Dlaczego szczepionki muszą być przechowywane w niskiej temperaturze? - portal DOZ.pl
Dlaczego szczepionki muszą być przechowywane w niskiej temperaturze?
Justyna Piekara

Dlaczego szczepionki muszą być przechowywane w niskiej temperaturze?

Każdego roku niemal połowa wyprodukowanych szczepionek jest marnowana ze względu na przechowywanie w niewłaściwych warunkach. Szczepionki są produktem biologicznym, a zachowanie ich stabilności jest priorytetem. Jeśli temperatura jest za wysoka lub za niska, niektóre składniki aktywne mogą ulec degradacji i działać mniej skutecznie. 

Łańcuch chłodniczy

Łańcuchem chłodniczym nazywa się całokształt działań, wszystkie etapy produkcji, dystrybucji i transportu, obejmujący ścisłe przestrzeganie wytycznych, które dotyczą przechowywania szczepionki w określonym środowisku. 

Szczepionki mogą mieć bardzo różne wymagania w kwestii temperatury przechowywania. Typowa temperatura, w której deponuje się szczepionki mieści się w przedziale 2-8°C (z preferencją 5°C).

Niedawno opracowana szczepionka mRNA przeciwko COVID-19 firmy Pfizer wymaga zapewnienia -80 °C, a dla porównania, szczepionka przeciw grypie sezonowej 4 °C. Producent deklaruje, że preparat można przechowywać w temperaturze 2-8ºC, jednak nie dłużej niż 5 dni.

Przechowywanie szczepionek w nieprzerwanym łańcuchu chłodniczym dostarcza wielu wyzwań związanych z organizacją odpowiednich powierzchni magazynowych, przestrzegania ścisłych zasad składowania czy czasu dystrybucji. Jeśli ciągłość zostanie przerwana, istnieje ryzyko, że działanie preparatu będzie ograniczone lub okaże się on zupełnie nieskuteczny. Białka obecne w szczepionce mogą zostać bezpośrednio uszkodzone, gdy zostanie ona wystawiona na wahania temperatury.

Właściwości szczepionek a temperatura

Jak zachowują się szczepionki w określonych temperaturach?

Szczepionki a niska temperatura

Przechowywanie szczepionek w niskich temperaturach zmniejsza zapotrzebowanie na inne środki konserwujące, obniża również ryzyko rozwoju bakterii w szczepionce.

Z tego powodu większość preparatów musi być przechowywana w lodówce, w warunkach ściśle określonych przez producenta, aby zapobiec degradacji leku. Aby zapewnić szczepionkom odpowiednie środowisko, stosuje się specjalnie zaprojektowany sprzęt – lodówki laboratoryjne, które charakteryzują minimalne wahania temperatur. Czasem używa się pojemników z tzw. suchym lodem.

Mrożenie szczepionek

Wiele żywych szczepionek toleruje zamrażanie (zwykle odbywa się to w temperaturze od -15 do -50°C), jednak większość preparatów musi być przechowywana we wspomnianej temperaturze od 2 do 8°C. Szkody spowodowane bardzo niską temperaturą są często bardziej znaczące niż gdy szczepionka będzie pozostawiona w temperaturze pokojowej. Podczas szybkiego zamrażania tworzą się małe kryształki lodu, narażone na kontakt z ich stosunkowo dużą powierzchnią białka, są podatne na uszkodzenia i częściowe rozwinięcie. Z kolei podczas rozmrażania, proces rekrystalizacji powoduje naprężenie struktury białka, rozciąganie, a nawet ścinanie.

Szczepionki a wysoka temperatura

W temperaturach zbliżających się do 45°C i powyżej białka obecne w szczepionce szybko ulegają denaturacji. Struktura antygenu zostaje zaburzona, przez co całkowicie traci swoje właściwości.

W szczepionce mogą być obecne inne substancje chemiczne, takie jak stabilizatory (np. sorbitol) i regulatory kwasowości (np. histydyna), na które wysokie temperatury mogą oddziaływać. 

Polecane dla Ciebie

Czym są adiuwanty?

Adiuwanty, np. sole glinu, mają za zadanie stworzyć wiązanie jonowe z antygenem będącym przedmiotem szczepionki. Poprawiają jej stabilność i siłę działania. Dowiedziono, że adiuwanty podawane wraz ze szczepionką pomagają w promowaniu wzmocnionej odpowiedzi immunologicznej. Prace badawcze potwierdziły, że bez niego inaktywowane antygeny szczepionkowe nie byłyby zdolne do wydłużenia czasu odpowiedzi przeciwciał. Dzięki zastosowaniu adiuwanta skuteczne uodpornienie jest wywoływane przy mniejszej liczbie dawek.

Nowy sposób stabilizacji szczepionek

Inżynierowie chemicy z Michigan Tech i University of Massachusetts Amherst stworzyli nową formę konserwacji szczepionek. Naukowcy opracowali sposób imitowania środowiska organizmu przy użyciu procesu złożonej koacerwacji, czyli w praktyce zjawiska gromadzenia się wirusów bez otoczki białkowej (np. polio, zapalenie wątroby typu A, rinowirus). Wewnątrz ciała wirusy są ściśnięte i trzymają się razem nawet w cieplejszym środowisku.

Użyte przez badaczy syntetyczne polipeptydy, naładowane dodatnio lub ujemnie, kiedy zostaną wprowadzone do roztworu „sklejają się”. Powstaje oddzielna faza płynna, cząsteczki cieczy otulają kapsydy wirusów. W rezultacie powstaje struktura przypominająca „płynną tortillę”, która pomaga utrzymać stabilność szczepionki bez konieczności utrzymywania niskiej temperatury wokół.

  1. M. Greenwood, Why do vaccines need to be refrigerated?, „news-medical.net” [online], https://www.news-medical.net/health/Why-do-Vaccines-need-to-be-Refrigerated.aspx, [dostęp:] 16.12.2020.
  2. W jakim celu w szczepionkach stosowane są adiuwanty glinowe?, „pzh.gov.pl” [online], https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/w-jakim-celu-w-szczepionkach-stosowane-sa-adiuwanty-glinowe/, [dostęp:] 16.12.2020.
  3. Vaccine cold chain Q&A, „path.org” [online], https://www.path.org/articles/vaccine-cold-chain-q/, [dostęp:] 16.12.2020. 
  4. C. Tien, Why do COVID-19 vaccines have to be stored at different temperatures?, „verywellhealth.com” [online], https://www.verywellhealth.com/covid-19-vaccine-temperature-storage-requirement-509184, [dostęp:] 16.12.2020. 
  5. X. Mi, W. C. Blocher McTigue, P. U. Joshi, Thermostabilization of viruses via complex coacervation, „Biomaterials Science” 2020 [online], DOI: 10.1039/D0BM01433H, [dostęp:] 16.12.2020. 
  6. B. D. Zarley, „Virus burritos” could be the key to vaccine preservation, „freethink.com” [online], https://www.freethink.com/articles/vaccine-preservation, [dostęp:] 16.12.2020. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Molnupiravir – przełomowy lek na COVID-19 dostępny w Polsce

    Molnupiravir to lek, który powstrzymuje namnażanie się koronawirusa SARS-CoV-2 w organizmie, według producenta koncernu – Merck i Ridgeback Biotherapeutics. Tabletka ma znaczny potencjał kliniczny i obniża prawdopodobieństwo hospitalizacji oraz śmierci z powodu COVID-19, nawet o 50%. Już niebawem farmaceutyk będzie dostępny w naszym kraju.

  • Jak natura wpływa na nasze zdrowie? Co na ten temat mówi nauka?

    W długie zimowe wieczory oferta serwisów streamingowych wydaje się bardziej kusząca niż spacer na łonie natury. Warto zastanowić się jednak, która z tych form spędzania wolnego czasu jest lepsza dla naszego zdrowia. Jakie korzyści zdrowotne wynikające z bliskiego kontaktu z przyrodą?

  • Szczepionka mRNA przeciwko HIV – co wiadomo o wynikach badań przedkliniczch?

    Szczepionka na HIV to temat, który od dekad jest wciąż otwarty i nierozwiązany. Wiele zespołów naukowych z całego świata nie ustaje w swoich próbach stworzenia takiego preparatu, co jakiś czas donosząc o wynikach swoich badań. Co wiadomo o najnowszym preparacie tuż przed kolejną fazą analiz, czyli badaniami klinicznymi?

  • Zmiany w cyklu miesiączkowym po szczepionce na COVID-19?

    Zaburzenia cyklu miesiączkowego po przyjęciu szczepionki na COVID-19 – to jeden z wątków, który od pewnego czasu jest tematem wiodącym na nie jednym forum internetowym czy społecznościowych grupach dyskusyjnych. Naukowcy postanowili przyjrzeć się temu problemowi, wyciągając pierwsze wnioski.

  • Czy marynowana żywność może powodować raka?

    Rodzaj stosowanej diety bezdyskusyjnie wpływa na zdrowie lub jego brak. Żywność może służyć naszemu zdrowiu albo wręcz przeciwnie – szkodzić, potęgować rozwój procesów zapalnych, a nawet mechanizmów nowotworowych. Opublikowane niedawno w „American Association for Cancer Research'' wyniki badań azjatyckich naukowców, wskazują, że jedzenie marynowanych warzyw może potencjalnie zwiększyć ryzyko zachorowania na raka żołądka o 50 procent.

  • Jak różne warunki pogodowe wpływają na transmisję koronawirusa SARS-CoV-2?

    Czynniki pogodowe, takie jak prędkość wiatru, wilgotność i temperatura powietrza, mają wpływ na żywotność i rozprzestrzenianie się wirusa SARS-CoV-2. Dzięki postępowi w dziedzinie symulacji dynamiki płynów i wymiany ciepła, jaki dokonał się w ciągu ostatniej dekady, naukowcy zyskali narzędzia, które pozwalają prowadzić badania bardziej wnikliwie.

  • Szczepienie na COVID-19. Lepiej szczepić się rano czy po południu?

    Według najnowszych wyników badań naukowych, nie tylko rodzaj przyjmowanej szczepionki, wiek i płeć pacjenta mają znaczenie w kontekście skutecznej stymulacji układu immunologicznego. Po szczepieniu powinien on wytworzyć odpowiednią ilość przeciwciał, które mają za zadanie chronić organizm przed zachorowaniem lub groźnym przebiegiem COVID-19. Okazuje się, że pora dnia, w której przyjmuje się preparat ma również ogromne znaczenie.

  • Czym różni się Omikron od Delty?

    Wszystkie warianty koronawirusa różnią się od siebie w mniejszym lub większym stopniu. Typowe dla COVID-19 gorączka, kaszel, utrata smaku i węchu zostają od kilku tygodni wypierane przez inne dolegliwości – katar i ból gardła, czyli objawy towarzyszące SARS CoV-2 w podtypie Omikron. Bardzo niebezpieczne zdaje się być to, że infekcja nową mutacją koronawirusa bardzo przypomina przeziębienie, szczególnie wśród osób zaszczepionych. Czym różni się Omikron od Delty i co ze skutecznością szczepień na COVID-19? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij