Samobójstwo jest najczęstszą przyczyną śmierci nastolatków w Polsce – szokujące dane

Ponad 600 tysięcy niepełnoletnich Polaków (czyli ok. 10% tej grupy) cierpi na zaburzenia psychiczne. Statystyki mówią, że na skutek pandemii COVID-19 troje na czworo dzieci zgłaszało, że gorzej niż dotychczas radzą sobie z emocjami, a około 14% polskich uczniów wymagało interwencji związanej z ich funkcjonowaniem psychicznym. Wszystko to przełożyło się na aż 2139 prób samobójczych podjętych przez polskie dzieci w 2023 roku.

1. Ile dzieci w Polsce potrzebuje opieki psychiatrycznej?
2. Ile dzieci w Polsce popełnia samobójstwo każdego roku?
3. Wpływ pandemii COVID-19 na zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży
4. Program KOT jako próba poprawy sytuacji w opiece psychiatrycznej małoletnich
5. Rola rodziców w zdrowiu psychicznym dzieci i młodzieży

Opieka psychiatryczna dzieci i młodzieży w Polsce to jeden z najsłabszych punktów rodzimego systemu opieki zdrowotnej. Perspektywy jej rozwoju były tematem konferencji „Kompleksowa opieka psychiatryczna dla dzieci i młodzieży w sektorze publicznym i prywatnym” zorganizowanej przez Polską Agencję Prasową 9 maja 2024 roku. Wzięli w niej udział eksperci zajmujący się zdrowiem psychicznym małoletnich.

Ile dzieci w Polsce potrzebuje opieki psychiatrycznej?

Co dziesiąte polskie dziecko zgłasza problemy mentalne, które można zdiagnozować jako zaburzenia psychiczne. Tworzy to ogromną liczbę 600 tysięcy pacjentów potrzebujących pomocy. Niestety, popyt na psychiatrów dziecięcych i młodzieżowych w Polsce znacząco przekracza ich możliwości – specjalistów w tej dziedzinie działa bowiem w Polsce zaledwie 560.

Generuje to bardzo długie kolejki do specjalistów w ramach publicznego systemu zdrowia psychicznego. W Polsce brakuje też koordynacji pomiędzy różnymi specjalistami, a odpowiedzialność za organizację opieki psychiatrycznej ciąży w zasadzie w całości na rodzicach pacjenta. Ci zaś często są zagubieni w meandrach zbiurokratyzowanego systemu i sfrustrowani odległymi terminami. Te ostatnie generują długi czas oczekiwania, w trakcie którego nierozwiązane problemy dzieci tylko się pogłębiają.

Ile dzieci w Polsce popełnia samobójstwo każdego roku?

Szczególnie szokujące są dane dotyczące podejmowanych prób samobójczych – w Polsce stanowią one najczęstszą przyczynę zgonów osób w wieku 14-19 lat. Tylko w 2023 roku na swoje życie targnęło się 2139 osób w wieku poniżej 18 lat. W 2022 roku była to liczba 2093 dzieci, co potwierdza niepokojącą tendencję wzrostową.

Wpływ pandemii COVID-19 na zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży

Każdy duży kryzys społeczny powoduje zwiększenie problemów psychicznych w populacji. Nie inaczej było w przypadku pandemii COVID-19, która pogorszyła kondycję psychiczną Polaków – wzrosła częstość wszelkich zaburzeń psychicznych, a także liczba zachowań samobójczych.

– zwraca uwagę prof. dr hab. Tomasz Wolańczyk, psychoterapeuta i specjalista psychiatrii dzieci i młodzieży.

Program KOT jako próba poprawy sytuacji w opiece psychiatrycznej małoletnich

Odpowiedzią na rosnące potrzeby psychiatryczne dzieci i młodzieży jest program Kompleksowej Opieki Terapeutycznej (KOT), realizowany w ramach reformy systemu opieki psychiatrycznej małoletnich prowadzonej od 2020 roku.

– przedstawiała szczegółowe założenia programu prof. dr hab. Anita Bryńska, specjalista psychiatrii dzieci i młodzieży.

KOT kładzie nacisk szczególnie na terapię środowiskową („złoty standard”), która powinna być realizowana w naturalnym otoczeniu, w którym funkcjonuje dziecko. Chodzi tu zwłaszcza o środowisko domowe, szkolne i rówieśnicze. Odbywa się to poprzez różnego rodzaju oddziaływania, niekiedy potrzebne są też interwencje.

Jako dowód skuteczności nowego programu podano przykład rodziny państwa Skrzyńskich z Łodzi, z którymi połączono się w trakcie konferencji. Ich córka ze zdiagnozowanym autyzmem dziecięcym została objęta kompleksową opieką w ramach KOT. Przyniosło to wymierne efekty terapeutyczne i pozwoliło dziecku uporać się z trudnościami związanymi z przejściem z pandemicznej nauki zdalnej na stacjonarną.

Rola rodziców w zdrowiu psychicznym dzieci i młodzieży

Podczas konferencji często podkreślano także nieocenioną rolę rodziców.

– mówiła dr Anna Kaźmierczak-Mytkowska, psychoterapeuta dzieci, młodzieży i rodzin.

Z kolei prof. Bryńska podkreśla, że powinny nas niepokoić wszelkie zmiany w zachowaniu dziecka, choć jest to trudne do wychwycenia, bo przecież dzieci z natury mocno i stale się zmieniają. Dlatego należy edukować rodziców w taki sposób, żeby wiedzieli, co jest zmianą naturalną, a co powinno ich zaniepokoić.

Jeśli zmagasz się z kryzysem psychicznym, możesz zadzwonić na całodobowe bezpłatne numery:

Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym
800 702 222
https://centrumwsparcia.pl/

Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży
116 111
https://116111.pl/

Telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych
116 123
https://psychologia.edu.pl/kryzysy-osobiste/telefon-kryzysowy-116123.html

Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka
800 121 212
https://brpd.gov.pl/dzieciecy-telefon-zaufania-rzecznika-praw-dziecka/