Rozszczep kręgosłupa – na czym polega spina bifida? Jak wygląda leczenie i rehabilitacja dzieci i dorosłych z rozszczepem kręgosłupa?
Magdalena Chrzęszczyk

Rozszczep kręgosłupa – na czym polega spina bifida? Jak wygląda leczenie i rehabilitacja dzieci i dorosłych z rozszczepem kręgosłupa?

Rozszczep kręgosłupa (spina bifida) to wada rozwojowa kręgosłupa powstająca już w 3. tygodniu życia płodowego i polegająca na niedomknięciu kanału kręgowego. Z tej wolnej przestrzeni może wydostać się rdzeń kręgowy z oponami mózgowym (przepuklina oponowo–rdzeniowa) lub same opony (przepuklina oponowa). Jakie są przyczyny powstawania rozszczepu kręgosłupa? Jak wygląda  leczenie i rehabilitacja chorych z tarnią dwudzielną?

Rozszczep kręgosłupa – na czym polega? 

Rozszczep kręgosłupa (łac. spina bifida), inaczej przepuklina oponowo–rdzeniowa lub tarń dwudzielna, to występująca u około 2,5% żywych noworodków wada wrodzona. Dochodzi w niej do zaburzenia formowania się struktur rdzenia kręgowego i kręgosłupa. Powstaje w życiu płodowym – ok. 3 tyg. ciąży (choć jest wykrywany najczęściej z wysoką dokładnością w drugim trymestrze, kiedy widać go na USG) i może pojawiać się na całej długości kręgosłupa. Najczęstszą lokalizacją przepukliny jest odcinek lędźwiowy lub lędźwiowo–krzyżowy (spina bifida L5–S1). W około 75% przypadków wadzie tej towarzyszy wodogłowie wrodzone. 

Rozszczep kręgosłupa polega na niedomknięciu kanału kręgowego. Tylne części łuków kręgowych nie domykają się i nie zabezpieczają rdzenia kręgowego od strony pleców, a w konsekwencji nie dochodzi do zamknięcia rynienki nerwowej i utworzenia cewy nerwowej. Z tej wolnej przestrzeni i braku zespojenia łuków może wydostać się rdzeń kręgowy z oponami mózgowym (przepuklina oponowo–rdzeniowa) lub same opony (przepuklina oponowa).

W konsekwencji dochodzi do zaburzenia przewodnictwa nerwowego do różnych części ciała. Możemy mieć także do czynienia z rozszczepem ukrytym, o którym pacjent dowiaduje się w wieku dorosłym, gdyż jest on na tyle ograniczony i bezobjawowy, że nie wpływa na funkcjonowanie organizmu. 

Rozszczep kręgosłupa – przyczyny  

Nie jest do końca poznana przyczyna powstania tej wady rozwojowej kręgosłupa. Z jednej strony specjaliści mówią o uwarunkowaniach genetycznych i dziedziczeniu, z drugiej strony o zjawiskach zewnętrznych, takich jak infekcje w życiu płodowym, niedobór kwasu foliowego i witamin z grupy B, naświetlanie kobiet w ciąży promieniami rentgenowskimi, leki przeciwdrgawkowe. 

Spina bifida – rodzaje rozszczepu kręgosłupa 

Wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje rozszczepu kręgosłupa: 

  1. Rozszczep utajony (spina bifda oculta) – rzadko wiąże się z upośledzeniem fizycznym czy psychicznym, jest dosyć często spotykany, może wyglądać jak zagłębienie, przebarwienie skóry, może mieć postać kępki włosów, często pacjent nie zdaje sobie sprawy z posiadanej wady, gdyż brak jest objawów, 
  2. Rozszczep torbielowy (cystica) – pojawia się torbiel przypominająca pęcherz pokryty cienką warstwą skóry, są dwa typy tego rozszczepu: 
  • przepuklina oponowa (meningocele) – cysta zawiera tkanki i płyn mózgowo– rdzeniowy, nerwy zazwyczaj nie są mocno uszkodzone, nie dochodzi do dużych uszkodzeń nerwowych, a operacja polega na rekonstrukcji opony twardej i plastyki skóry, występuje rzadko, 
  • przepuklina oponowo–rdzeniowa (myelomeningocele) – występuje często, powstająca cysta, oprócz tkanek i płynu mózgowo–rdzeniowego, zawiera także nerwy i część rdzenia kręgowego, który jest uszkodzony lub nieprawidłowo rozwinięty; stopień niepełnosprawności jest uzależniony od miejsca występowania i stopnia uszkodzenia, występuje paraliż i utrata czucia poniżej poziomu cysty oraz problemy z pęcherzem moczowym; wymaga zabiegu zamknięci kanału kręgowego i założenia zastawki do komór mózgu, jeśli krążenie płynu mózgowo–rdzeniowego jest zaburzone i pojawia się wzmożone ciśnienie śródczaszkowe, 
  1. Rozszczep czaszki (cranium bifida) – dochodzi do nieprawidłowego zamknięcia czaszki i ubytku kostnego, a rozwijająca się cysta (przepuklina mózgowa) zawiera tkanki i płyn mózgowo–rdzeniowy a nawet część mózgu; dzieci z tą wadą rodzą się martwe lub umierają zaraz po urodzeniu. 

Rozszczep kręgosłupa – objawy  

Rozszczepienie kręgosłupa objawia się często jako różnej wielkości guz na plecach pokryty cienką skórą. Czasem stwierdza się jedynie zagłębienie lub dołek, owłosioną plamkę, guzek czy czerwone znamię. 

W zależności od rodzaju rozszczepu i jego poziomu występowania, możemy mówić o różnych objawach klinicznych. Im rozszczep pojawia się na niższym odcinku kręgosłupa i jest mniej rozległy, tym dziecko ma większe szanse na normalne życie. Zawsze natomiast należy pamiętać, że dziecko z wzrodzonym rozszczepem kręgosłupa ma kilka, a nawet kilkanaście problemów zdrowotnych dotyczących różnych narządów. 

Do najczęstszych objawów rozszczepu kręgosłupa zaliczamy niedowład kończyn zmuszający do poruszanie się na wózku inwalidzkim. Innym problemem jest nierównomierne krążenie płynów mózgowych, które wymaga położenie zastawki, a także dysfunkcje i zaburzenia funkcjonowania układu moczowego. Przy rozszczepia umiejscowionym w odcinku lędźwiowo–krzyżowym niedowłady lub porażenia mięśni kończyn dolnych są wiotkie, ustawienie stóp może być szpotawe koński lub końsko–szpotawe, zaburzenia ze strony zwieraczy dają objaw nietrzymania moczu, zaburzenia czucia są typu korzeniowego. Przy rozszczepie umiejscowione w odcinku szyjnym lub piersiowym zaburzenia czucia są typu rdzeniowego, a niedowłady kończyn dolnych typu piramidowego. Zdarza się, że objawy w przypadku niektórych przepukliny oponowych mogą pojawić się dopiero w rozwoju pozamacicznym, a czasem w ogóle objawów klinicznych może nie być jak – tak jest w przypadku utajonego rozszczepu. 

Rozszczep kręgosłupa z wiekiem prowadzi do pojawiania się następstw choroby, takich jak: skrzywienie kręgosłupa, zwichnięcie biodra, przykurcze mięśni i deformacje kości i stawów. 

Rozszczep kręgosłupa – leczenie 

Spina bifida często diagnozowana jest już w czasie ciąży na podstawie badania USG płodu. Rozpoznanie potwierdza się analizą wód płodowych. 

Po narodzeniu lub jeszcze w łonie matki (zabiegi prenatalne) dziecko poddawane jest operacji w celu zamknięcia przepukliny i zmniejszenia ryzyka infekcji. Najczęściej przeprowadza się ją w pierwszych dwóch dobach życia. Ponieważ w wadzie tej dochodzi do trwałych uszkodzeń układu nerwowego oraz do różnych współistniejących problemów, dziecko wymaga opieki specjalistycznej neurologa, ortopedy, urologa, fizjoterapeuty i psychologa. 

Tarń dwudzielna – fizjoterapia w rozszczepie kręgosłupa 

Rehabilitacja dziecka z rozszczepem kręgosłupa powinna być nastawiona na stymulację rozwoju dziecka, a w późniejszym etapie na zwiększaniu możliwości samodzielnego poruszania się dzieci. Istotnym zadaniem fizjoterapeuty jest także dobór odpowiedniego zaopatrzenia ortopedycznego i ortotycznego, pomagającego w zapobieganiu deformacjom i przykurczom oraz odleżynom. Do planu terapii zawsze dołącza się ćwiczenia obręczy barkowej, ćwiczenia koordynacyjne i równoważne. 

Nauka jazdy na wózku aktywnym daje dzieciom z tym schorzeniem samodzielność, a terapia zajęciowa znaczne lub nawet pełne uczestnictwo w życiu z rówieśnikami. Należy pamiętać o bardzo ważnej, ze względów zdrowotnych, pionizacji przy użyciu specjalnych pionizatorów, jako element rehabilitacji zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. 

Rozszczep kręgosłupa – rokowania 

Im niżej doszło do rozszczepu i im jest on mniej rozległy, tym zwiększają się szanse na normalne życie pacjenta. 

Dzięki kompleksowemu leczeniu pacjenci z przepukliną oponowo–rdzeniową mogą dożyć wieku dorosłego i uczestniczą w życiu społecznym, pomimo różnych ograniczeń zdobywają wykształcenie, zakładają rodziny i rodzą zdrowe dzieci. Zdarza się, że muszą korzystać ze specjalistycznego sprzętu ortopedycznego, wózka, kul. W cięższych przypadkach choroby są jednak uzależnieni od opiekunów i wymagają stałej opieki specjalistycznej. 

Rozszczep kręgosłupa – zapobieganie 

Aby zapobiegać powstawaniu wad cewy nerwowej, zaleca się przyjmowanie kwasu foliowego przed planowana ciążą oraz w czasie ciąży. Zalecana dawka to 400 mikrogramów dziennie. Nie daje to jednak stuprocentowej pewności uniknięcia choroby, zdarza się, że pomimo odpowiedniej suplementacji dziecko rodzi się z rozszczepem kręgosłupa. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ciemiączko u dziecka – gdzie się znajduje i kiedy zarasta? Jak o nie dbać?

    Ciemiączka są fizjologicznymi strukturami w obrębie czaszki noworodka i niemowlęcia. Ich głównym zadaniem jest zmniejszenie obwodu główki podczas przechodzenia przez kanał rodny w tracie porodu. Jakie są rodzaje ciemiączek u noworodków? Gdzie się znajdują i kiedy powinny się zrastać? Jak dbać o ciemiączko u noworodków? Podpowiadamy.

  • Złamanie zielonej gałązki – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie złamania podkostnowego u dzieci

    Złamanie zielonej gałązki jest charakterystyczne dla wieku dziecięcego, dotyczy niemowląt, małych dzieci oraz nastolatków. Jest to złamanie zamknięte, podkostnowe – bez przerwania ciągłości okostnej. Kość przypomina wtedy ułamaną, młodą gałązkę drzewa, stąd nazwa tego urazu. Złamania typu zielona gałązka nie są skomplikowane, nie wymagają nastawiania ani operacji, a kość zazwyczaj szybko się zrasta. Jak wygląda leczenie i rehabilitacja złamania typu torus?

  • Ukąszenia owadów u dzieci – objawy i pierwsza pomoc. Co stosować na ugryzione miejsca?

    Ukąszenia owadów, zwłaszcza w sezonie letnim, przysparzają sporo problemów, gdyż mogą wywoływać silny świąd, obrzęk w miejscu ukłucia lub nawet prowadzić do zagrażającego życiu wstrząsu anafilaktycznego u osób uczulonych na jad insektów. Jak postępować w przypadku ukąszeń owadów u dzieci? 

  • Stulejka u dziecka – jak rozpoznać stulejkę i jak wygląda jej leczenie?

    Stulejkę definiuje się jako niezdolność do odsunięcia napletka pokrywającego żołądź prącia. Jest to niewielka wada anatomiczna występująca najczęściej u chłopców (do 3.-4. roku życia stan ten dotyczy ok. 90% dzieci płci męskiej i jest on fizjologiczny). U starszych dzieci w przypadku stulejki zaleca się zabiegi polegające na delikatnym odsuwaniu napletka i stosowaniu maści sterydowej. Stulejka patologiczna, która wymaga interwencji chirurgicznej, powstaje przeważnie na skutek stanów zapalnych bądź urazów.

  • Dyspraksja (syndrom niezdarnego dziecka) – przyczyny i objawy dyspraksji rozwojowej

    Dyspraksja, nazywana również syndromem dziecka niezdarnego, to dysfunkcja percepcyjno-motoryczna przejawiająca się zaburzeniami koordynacji rozwojowej. Dzieci dyspraktyczne mają trudności z planowaniem i wykonywaniem czynności zarówno w zakresie motoryki małej (np. z rysowaniem, pisaniem, zapinaniem guzików), jak i w zakresie motoryki dużej (np. gra w piłkę, jazda na rowerze). Dyspraksja objawia się także opóźnionym rozwojem mowy, trudnościami ze skupieniem i z nauką czy zaburzeniami równowagi. Nie wpływa ona jednak na inteligencję. Aby pomóc dziecku, warto udać się do specjalistów, m.in. terapeuty SI, logopedy, pedagoga, aby dobrać odpowiednią terapię.

  • Kołdra obciążeniowa – działanie i wskazania do stosowania kołdry sensorycznej

    Kołdra obciążeniowa jest wykorzystywana w zaburzeniach propriocepcji, które pojawiają się m.in. u osób z autyzmem, ADHD czy zaburzeniami przetwarzania sensorycznego. Często jest także zalecana przy bezsenności, depresji, zespołach lękowych. Kołderka sensoryczna stymuluje czucie głębokie, "wyciszając" układ nerwowy. Jej stosowanie rozluźnia, relaksuje, poprawia jakość snu, redukuje napięcie. Wyjaśniamy, jak prawidłowo używać kołdrę obciążającą oraz jak dobrać jej wagę i rozmiar do potrzeb użytkownika. 

  • Perły Epsteina – przyczyny i leczenie torbieli dziąsłowych u dziecka

    Perły Epsteina to rodzaj torbieli dziąsłowych. Są to niewielkie zmiany o charakterze cyst wypełnione keratyną, które pojawiają się u niemowląt. Lokalizują się na podniebieniu i nie powodują żadnych dolegliwości. Perły Epsteina nie są groźne, jednak łatwo je pomylić z pleśniawkami czy aftami, dlatego też każde zmiany w jamie ustnej dziecka należy skonsultować z pediatrą. 

  • Koślawość kolan – przyczyny i leczenie koślawych kolan u dzieci i dorosłych. Ćwiczenia na koślawe kolana

    Koślawość kolan to deformacja kończyn dolnych dotycząca przede wszystkim dzieci, choć może występować także u osób dorosłych. Do 6. roku życia koślawe kolana u dziecka są stanem fizjologicznym, jeśli natomiast nieprawidłowa budowa kolan utrzymuje się dłużej, należy udać się do ortopedy oraz fizjoterapeuty. Jak przebiega terapia koślawości kolan?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij