Prawidłowa dieta w chorobie nowotworowej – co powinni wiedzieć pacjent i jego rodzina
Maria Brzegowy

Prawidłowa dieta w chorobie nowotworowej – co powinni wiedzieć pacjent i jego rodzina

Gdy pada diagnoza choroby nowotworowej, pacjent i jego rodzina chcą na jej temat wiedzieć wszystko. Otwierając kolejne strony internetowe można jednak natknąć się na miejsca, w których na krzywdzie człowieka inni bez skrupułów próbują zarobić. Wśród popularnych tematów znajduje się żywienie chorego – naciągacze skutecznie sprzedają cudowne suplementy, specyfiki i diety, które rzekomo miałyby wyleczyć z raka. Jak nie zagubić się w tym wszystkim i gdzie szukać sprawdzonych informacji? Wreszcie: jak powinien odżywiać się chory onkologiczny?

Czy istnieje dieta na raka?

Jeśli mówimy o jego profilaktyce – tak. Są to po prostu zasady zdrowego żywienia z uwzględnieniem regularnej aktywności fizycznej oraz odpowiedniej higieny życia (sen, umiejętność radzenia sobie ze stresem, wypoczynek, brak nałogów). Jeśli jednak mamy na myśli dietę, która miałaby zwalczyć obecne już zmiany nowotworowe – niestety nie. Nie istnieje żaden sposób odżywiania się, żadna specjalna dieta, produkt spożywczy czy składnik, który byłby w stanie samodzielnie zmniejszyć bądź też całkowicie pozbyć się guza. Wszystko to, co kreowane jest w sieci i mediach, to niestety czysty marketing, który wykorzystuje niewiedzę chorych i jego bliskich. Zwłaszcza wtedy, kiedy medycyna nie pozostawia im już żadnych rozwiązań ani nadziei.

Prawidłowa dieta w chorobie nowotworowej

Czy każdy chory będzie odżywiał się tak samo? Nie, nie istnieje uniwersalny model odżywiania się każdego pacjenta. Jeśli jednak nie odczuwa on żadnych problemów, ograniczeń ani skutków ubocznych związanych z leczeniem, powinien on odżywiać się tak jak dotychczas – oczywiście o ile było to odżywianie mieszczące się w granicach zdrowego stylu życia. Jeśli jednak pojawiają się określone dolegliwości, należy podjąć odpowiednie kroki mające na celu złagodzenie objawów. Ponieważ nie zawsze będą one spójne z ogólnie przyjętymi zasadami racjonalnego żywienia (np. cola na nudności), w celu ich omówienia i wprowadzenia należy skonsultować się z dietetykiem klinicznym. Sprawdzonym źródłem informacji są również strony towarzystw żywieniowych – w Polsce jest to POLSPEN, w języku angielskim np. ESPEN, gdzie znajduje się całość wytycznych m.in. właśnie w chorobach nowotworowych.

W ostatnich latach szerokie zainteresowanie społeczeństwa objęło diety eliminacyjne, zwłaszcza bezglutenową. Temat nie ominął również i pacjentów onkologicznych – na każdym kroku słyszą oni bowiem, że gluten szkodzi, zwiększa rozmiary guza, ogranicza szanse na wyleczenie. Tymczasem stanowisko ekspertów jest jasne: z wyjątkiem chorych, u których rozpoznano celiakię, a także – według opinii POLSPEN-u – w niektórych przypadkach ciężkiego popromiennego zapalenia jelit w związku z zastosowaniem radioterapii w raku szyjki macicy oraz ciężkiego zapalenia jelita po chemioterapii, nie istnieją żadne inne wskazania do włączenia tej diety u chorych onkologicznych.

Polecane dla Ciebie

Zalecenia żywieniowe w określonych problemach

Co powinien wiedzieć pacjent i jego rodzina na temat żywienia przy konkretnych dolegliwościach?

Biegunka – jeden z najczęstszych skutków ubocznych leczenia, np. w wyniku radioterapii na obszar jamy brzusznej. W jej złagodzeniu pomocna może okazać się dieta zapierająca, w medycynie określana jako tzw. dieta BRAT. Lista produktów spożywczych mających takie działanie obejmuje konkretnie te, których nazwa zaczyna się na pierwsze litery wspomnianego modelu żywienia:

  • B jak banany; im bardziej są niedojrzałe, tym lepsze jest ich działanie zapierające;
  • R jak ryż; rozgotowany, kleiki ryżowe, wafle, chrupki ryżowe;
  • A jak apple; jabłka upieczone, ugotowane, mus jabłkowy;
  • T jak tosty; każde pieczywo lekko czerstwe, dwudniowe, zapieczone w tost; sucharki.

Ponadto: chude gotowane mięso, żelatyna (galaretki), gotowana marchewka, gorzka czekolada (min. 60%), gotowane na twardo jaja, ziemniaki.
W trakcie trwania biegunki należy ponadto unikać produktów zimnych, prosto z lodówki, nadmiaru tłuszczu, produktów smażonych, produktów z pełnego ziarna, surowych warzyw i owoców. Do rozważenia z lekarzem bądź dietetykiem pozostaje również kwestia wyłączenia z diety laktozy – cukru obecnego w produktach mlecznych.

Dieta BRAT wcale nie musi być niesmaczna! Choremu można zaproponować np. ryż z jabłkiem i cynamonem, galaretkę z mięsem, marchewką i jajkami, drobny makaron z mięsem i jarzynką z rosołu, tosty z chudą wędliną albo wafle ryżowe z plasterkami banana.

Zaparcia – gdy zaparcia miewa osoba zdrowa, postępowanie jest jasne: należy wprowadzić więcej surowych warzyw, owoców, otręby, pełnoziarniste produkty zbożowe. Bywa jednak, że chory onkologiczny musi stosować dietę łatwostrawną. Wówczas na zaparcia zaleca się:

  • dbałość o odpowiednią ilość wypijanej w ciągu dnia wody (min. 1,5 litra);
  • wypijanie delikatnego ciepłego kompotu z jabłek albo soku z gruszek;
  • spożywanie kubeczka jogurtu naturalnego, kefiru albo maślanki dziennie;
  • zjadanie kleiku z siemienia lnianego na czczo;
  • zjadanie owsianki z dobrze rozgotowanych płatków owsianych;
  • dbałość o aktywność fizyczną.
Uwaga: wymienione produkty spożywcze należy wprowadzać stopniowo, nie na raz. Możliwe, że wystarczy tylko zjadanie jogurtu albo dbałość o większe spożycie wody.

Dietę w zaparciach wprowadza się dopiero po konsultacji lekarskiej i ew. farmakologicznym ich uregulowaniu. Może się bowiem okazać, że ich przyczyna jest poważniejsza i dieta – zamiast pomóc – jeszcze bardziej zaszkodzi.

Nudności, mdłości – pojawiają się w przypadku wielu interwencji medycznych. Skutecznie zmniejszają apetyt, a co a tym idzie – zwiększają ryzyko rozwoju niedożywienia, głównej przyczyny pojawienia się powikłań w trakcie leczenia. Z nudnościami można sobie jednak poradzić:

  • sięgając po niewielką ilość coli – być może pomoże ona na zjedzenie wartościowego posiłku;
  • zjadając potrawy o umiarkowanej temperaturze – bardzo gorące dania drażnią zmysł węchu i pogłębiają nudności;
  • delikatnie doprawiając – jałowe, pozbawione smaku jedzenie nie będzie atrakcyjne, lepiej posiłek lekko dosolić;
  • używając plastikowych sztućców – czasami przyczyną dyskomfortu może być metaliczny posmak w ustach – plastikowe łyżki i widelce mogą go zmniejszyć;
  • regularnie wietrząc pomieszczenie, w którym przebywa chory – zaduch w pokoju sprzyja nudnościom;
  • zjadając małe, ale częste porcje;
  • dodając miętę do posiłków – np. zimny dip jogurtowo-miętowy do mięsa;
  • popijając herbatę z dodatkiem świeżej mięty i imbiru.
Dieta chorego nie zawsze będzie zawierać się w granicach zdrowego żywienia. Pacjentom proponuje się przykładowo colę w przypadku nudności, słodkie desery, gdy spada masa ciała albo dosalanie potraw, kiedy doskwiera mu biegunka.

Spadek masy ciała, rozwijające się niedożywienie – jak już wcześniej wspominaliśmy, nieprawidłowy stan odżywienia i pogłębiające się wyniszczenie to jedna z głównych przyczyn powikłań w trakcie terapii onkologicznej. Pacjent niedożywiony gorzej znosi leczenie, często ma odsuwane kolejne etapy np. chemioterapii, co prowadzi do podwyższenia ryzyka zgonu. W związku z tym wszystkie światowe instytucje medyczne stawiają głęboki nacisk na odpowiednią interwencję żywieniową. Najtańszą i najprostszą jest konsultacja dietetyczna, często połączona również z włączeniem doustnych odżywek medycznych, zwanych szerzej jako „nutridrinki”. Specjalista doradzi, co dodać do diety, aby zwiększyć jej kaloryczność. Można np. sięgnąć po zmielone orzechy, miód, tłuste mleko, słodką śmietankę, wysokoenergetyczne dania mączne, owoce takie jak banany czy awokado. Odżywki z kolei są uzupełnieniem tego jadłospisu o nawet 300-400 kcal w jednej porcji. Gdy chory nie może odżywiać się doustnie, bądź jest to dla niego niewystarczające, lekarz może podjąć decyzję o włączeniu żywienia dojelitowego bądź pozajelitowego.

Chory onkologiczny to chory, którego zapotrzebowanie wzrasta m.in. w związku z obecnością guza, stale trwającego stresu oraz w wyniku przeprowadzanych interwencji leczniczych. Jeśli w ciągu minimum 10 dni nie jest on w stanie pokryć przynajmniej 60% swojego zapotrzebowania białkowo-energetycznego, wówczas stwierdza się u niego ryzyko rozwoju niedożywienia oraz potrzebę odpowiedniego wsparcia. Niezbędną pomoc musi otrzymać z kolei chory, który w ciągu 3-6 miesięcy niezamierzenie utracił >10% swojej masy ciała bądź posiada wskaźnik BMI na poziomie <18,5 (niedowaga).

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Dieta w depresji – co jeść?

    Skuteczność aktualnie stosowanych metod zapobiegania i leczenia depresji jest ograniczona, w dodatku często wiąże się z występowaniem skutków ubocznych. Obecnie dobrze wiadomo, że dieta wywiera istotny wpływ na ogólny stan zdrowia i dobrostan psychiczny, co sugeruje, że może być również ważnym elementem terapii wspomagającej leczenie depresji.

  • Dieta dla młodego piłkarza – co powinien jeść młody sportowiec uprawiający piłkę nożną?

    W dzisiejszych czasach coraz więcej młodych sportowców ma świadomość, że na ostateczny sukces w sporcie wpływ ma nie tylko systematyczny trening, lecz również dieta i zdrowy styl życia.

  • Dieta siatkarza – co jedzą zawodowi siatkarze?

    Nieadekwatna podaż energii oraz składników odżywczych w diecie siatkarza może przyczyniać się do zmniejszenia masy, siły i wytrzymałości mięśniowej, zakłócenia regeneracji potreningowej, jak również obniżenia odporności oraz zwiększenia ryzyka wystąpienia przetrenowania i kontuzji. Oznacza to, że na ostateczny sukces zawodowych siatkarzy ma istotny wpływ nie tylko systematyczna realizacja indywidualnie dobranego programu treningowego, lecz także przestrzeganie odpowiednio zbilansowanej i zróżnicowanej diety oraz jej suplementacji.

  • Bułka z bananem – na czym polegała dieta Adama Małysza?

    Adam Małysz jest niezwykle utytułowanym skoczkiem narciarskim, który odniósł znaczące sukcesy sportowe zarówno na arenie krajowej, jak i międzynarodowej. O ulubionym przysmaku „Orła z Wisły” – słynnej bułce z bananem – słyszał każdy kibic skoków narciarskich w Polsce.  

  • BCAA – czym jest, jak stosować i efekty

    Aminokwasy egzogenne to grupa dziewięciu aminokwasów, których organizm człowieka nie potrafi samodzielnie wytwarzać i dlatego muszą być regularnie dostarczane wraz z pokarmem. Wśród nich znajdują się trzy aminokwasy o rozgałęzionych łańcuchach bocznych, które od wielu lat przykuwają uwagę osób systematycznie uprawiających sport. Dzieje się tak ze względu na potencjalne korzyści wynikające z ich dodatkowej suplementacji.

  • Dieta Montignaca – czym jest?

    Dieta Montignaca jest metodą walki z nadwagą i otyłością, która jeszcze do niedawna była dosyć powszechnie stosowana w wielu krajach europejskich. Jej popularność wzięła się w dużej mierze z braku potrzeby skrupulatnego liczenia kalorii oraz ograniczenia ilości spożywanego pokarmu w celu uzyskania pożądanego efektu odchudzającego. Według opinii samego autora diety, Michela Montignaca, głównym powodem rozwoju nadwagi i otyłości nie jest zbyt wysokie spożycie kalorii w diecie, lecz nadmierna konsumpcja pokarmów węglowodanowych charakteryzujących się wysokim indeksem glikemicznym (IG).

  • Terapia śmiechem – geloterapia

    „Śmiech jest ćwiczeniem fizycznym wielce dla zdrowia korzystnym”. Słowa Arystotelesa, wypowiedziane ponad dwa tysiące lat temu, są wciąż aktualne i zostały udowodnione we współczesnych badaniach naukowych.

  • Postanowienia noworoczne – jak ich dotrzymać? Czy warto je robić?

    Postanowienia noworoczne to coś, co zapewne każdy z nas robił przynajmniej raz w życiu. Każdego roku zastanawiamy się, co chcemy osiągnąć, jakie zmiany w naszym życiu wprowadzić, w czym chcemy być lepsi lub z czego chcemy zrezygnować. Niestety, jak się okazuje, nie zawsze udaje nam się w tym wytrwać. Czym są postanowienia noworoczne i jak ich dotrzymać?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij