Czy „latające kleszcze” mogą zagrażać ludziom? W jaki sposób się przed nimi chronić?
Justyna Piekara

Czy „latające kleszcze” mogą zagrażać ludziom? W jaki sposób się przed nimi chronić?

Strzyżaki sarnie obecne w polskich lasach, potocznie zwane „latającymi kleszczami”, to pasożyty, które żerują głównie na dzikich zwierzętach, ale zdarza się, że tymczasowo, także ludziach. Podobnie jak kleszcze, żywią się krwią, nie są jednak pajęczakami. Ukąszenia strzyżyków są wyjątkowo bolesne i mogą być niebezpieczne dla alergików. Te stawonogi mogą być wektorem, który przenosi różne chorobotwórcze drobnoustroje.

„Latające kleszcze” – gdzie występują?

Strzyżaki sarnie (Lipoptena cervi) lub inaczej Strzyżaki jelenica występują powszechnie w lasach w klimacie umiarkowanym, na obszarze Europy, w północnych Chinach, oraz w Ameryce Północnej. Spotyka się je w okresie od czerwca do września, jednak gdy pogoda sprzyja, jest ciepła i bezdeszczowa, można się na nie natknąć także jesienią, nawet do listopada. Wzrost średnich temperatur i skrócenie okresów zimowych w istotny sposób wpływają na ich ekspansję.

W Polsce występuje także inny gatunek, mniej znany i typowy dla azjatyckiej fauny, które nie otrzymał polskiej nazwy – Lipoptena fortisetosa. Po raz pierwszy zaobserwowano go na terenie naszego kraju w 1989 roku, w województwie dolnośląskim.

Strzyżaki sarnie – czym się charakteryzują?

Strzyżaki są brunatne i osiągają niewielkie rozmiary, osiągają zaledwie kilka milimetrów długości. Doskonale przystosowały się do pasożytniczego trybu życia. Mają kłująco-ssący aparat gębowy, spłaszczone grzbietobrzusznie tułowie pokryte chitynowym pancerzykiem i trzy pary odnóży zakończonych pazurkami czepnymi, co sprawia, że gdy się wczepią, trudno je z siebie strącić. Od dobrze znanych nam kleszczy (Ixioda), odróżniają je przezroczyste skrzydła, które umożliwiają im przemieszczanie się na krótkie dystanse. Samice strzyżaków zrzucają je, kiedy uda im się znaleźć żywiciela.

Strzyżaki sarnie – jakie są skutki ukąszenia?

Początkowo ślad po ukąszeniu strzyżaka sarniego jest słabo widoczny, jednak po kilku dniach, w miejscu ukąszenia powstaje zaczerwieniony, swędzący obrzęk, który może utrzymywać się do 2–3 tygodni. Ugryzienia mogą spowodować silną reakcję alergiczną i problemy z oddychaniem. Istnieją doniesienia, że ukąszenie strzyżyka wywołało przewlekłe zapalenie skóry, rumień, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa i spojówek. Ze względu na niewielkie rozmiary bez trudu dostają się do uszu, nosa czy pod powieki.

Człowiek nie jest ich głównym celem. Strzyżaki atakują przede wszystkim zwierzęta leśne, łosie, jelenie, sarny i borsuki, ale zwierzęta towarzyszące ludziom podczas spacerów w lesie, czyli przede wszystkim psy, także są zagrożone. Pasożyty mogą pozostawać na ich skórze dłuższy czas i powodować powstawanie zmian zapalnych.

Strzyżaki sarnie – jakie patogeny przenoszą?

Ten gatunek jest nosicielem patogenów, takich jak:

  • Anaplasma phagocytophilum – bakteria wywołuje ludzką anaplazmozę granulocytarną, chorobę, która atakuje krwinki białe.
  • Bartonella schoenbuchensis – bakteria ta może dawać wiele nieswoistych objawów o szerokim spektrum, dlatego postawienie właściwej diagnozy może być utrudnione. W początkowej fazie infekcja może przypominać grypę. Po kilku tygodniach od zakażenia, u niektórych osób mogą pojawić się ostre objawy, m.in. bolesne zmiany skórne.
  • Borelia burgdorferii – bakteria, która wywołuje boreliozę, ogólnoustrojową chorobę odzwierzęcą, która na początku może dawać objawy skórne oraz grypopodobne, takie jak ból mięśni i stawów, a w późnym stadium wiąże się z drętwieniem kończyn czy krótkotrwałą utratą pamięci.
Dotychczas nie potwierdzono jednoznacznie, czy strzyżyki mogą przenosić te choroby na człowieka. W dostępnych źródłach istnieje rozbieżność. Potrzebne są dalsze badania, aby ocenić faktyczną rolę Lipoptena cervi w ich transmisji.

Jak chronić się przed ukąszeniami strzyżyków?

Niestety, nie ma skutecznych środków zabezpieczających przed tymi muchówkami. Strzyżaki atakują ciemno ubarwione ofiary, dlatego włożenie ubrań w jasnym kolorze, na spacer po lesie wydaje się dobrym pomysłem, ponieważ w pewnym stopniu może zapobiegać ukąszeniom. Kiedyś do odstraszania tych owadów używano kropli kamforowych, nie potwierdzono jednak ich skuteczności, podobnie jak ma to miejsce w przypadku obecnie dostępnych środków przeciw owadom.

  1. M. Walczak-Grudzka, Latające kleszcze atakują ludzi i zwierzęta w Polsce. Lasy Państwowe nas ostrzegają, „polskatimes.pl” [online], https://polskatimes.pl/latajace-kleszcze-atakuja-ludzi-i-zwierzeta-w-polsce-lasy-panstwowe-nas-ostrzegaja/ar/c1-14520227, [dostęp:] 20.07.2021.
  2. Lipoptena cervi - Strzyżak sarni, “insektarium.net” [online], https://insektarium.net/diptera-2/hippoboscidae-narzepikowate/lipoptena-cervi-strzyzak-sarni/, [dostęp:] 20.07.2021.
  3. A. Kelsey, J. Finch, Deer ked: a Lyme-carrying ectoparasite on the move, Cutis, nr 102 (2) 2018, s. 121-122, [dostęp:] 20.07.2021.
  4. W. Maślanko, K. Bartosik, M. Raszewska-Famielec, Exposure of Humans to Attacks by Deer Keds and Consequences of Their Bites—A Case Report with Environmental Background, Insects , nr 11 (12) 2020, s.859, [online] https://doi.org/10.3390/insects11120859, [dostęp:] 20.07.2021.
  5. Strzyżaki (Lipoptena spp.) – muchówki, prawie jak kleszcze, https://swiatmakrodotcom.wordpress.com/2012/10/24/strzyzaki-lipoptena-spp-muchowki-prawie-jak-kleszcze/, [dostęp:] 20.07.2021.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Płukanie zatok – jakie są wskazania do irygacji zatok przynosowych oraz w jaki sposób zrobić to w domu?

    Płukanie zatok posiada wiele zalet – może być bezpiecznie stosowane przez dzieci (od 4. roku życia), kobiety w ciąży i karmiące piersią. Stanowi niefarmakologiczną metodę walki z katarem oraz zapaleniem zatok – pomaga zachować drożność przewodów nosowych i zatok oraz oczyścić z zakaźnej wydzieliny i innych zanieczyszczeń (patogenów czy alergenów). 

  • Mięśniaki macicy – przyczyny, objawy, leczenie, operacja niezłośliwego nowotworu macicy

    Mięśniaki macicy są najczęstszymi niezłośliwymi nowotworami kobiecych narządów rodnych, mogą one dotyczyć nawet co czwartej kobiety w wieku rozrodczym. Mięśniaki w macicy pomimo łagodnego charakteru mogą być przyczyną niepokojących i uciążliwych objawów, które, w dużej mierze, zależą od rodzaju i wielkości, jaką osiągną. Ich rozpowszechnienie w populacji oraz konsekwencje zdrowotne sprawiają, iż są jedną z częstszych przypadłości spotykanych w praktyce ginekologicznej. Jakie są przyczyny powstawania mięśniaków? Jak wygląda diagnostyka oraz leczenie?

  • Zapalenie oskrzeli – przyczyny, objawy, leczenie, powikłania u dzieci i u dorosłych

    Zapalenie oskrzeli (ang. bronchitis) to stan zapalny błony śluzowej drzewa oskrzelowego. Najczęściej jest on wywołany przez wirusy, rzadziej bakterie. Początkowa faza infekcji charakteryzuje się występowaniem suchego, uporczywego kaszlu, podwyższonej temperatury ciała, bólu gardła i wodnistego kataru. Potem kaszel staje się mokry (chory odkrztusza dużą ilość wydzieliny), a katar ma postać gęstej wydzieliny. Sprawdź, jak leczy się zapalenie oskrzeli.

  • Angina – przyczyny, objawy, leczenie anginy u dzieci i u dorosłych

    Angina to ostre zapalenie gardła i migdałków wywołane najczęściej przez paciorkowce z grupy A (Streptococcus pyogenes). Anginę rozpoznaje się na podstawie występowania charakterystycznych objawów, takich jak silny ból gardła utrudniający przełykanie, wysoka gorączka, powiększenie szyjnych węzłów chłonnych oraz na podstawie stwierdzenia w badaniu przedmiotowym zaczerwienienia błony śluzowej gardła, rozpulchnienia migdałków oraz białego nalotu.

  • Warianty SARS-CoV-2 – które z nich są aktualnie największym zagrożeniem?

    Istnieje wiele zidentyfikowanych podtypów koronawirusa SARS-CoV-2. Które warianty stanowią największe potencjalne zagrożenie dla naszego zdrowia? Czym są tzw. warianty zainteresowania (VOI) i warianty budzące obawy (VOC)?

  • Zwyrodnienie stawów – przyczyny, objawy, leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów

    Zwyrodnienie stawów (inaczej osteoartroza lub artoza) to powszechnie występujące schorzenie układu ruchu, w przebiegu którego dochodzi do uszkodzenia tkanek budujących staw. Konsekwencją choroby zwyrodnieniowej stawów jest przedwczesne starzenie się struktur stawowych prowadzące do niepełnosprawności. Jakie są przyczyny zwyrodnienia stawów? Jak przebiega leczenie?

  • Czym jest atropina? Czy pomaga na nadpotliwość?

    Powszechnie kojarzona z rozszerzaniem źrenic w gabinecie okulistycznym – atropina, to tak naprawdę bardzo silna substancja, która ma wielokierunkowe działanie, które stymuluje pracę całego organizmu, wypływając m.in. na przyspieszenie akcji serca, działając przeciwwymiotnie, hamując wydzielanie potu i łez. Jakie nie są przeciwwskazania do stosowania atropiny i czy pomaga na nadmierne pocenie się? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Efekt placebo – na czym polega? Czy placebo może być skuteczne?

    Efekt placebo występuje, gdy obserwuje się poprawę stanu klinicznego pacjenta, pomimo że osoba ta nie jest poddawana aktywnemu leczeniu. Naukowcy nie rozumieją jeszcze dokładnie, jak i dlaczego ten efekt występuje. Na ten temat powstało kilka teorii. Według najnowszych naukowych doniesień efekt placebo może pomóc skutecznie redukować dolegliwości bólowe, które towarzyszą wielu schorzeniom. Trwają prace, które mają na celu dokładniejsze poznanie mechanizmów wywołujących to zjawisko.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij