów wykazują funkcje przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze i przeciwbakteryjnie w stosunku do ludzkich patogenów np. Helicobacter pylori.

Glukozynolany  to składniki odporne na wysokie temperatury (nie ulegają łatwo rozkładowi podczas gotowania). Dobrze rozpuszczają się w wodzie, dlatego by zachować je w przygotowywanych warzywach, warto zdecydować się na gotowanie na parze lub w minimalnej możliwej ilości wody.

Powiązane produkty

W jakich produktach występują glukozynolany?

Jak już zostało wspomniane, glukozynolany występują w roślinach krzyżowych oraz przetworach wyprodukowanych z ich użyciem. Stężenie tych substancji będzie różne w zależności od rodzaju rośliny i metod obróbki zastosowanych do jej przygotowania.

Glukozynolany są obecne w kapustach (biała, włoska, czerwona, pekińska czy brukselka), brokułach, kalafiorze, rzepaku, rzodkiewce, rzodkwi, kalarepie, rukoli, chrzanie czy gorczycy.  

Glukozynolany – działania niepożądane

Wysoka podaż glukozynolanów w diecie może powodować działanie wolotwórcze. Hamowana jest wówczas produkcja tyroksyny, aktywność tarczycy spada. W konsekwencji następuje przerost tarczycy nazywany wolem. Z tego powodu zwłaszcza osoby borykające się z problemami tarczycy powinny zachować czujność związaną z ilością glukozynolanów w diecie. Nadmierna ilość tych substancji może również wywoływać efekt mutagenny – prowadzić do niekontrolowanego wzrostu komórek nowotworowych.

Należy zaznaczyć, że włączenie do zbilansowanej diety warzyw zawierających glukozynolany może być jednym z czynników, które zapobiegną rozwojowi choroby nowotworowej w naszym organizmie. Nie należy stosować samodzielnie tych substancji jako leku na raka, szczególnie w zastępstwie uznanych przez specjalistów klasycznych terapii przeciwnowotworowych. Zwłaszcza że używane w niekontrolowanych ilościach mogą przyczynić się do zwiększenia tempa wzrostu już istniejącej zmiany nowotworowej.

  1. E. Cieślik, I.Cieślik, M. Borowski, Charakterystyka właściwości prozdrowotnych glukozynolanów, „Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych”, nr 588 2017.
  2. M. Olszak, Glukozynolany, „e-biotechnologia.pl” [online] http://www.e-biotechnologia.pl/artykuly/glukozynolany/, [dostęp:] 01.07.2022.
  3. E. Kwiatkowska, S. Bawa, Glukozynolany w profilaktyce chorób nowotworowych mechanizmy działania, „Roczniki PZH”, nr 58 (1) 2007.
  4. E. Patyra, E. Kowalczyk, K. Kwiatek, Antyżywieniowe i prozdrowotne właściwości glukozynolanów, „Życie Weterynaryjne”, nr 91 (7) 2016.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Filtry w okularach przeciwsłonecznych. Jak działają i dlaczego powinny być dobrej jakości?

    Są nieodłącznym atrybutem każdego słonecznego dnia. Najczęściej sięgamy po nie latem, jednak w ciągu całego roku powinniśmy mieć je przy sobie, aby chronić nasze oczy przed działaniem promieni słonecznych. Mowa oczywiście o okularach przeciwsłonecznych, które – oprócz pełnienia funkcji dodatku do stylizacji – stanowią barierę chroniącą jeden z naszych zmysłów: wzrok. Podobnie jak przy zakupie ubrań, butów, żywności czy kosmetyków zwracamy uwagę na ich jakość, tak i w przypadku wyboru okularów słonecznych powinniśmy dobrać takie, które będą odpowiednie do naszych potrzeb nie tylko pod względem wizualnym, ale przede wszystkim jakościowym.

  • Co kupić mamie na Dzień Matki?

    Wielkimi krokami zbliża się Dzień Matki. To szczególne święto jest doskonałą okazją, aby podziękować mamom za ich bezwarunkową miłość i akceptację, trud wychowania, okazywane serce. Tego dnia każda mama powinna czuć się doceniona. Produkty pomagające zachować zdrowie i dbać o urodę to świetne inspiracje na wyjątkowy prezent dla najukochańszej mamy.

  • Co pić na stres i zmęczenie?

    Stres jest reakcją organizmu na zaburzenie stanu równowagi. Przewlekły stres przyczynia się do ogólnego obniżenia jakości życia i szerokiej gamy zaburzeń, w tym nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, chorób układu krążenia, chorób zapalnych jelit oraz trudności natury psychologicznej czy psychiatrycznej. Dobrze wiadomo, że prawidłowy stan nawodnienia organizmu korzystnie wpływa na samopoczucie psychofizyczne. Oprócz samej wody można wyszczególnić kilka gorących napojów, których regularne picie może wspomagać organizm w radzeniu sobie ze stresem, niepokojem i nadmiernym zmęczeniem.

  • Jakie suplementy mogą pomóc na stres i zmęczenie?

    Dbałość o zdrowie psychiczne sprowadza się do odpowiedniego stylu życia, który uwzględnia systematycznie wykonywaną aktywność fizyczną, właściwy sposób odżywiania, należytą higienę snu, dobre relacje z bliskimi, wsparcie społeczne oraz znajdowanie czasu na odpoczynek i relaks. Wiele osób zmagających się z chronicznym stresem i zmęczeniem decyduje się często na suplementację diety preparatami bogatymi w bioaktywne składniki wspierające prawidłowe funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego oraz gospodarki hormonalnej. Istnieje co najmniej kilka substancji bioaktywnych, które rzeczywiście mogą wspomagać organizm w walce ze stresem oraz wzmożonym napięciem i zmęczeniem.

  • Jak wyciągnąć psu i kotu kleszcza? Instrukcja krok po kroku

    Kleszcze to uciążliwe pasożyty, które mogą przenosić groźne choroby na zwierzęta. Na szczęście ich usunięcie jest stosunkowo proste, o ile wiemy, jak się do tego zabrać. Jak bezpiecznie i skutecznie wyciągnąć kleszcza psu i kotu, by zminimalizować ryzyko infekcji? Co zrobić z kleszczem?

  • Jak wygląda ugryzienie meszki? Czy można je czymś złagodzić?

    Lato to czas spędzany na świeżym powietrzu, co niestety wiąże się z uciążliwością owadów takich jak meszki. Ich bolesne ugryzienia potrafią skutecznie uprzykrzyć nam wypoczynek. Czy meszki w Polsce przenoszą choroby? Jak poradzić sobie ze swędzącym ugryzieniem meszki?

  • Jak chronić się w trakcie burzy? Co zrobić w razie uderzenia pioruna?

    W związku ze zmianami klimatu gwałtowne zjawiska pogodowe są coraz częstsze w naszej szerokości geograficznej. Dlatego też warto znać zasady bezpieczeństwa podczas burzy. Porażenie piorunem może być poważnym zagrożeniem dla zdrowia, a nawet życia – dowiedz się, jak się zachować w trakcie nawałnicy, aby uniknąć niebezpiecznych sytuacji.

  • Etapy gojenia ran. Jak przyspieszyć proces?

    Czas gojenia się rany jest kwestią indywidualną. Jest to uzależnione od wielu czynników, w tym od obecności chorób przewlekłych, np. cukrzycy typy 2, palenia papierosów, nadużywania alkoholu, przyjmowania niektórych leków, a nawet występowania schorzeń o podłożu autoimmunologicznym. Proces gojenia przebiega w kilku etapach. Warto pamiętać, że można go znacznie przyspieszyć – zarówno za pomocą domowych sposobów, jak i preparatów aptecznych.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij