Rozszczep kręgosłupa – na czym polega spina bifida? Jak wyglądają leczenie i rehabilitacja osób z rozszczepem kręgosłupa?
Magdalena Chrzęszczyk

Rozszczep kręgosłupa – na czym polega spina bifida? Jak wyglądają leczenie i rehabilitacja osób z rozszczepem kręgosłupa?

Rozszczep kręgosłupa (spina bifida) to wada rozwojowa kręgosłupa powstająca już w 3. tygodniu życia płodowego i polegająca na niedomknięciu kanału kręgowego. Z tej wolnej przestrzeni może wydostać się rdzeń kręgowy z oponami mózgowym (przepuklina oponowo–rdzeniowa) lub same opony (przepuklina oponowa). Jakie są przyczyny powstawania rozszczepu kręgosłupa? Jak wygląda  leczenie i rehabilitacja chorych z tarnią dwudzielną?

Rozszczep kręgosłupa – na czym polega? 

Rozszczep kręgosłupa (łac. spina bifida), inaczej przepuklina oponowo–rdzeniowa lub tarń dwudzielna, to występująca u około 2,5% żywych noworodków wada wrodzona. Dochodzi w niej do zaburzenia formowania się struktur rdzenia kręgowego i kręgosłupa. Powstaje w życiu płodowym – ok. 3 tyg. ciąży (choć jest wykrywany najczęściej z wysoką dokładnością w drugim trymestrze, kiedy widać go na USG) i może pojawiać się na całej długości kręgosłupa. Najczęstszą lokalizacją przepukliny jest odcinek lędźwiowy lub lędźwiowo–krzyżowy (spina bifida L5–S1). W około 75% przypadków wadzie tej towarzyszy wodogłowie wrodzone. 

Rozszczep kręgosłupa polega na niedomknięciu kanału kręgowego. Tylne części łuków kręgowych nie domykają się i nie zabezpieczają rdzenia kręgowego od strony pleców, a w konsekwencji nie dochodzi do zamknięcia rynienki nerwowej i utworzenia cewy nerwowej. Z tej wolnej przestrzeni i braku zespojenia łuków może wydostać się rdzeń kręgowy z oponami mózgowym (przepuklina oponowo–rdzeniowa) lub same opony (przepuklina oponowa).

W konsekwencji dochodzi do zaburzenia przewodnictwa nerwowego do różnych części ciała. Możemy mieć także do czynienia z rozszczepem ukrytym, o którym pacjent dowiaduje się w wieku dorosłym, gdyż jest on na tyle ograniczony i bezobjawowy, że nie wpływa na funkcjonowanie organizmu. 

Rozszczep kręgosłupa – przyczyny  

Nie jest do końca poznana przyczyna powstania tej wady rozwojowej kręgosłupa. Z jednej strony specjaliści mówią o uwarunkowaniach genetycznych i dziedziczeniu, z drugiej strony o zjawiskach zewnętrznych, takich jak infekcje w życiu płodowym, niedobór kwasu foliowego i witamin z grupy B, naświetlanie kobiet w ciąży promieniami rentgenowskimi, leki przeciwdrgawkowe. 

Polecane dla Ciebie

Spina bifida – rodzaje rozszczepu kręgosłupa 

Wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje rozszczepu kręgosłupa: 

  1. Rozszczep utajony (spina bifda oculta) – rzadko wiąże się z upośledzeniem fizycznym czy psychicznym, jest dosyć często spotykany, może wyglądać jak zagłębienie, przebarwienie skóry, może mieć postać kępki włosów, często pacjent nie zdaje sobie sprawy z posiadanej wady, gdyż brak jest objawów, 
  2. Rozszczep torbielowy (cystica) – pojawia się torbiel przypominająca pęcherz pokryty cienką warstwą skóry, są dwa typy tego rozszczepu: 
  • przepuklina oponowa (meningocele) – cysta zawiera tkanki i płyn mózgowo– rdzeniowy, nerwy zazwyczaj nie są mocno uszkodzone, nie dochodzi do dużych uszkodzeń nerwowych, a operacja polega na rekonstrukcji opony twardej i plastyki skóry, występuje rzadko, 
  • przepuklina oponowo–rdzeniowa (myelomeningocele) – występuje często, powstająca cysta, oprócz tkanek i płynu mózgowo–rdzeniowego, zawiera także nerwy i część rdzenia kręgowego, który jest uszkodzony lub nieprawidłowo rozwinięty; stopień niepełnosprawności jest uzależniony od miejsca występowania i stopnia uszkodzenia, występuje paraliż i utrata czucia poniżej poziomu cysty oraz problemy z pęcherzem moczowym; wymaga zabiegu zamknięci kanału kręgowego i założenia zastawki do komór mózgu, jeśli krążenie płynu mózgowo–rdzeniowego jest zaburzone i pojawia się wzmożone ciśnienie śródczaszkowe, 
  1. Rozszczep czaszki (cranium bifida) – dochodzi do nieprawidłowego zamknięcia czaszki i ubytku kostnego, a rozwijająca się cysta (przepuklina mózgowa) zawiera tkanki i płyn mózgowo–rdzeniowy a nawet część mózgu; dzieci z tą wadą rodzą się martwe lub umierają zaraz po urodzeniu. 

Rozszczep kręgosłupa – objawy  

Rozszczepienie kręgosłupa objawia się często jako różnej wielkości guz na plecach pokryty cienką skórą. Czasem stwierdza się jedynie zagłębienie lub dołek, owłosioną plamkę, guzek czy czerwone znamię. 

W zależności od rodzaju rozszczepu i jego poziomu występowania, możemy mówić o różnych objawach klinicznych. Im rozszczep pojawia się na niższym odcinku kręgosłupa i jest mniej rozległy, tym dziecko ma większe szanse na normalne życie. Zawsze natomiast należy pamiętać, że dziecko z wzrodzonym rozszczepem kręgosłupa ma kilka, a nawet kilkanaście problemów zdrowotnych dotyczących różnych narządów. 

Do najczęstszych objawów rozszczepu kręgosłupa zaliczamy niedowład kończyn zmuszający do poruszanie się na wózku inwalidzkim. Innym problemem jest nierównomierne krążenie płynów mózgowych, które wymaga położenie zastawki, a także dysfunkcje i zaburzenia funkcjonowania układu moczowego. Przy rozszczepia umiejscowionym w odcinku lędźwiowo–krzyżowym niedowłady lub porażenia mięśni kończyn dolnych są wiotkie, ustawienie stóp może być szpotawe koński lub końsko–szpotawe, zaburzenia ze strony zwieraczy dają objaw nietrzymania moczu, zaburzenia czucia są typu korzeniowego. Przy rozszczepie umiejscowione w odcinku szyjnym lub piersiowym zaburzenia czucia są typu rdzeniowego, a niedowłady kończyn dolnych typu piramidowego. Zdarza się, że objawy w przypadku niektórych przepukliny oponowych mogą pojawić się dopiero w rozwoju pozamacicznym, a czasem w ogóle objawów klinicznych może nie być jak – tak jest w przypadku utajonego rozszczepu. 

Rozszczep kręgosłupa z wiekiem prowadzi do pojawiania się następstw choroby, takich jak: skrzywienie kręgosłupa, zwichnięcie biodra, przykurcze mięśni i deformacje kości i stawów. 

Rozszczep kręgosłupa – leczenie 

Spina bifida często diagnozowana jest już w czasie ciąży na podstawie badania USG płodu. Rozpoznanie potwierdza się analizą wód płodowych. 

Po narodzeniu lub jeszcze w łonie matki (zabiegi prenatalne) dziecko poddawane jest operacji w celu zamknięcia przepukliny i zmniejszenia ryzyka infekcji. Najczęściej przeprowadza się ją w pierwszych dwóch dobach życia. Ponieważ w wadzie tej dochodzi do trwałych uszkodzeń układu nerwowego oraz do różnych współistniejących problemów, dziecko wymaga opieki specjalistycznej neurologa, ortopedy, urologa, fizjoterapeuty i psychologa. 

Tarń dwudzielna – fizjoterapia w rozszczepie kręgosłupa 

Rehabilitacja dziecka z rozszczepem kręgosłupa powinna być nastawiona na stymulację rozwoju dziecka, a w późniejszym etapie na zwiększaniu możliwości samodzielnego poruszania się dzieci. Istotnym zadaniem fizjoterapeuty jest także dobór odpowiedniego zaopatrzenia ortopedycznego i ortotycznego, pomagającego w zapobieganiu deformacjom i przykurczom oraz odleżynom. Do planu terapii zawsze dołącza się ćwiczenia obręczy barkowej, ćwiczenia koordynacyjne i równoważne. 

Nauka jazdy na wózku aktywnym daje dzieciom z tym schorzeniem samodzielność, a terapia zajęciowa znaczne lub nawet pełne uczestnictwo w życiu z rówieśnikami. Należy pamiętać o bardzo ważnej, ze względów zdrowotnych, pionizacji przy użyciu specjalnych pionizatorów, jako element rehabilitacji zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. 

Rozszczep kręgosłupa – rokowania 

Im niżej doszło do rozszczepu i im jest on mniej rozległy, tym zwiększają się szanse na normalne życie pacjenta. 

Dzięki kompleksowemu leczeniu pacjenci z przepukliną oponowo–rdzeniową mogą dożyć wieku dorosłego i uczestniczą w życiu społecznym, pomimo różnych ograniczeń zdobywają wykształcenie, zakładają rodziny i rodzą zdrowe dzieci. Zdarza się, że muszą korzystać ze specjalistycznego sprzętu ortopedycznego, wózka, kul. W cięższych przypadkach choroby są jednak uzależnieni od opiekunów i wymagają stałej opieki specjalistycznej. 

Rozszczep kręgosłupa – zapobieganie 

Aby zapobiegać powstawaniu wad cewy nerwowej, zaleca się przyjmowanie kwasu foliowego przed planowana ciążą oraz w czasie ciąży. Zalecana dawka to 400 mikrogramów dziennie. Nie daje to jednak stuprocentowej pewności uniknięcia choroby, zdarza się, że pomimo odpowiedniej suplementacji dziecko rodzi się z rozszczepem kręgosłupa. 

  1. Liberski P., Kozubski W., Choroby układu nerwowego, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, s 226–227.
  2. H. Klenk, S. Laur, K. Parsch, Dziecko z przepukliną oponowo–rdzeniową. Postępowanie rehabilitacyjne i ortopedyczne. Wskazania dla rodziców, Wydawictwo „Folium”, Lublin 1995.
  3. Herman–Sucharska I. i in., Wady rozszczepowe kręgosłupa – od diagnostyki do terapii, Dysraphic spinal defekt, 2013. 
  4. Wośko I. P. (red.), Problemy ortopedyczno–rehabilitacyjne u dzieci z przepukliną oponowo–rdzeniową, Wydawnictwo „Folium”, Lublin 1995.
  5. Zespołowa opieka nad dziećmi z wadami cewy nerwowej, Przedsiębiorstwo Wyd.–Reklam. Top–Art. m. Jeziorko, Łazy 2001.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Bolesne wzdęcia i gazy u niemowlaka – jak sobie z nimi radzić?

    Kolki u niemowlaka nie są związane z żadną patologią, która w bezpośredni sposób zagrażałaby dziecku. Z tego względu, aby lekarz mógł postawić tego typu rozpoznanie, konieczne jest dokładnie zbadanie dziecka oraz zebranie szczegółowego wywiadu. Wyróżniono jednak pewne potencjalne powody występowania kolki jelitowej u maluszka. Czego unikać przy kolce u niemowlaka? Czy jest zagrażająca zdrowiu przypadłość?

  • Ból gardła u dziecka – co go powoduje? Co stosować na bolące gardło u dzieci?

    Ból gardła u dziecka może pojawić się kilka razy do roku. Jego przyczyną są zazwyczaj wirusy, a wśród objawów towarzyszących najczęściej wymienia się katar, chrypkę, gorączkę oraz kaszel. Jak złagodzić ból gardła u dziecka? Kiedy infekcja gardła u dzieci wymaga niezwłocznej wizyty u lekarza?

  • Jak u dziecka rozpoznać autyzm? Przyczyny, objawy, terapia

    Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, które można zdiagnozować wśród dzieci. Żeby zdiagnozować autyzm, objawy choroby muszą wystąpić do ukończenia 3. roku życia. Później mówi się już o autyzmie atypowym. Przyczyny choroby są wciąż nieznane, niemniej istnieją pewne przesłanki naukowe, dzięki którym można wskazać pewne obszary odpowiedzialne za rozwój patomechanizmu. Czy autyzmowi da się zapobiec? Czy szczepionki mogą go wywołać i jak wygląda terapia dzieci z autyzmem?

  • Pomidorowa gorączka u dziecka – co jest przyczyną infekcji i jak szybko się rozprzestrzenia?

    Pomidorowa grypa to choroba zakaźna, która rozprzestrzenia się wśród dzieci w Indiach. Objawy infekcji przypominają te, które obserwuje się przy zakażeniu COVID-19, jednak nie udowodniono związku z tą chorobą. Charakterystycznym objawem są czerwone, bolesne i wraz z rozwojem zakażenia przypominające pomidory pęcherze, które znajdują się na całym ciele. Czy choroba stanowi dla nas zagrożenie? Jak wygląda leczenie tomato flu i jak uchronić dziecko przed zakażeniem?

  • Wyrażenia dźwiękonaśladowcze – czym są i jaki mają wpływ na rozwój mowy dziecka?

    Wyrażenia dźwiękonaśladowcze odgrywają ogromną rolę w procesie kształtowania się mowy dziecka. Uznawane są za etap wstępny pomocny w opanowywaniu mowy werbalnej, dlatego warto przybliżyć, czym są oraz na czym polega ich wpływ na rozwój mowy dziecka.

  • Rozwój wcześniaka – jak wygląda? Na co należy zwrócić uwagę?

    Wcześniak jest dzieckiem, które urodziło się między 22. a 37. tygodniem ciąży. Objawy wcześniactwa związane są przede wszystkim z niewystarczającym rozwinięciem układu oddechowego i problemami z wymianą gazową od pierwszych chwil życia. Dzieci urodzone przedwcześnie są grupą niezwykle heterogenną. Kilogramowy wcześniak zmagać się będzie najczęściej z innymi problemami niż noworodek, któremu do akceptowalnej wagi – 2500 g – zabrakło kilkudziesięciu gramów. Jak wygląda prawidłowy rozwój wcześniaka? Na jakie niepokojące objawy powinni zwrócić uwagę rodzice?

  • Przezierność karkowa – przebieg badania, skuteczność i cena

    Ocena przezierności karkowej to badanie, które pozwala lekarzowi na ocenę zbiorniczka płynu znajdującego się w karku każdego płodu. Dzięki niemu lekarz może zdiagnozować różne wady genetyczne dziecka, jak np. zespół Downa. Jest to badanie przesiewowe, które choć wykazuje bardzo wysoką czułość w wykrywaniu poważnych wad u płodu, tak nigdy nie osiąga 100% skuteczności. Jednak mimo to jest badaniem, które dostarcza wielu informacji na temat rozwoju dziecka i wykonuje się je na całym świecie.

  • Czego nie robić, kiedy dziecko ma gorączkę? Najczęstsze błędy

    Kiedy dziecko jest chore i ma gorączkę, rodzice próbują zbić ją za wszelką cenę. Gorączka u dzieci sama w sobie nie jest chorobą, a jedynie objawem. Jak sobie z nią poradzić? Które domowe sposoby na gorączkę u dziecka mogą wyrządzić mu więcej szkody niż korzyści?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij