Żywienie w chorobie refluksowej przełyku – jak powinna wyglądać dieta przy refluksie? Założenia, produkty dozwolone, jadłospis i przepisy

Refluks żołądkowo-przełykowy jest to zarzucanie kwaśnej treści żołądkowej do przełyku. Powodem tego stanu rzeczy może być nieprawidłowa czynność dolnego zwieracza, który tworzy przegrodę między przełykiem a żołądkiem lub obniżone ciśnienie w dolnym zwieraczu przełyku, powodujące jego niewydolność. W złagodzeniu objawów refluksu pomoże odpowiednia dieta. Jakie produkty jeść, a których unikać przy chorobie refluksowej?

Refluks żołądkowo-przełykowy (ang. gastroesophageal reflux disease – GERD) to jedno z najczęściej dotykających Polaków schorzeń ze strony przewodu pokarmowego. Zarzucanie zawartości żołądka do przełyku, uczucie pieczenia za mostkiem i nieprzyjemna zgaga powodują znaczne obniżenie jakości życia i duży dyskomfort. Nie bez znaczenia jest również fakt, że nieleczona choroba refluksowa może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak krwawienia z przewodu pokarmowego albo zwężenie przełyku. Czy stosowanie prawidłowej diety pomoże złagodzić objawy refluksu żołądkowo-przełykowego? Jakie produkty warto wybierać, a czego unikać, aby pozbyć się zgagi, bólu w nadbrzuszu i kwaśnego odbijania?  

Refluks i dieta – najważniejsze zalecenia w żywieniu przy refluksie 

W leczeniu pacjentów z refluksem żołądkowo-przełykowym znaczenie ma nie tylko postępowanie farmakologiczne, ale przede wszystkim poprawa nawyków żywieniowych, jeśli te były dotychczas niewłaściwe. Pierwszym i najważniejszym zaleceniem dla osób z objawami GERD to redukcja nadmiernej masy ciała. Badania dowodzą, że obniżenie wskaźnika masy ciała BMI o trzy jednostki (czyli o ok. 3 kg/m2; przykładowo, u kobiety ważącej ok. 85 kg przy wzroście 1,7 m, trzy jednostki mniej będą odpowiadać 10 kg), pozwala na zmniejszenie objawów refluksu nawet o około 40%. 

Zgodnie z dotychczasowymi wytycznymi, w chorobie refluksowej przełyku zalecana jest tzw. dieta łatwostrawna z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie soku żołądkowego. Dodatkowo należy unikać posiłków bogatych w tłuszcz, którego nadmierna ilość wpływa na spowolnienie opróżniania żołądka, powodując w nim wzrost ciśnienia i nasilenie uciążliwych dolegliwości. 

Posiłki rekomenduje się spożywać 5-6 razy dziennie, w niewielkich ilościach, unikając ich popijania, co zapobiegnie rozciąganiu się ściany żołądka. Szczególnie ważne jest spożywanie potraw powoli i w spokojnej atmosferze, dokładnie gryząc oraz żując, dzięki czemu ogranicza się ilość połykanego powietrza – tym samym zmniejszając ryzyko zarzucania treści pokarmowej. Ponadto należy unikać zbyt gorących i zbyt zimnych dań, nie kłaść się zaraz po jedzeniu, a po kolację sięgnąć na 2-3 godziny przed położeniem się spać.  

Dieta na refluks – co jeść, a czego unikać? 

Niektóre pokarmy mogą działać łagodząco na objawy refluksu żołądkowo-przełykowego, natomiast inne będą nasilać jego przebieg. Należy jednak pamiętać, że każdy człowiek może na konkretny produkt reagować zupełnie inaczej, stąd też nie wszystkie produkty wskazane jako niezalecane będą u danej osoby wymagać eliminacji i odwrotnie. Podstawą prawidłowo skomponowanej diety w przebiegu refluksu będzie więc uważna samoobserwacja i indywidualne zmiany jadłospisu.  

Potrawy i produkty niezalecane w diecie na refluks żołądkowo-przełykowy: 

• potrawy kwaśne; 

• ostre i pikantne przyprawy; 

• mocna kawa i herbata; 

• napoje gazowane; 

• dania tłuste, smażone i z dużą ilością sosów; 

• tłuste sery żółte i topione; 

• tłuste wędliny, podroby, boczek, baranina, wieprzowina, golonka, kaczka, gęś; 

• soki i owoce cytrusowe; 

• chleb żytni na zakwasie; 

• czekolada i wyroby czekoladowe; 

• produkty wysoko przetworzone i słodycze w tym torty, kremy, bita śmietana; 

• zupy na tłustych wywarach mięsnych, zaprawianych dużą ilością śmietany lub zasmażką, esencjonalne wywary warzywne lub grzybowe, mocne buliony; 

• warzywa cebulowe, fasola, szparagi, karczochy, por, czosnek czy kapusta; 

• pomidory i przetwory pomidorowe; 

• alkohol, w tym szczególnie czerwone wino. 

Produkty neutralne, zalecane, dopuszczalne przy chorobie refluksowej: 

• mleko i naturalne produkty mleczne takie jak kefir, jogurt, maślanka; 

• pieczywo mieszane, pszenne, graham, drobne kasze, ryż, makaron; 

• chude ryby: dorsz, mintaj, sola, szczupak, morszczuk; 

• chude drobiowe mięso bez skóry: kurczak, indyk, królik, cielęcina; 

• ziemniaki gotowane lub w postaci purée; 

• owoce i warzywa, najlepiej młode, bez skórki, ew. ugotowane bądź przetarte; 

• napoje niezawierające kofeiny, herbaty ziołowe, napoje niegazowane; 

• produkty i potrawy przygotowywane bez dodatku tłuszczu. 

Dieta przy refluksie – przykładowy jadłospis  

Oto przykładowe menu dla osób cierpiących na refluks:

Śniadanie: bułka grahamka (jeśli tolerujesz) muśnięta masłem, z dodatkiem naturalnego serka homogenizowanego, z plasterkiem polędwicy drobiowej, liściem sałaty i rzodkiewką. 

II śniadanie: galaretka z przetartych czerwonych porzeczek. 

Porzeczki przetrzyj przez sitko, aby pozbawić je skórki. Przełóż do rondelka, dodaj rozmieszaną z wodą i cukrem łyżeczkę mąki ziemniaczanej, zagotuj. 

Obiad: ziemniaki purée posypane koperkiem, gotowane brokuły i mięso z piersi kurczaka bez skóry. 

Podwieczorek: koktajl z jogurtu naturalnego, truskawek i świeżego szpinaku.

Kolacja: pierogi leniwe z sera chudego, dodatek świeżego masła do gotowej potrawy. 

Przykładowe przepisy w diecie refluksowej

Kanapki z pastą jajeczną:  

Jajko ugotuj i obierz, rozdrobnij widelcem w miseczce i wymieszaj z jogurtem naturalnym. Bułkę grahamkę skrop oliwą, posmaruj wcześniej przygotowaną pastą i posyp posiekanym szczypiorkiem (jeśli nie tolerujesz – wybierz koperek). 

Pulpeciki z indyka: 

Bułkę pszenną zalej mlekiem i odstaw na kilka minut. Do miski włóż zmielone mięso z indyka, posiekany koperek, odrobinę soli i pieprzu oraz odciśniętą bułkę. Całość wyrób dłonią i dodaj jajko. Następnie formuj kulki i ugotuj na wodzie z dodatkiem startej marchewki.  

Budyń z kaszy jaglanej: 

Kaszę jaglaną przelej kilkakrotnie wrzącą wodą, aby pozbyć się goryczki. Następnie przełóż do garnka, zalej mlekiem i gotuj do miękkości. Całość przełóż do blendera, dodaj połówkę banana i dokładnie zmiksuj Podawaj z sezonowymi, drobnymi owocami (zgodnie z tolerancją).