Poranny udar mózgu – zaczyna się w trakcie snu. Czy da się mu zapobiec?

Wake-up stroke, czyli poranny udar mózgu, stanowi ok. 20% wszystkich udarów niedokrwiennych mózgu. Objawy nieobecne przed zaśnięciem ujawniają się po przebudzeniu. Czym jest i co powoduje poranny udar mózgu?

1. Jak rozpoznać udar mózgu?
2. Co to jest poranny udar mózgu?
3. Po czym rozpoznać poranny udar mózgu?
4. Pierwsza pomoc przy porannym udarze mózgu – co robić?
5. Jak wygląda leczenie i rekonwalescencja osoby po porannym udarze mózgu?
6. Jakie mogą być skutki udaru mózgu?
7. Jak ograniczyć czynniki ryzyka porannego udaru mózgu? Porady

Udar mózgu, nazywany także zdarzeniem mózgowo-naczyniowym, jest stanem, w którym dochodzi do zatrzymania dopływu krwi do części tego narządu. Skutkuje to obumarciem fragmentu mózgu, jego niedotlenionych tkanek. Wyróżnia się dwa rodzaje udarów mózgu – niedokrwienny oraz krwotoczny.

Jak rozpoznać udar mózgu?

Charakterystyczne objawy mózgu obejmują:

• osłabienie mięśni twarzy, np. opadanie kącika ust po jednej stronie;
• niedowład lub bezwład kończyny dolnej lub górnej, niekiedy górnej i dolnej po tej samej stronie ciała – pacjent ma problem w poruszaniu kończyną lub w ogóle nie może nią ruszać;
• osłabienie lub utrata przytomności – przy rozległym udarze pacjent może być senny, mamroczący, trudno go dobudzić lub może dojść do utraty przytomności;
• zaburzenia widzenia – może wystąpić widzenie podwójne, zwężenie pola widzenia lub całkowita utrata wzroku w jednym oku;
• zaburzenia równowagi i koordynacji ruchowej – pacjent staje się niezdarny, ma problemy z chodzeniem i wykonywaniem prostych czynności;
• osłabienie mięśni języka i gardła – może skutkować zaburzeniami połykania (dysfagia) oraz trudnościami w wymowie – tzw. bełkocząca mowa;
• bardzo silny ból głowy występujący nagle – obecny w przypadku krwawienia do przestrzeni podpajęczynówkowej.

Rokowania w udarze mózgu zależą od rodzaju udaru, jego rozległości oraz czasu, jaki minął od zaobserwowania objawów do włączenia leczenia. Różny w skutkach będzie także udar lewostronny i prawostronny. Szybciej na rehabilitację będzie reagował pacjent z niedowładem prawostronnym niż osoby z niedowładem lewostronnym. Co ciekawe, gdy ognisko udarowe znajduje się po lewej stronie mózgu, to objawy występują po prawej stronie ciała, a gdy jest zlokalizowane po prawej stronie mózgu, objaw wystąpi w lewej stronie ciała.

Co to jest poranny udar mózgu?

Oznacza to, że pacjent, który kładł się spać w poczuciu zdrowia, rano budzi się z objawami udaru mózgu. Sprawia to dużą trudność we włączeniu odpowiedniej terapii, ponieważ leczenie trombolityczne można zastosować maksymalnie do 4,5 godziny od wystąpienia objawów udaru. Zastosowanie trombolizy po tym czasie może okazać się niebezpieczne dla zdrowia i życia pacjenta.

Według badaczy występowanie porannych udarów związane jest ze zmiennością ciśnienia tętniczego w godzinach porannych oraz ze zwiększoną krzepliwością krwi. U chorych częściej występowało też migotanie przedsionków, które najczęściej pojawia się również w godzinach porannych. Udary tego typu stanowią ok. 20% wszystkich udarów niedokrwiennych mózgu.

Po czym rozpoznać poranny udar mózgu?

Poranny udar mózgu można podejrzewać wówczas, kiedy u pacjenta budzącego się rano występują następujące objawy lub któryś z tych objawów:

• osłabienie siły mięśniowej i/lub drętwienie twarzy (opadnięty kącik ust, powieka), rąk lub nóg (najczęściej po jednej stronie),
• zawroty głowy,
• niewyraźna, bełkotliwa mowa,
• trudności w rozumieniu innych osób,
• utrata równowagi lub zaburzenia koordynacji ruchowej,
• podwójne widzenie lub utrata wzroku w jednym oku lub obu oczach.

Pierwsza pomoc przy porannym udarze mózgu – co robić?

Przy udarze mózgu najważniejszy jest czas. Nie może być on zmarnowany na niepotrzebne rzeczy. Najważniejsze jest, aby osoba, u której wystąpiły objawy, jak najszybciej znalazła się pod fachową opieką i otrzymała odpowiednią pomoc. W tym celu należy podjąć następujące działania:

• rozpoznać objawy, które mogą świadczyć o wystąpieniu udaru mózgu;
• wykonać połączenie na numer 112 lub 999 i wezwać zespół ratownictwa medycznego – należy poinformować operatora przyjmującego zgłoszenie o obecnych objawach i podejrzeniu udaru; operator poda osobie dzwoniącej wszystkie potrzebne informacje i wskazówki, co zrobić w obecnej sytuacji i w oczekiwaniu na przyjazd pogotowia ratunkowego;
• przekazać chorego pod opiekę zespołu ratownictwa medycznego i stosować się do udzielanych przez niego instrukcji.

Jak wygląda leczenie i rekonwalescencja osoby po porannym udarze mózgu?

Terapia osoby po porannym udarze mózgu może przebiegać na dwa sposoby – inwazyjnie oraz nieinwazyjnie. Leczenie inwazyjne udaru mózgu przebiega w pracowni trombektomii, gdzie za pomocą specjalnych cewników i pod kontrolą RTG lekarz dostaje się do naczyń mózgowych i udrażnia naczynie. Leczenie nieinwazyjne polega na podaniu we wlewie dożylnym tzw. tkankowego aktywatora plazminogenu (rtPA), który ma za zadanie rozpuścić powstałą skrzeplinę i przywrócić prawidłowy przepływ krwi.

Rehabilitacja pacjenta po udarze powinna rozpocząć się jak najwcześniej, kiedy tylko jego stan ulegnie stabilizacji. Okres ten może trwać od kilku dni do nawet kilku lat, wszystko zależy od rozległości udaru i wynikającego z niego stopnia niepełnosprawności.

Głównym celem rekonwalescencji jest zapobieganie odleżynom, przykurczom lub nieprawidłowym ułożeniom kończyn. W kolejnej fazie ćwiczenia mają za zadanie zapobiegać przykurczom i spadkom siły mięśniowej, łagodzić skutki niedowładów czy zmniejszać spastyczność mięśni.

Jakie mogą być skutki udaru mózgu?

Skutki udaru mózgu mogą dotyczyć każdego układu w ciele człowieka, a zaliczyć do nich można:

• powikłania neurologiczne – obrzęk mózgu, psychozy, napady padaczkowe, wtórne ukrwotocznienie się ogniska niedokrwiennego;
• powikłania sercowo-naczyniowe – nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca, zawał serca;
• zaburzenia żołądkowo-jelitowe – zaburzenia połykania, problemy z trawieniem, krwawienia z przewodu pokarmowego;
• zaburzenia ze strony układu oddechowego – zator tętnicy płucnej, zapalenie płuc;
• zaburzenia czynności fizjologicznych – nietrzymanie moczu lub stolca, zaparcia;
• wystąpienie odleżyn, przykurczów, zaników mięśniowych lub spastyczności;
• inne, np. złamania w wyniku upadku, zaburzenia równowagi.

Jak ograniczyć czynniki ryzyka porannego udaru mózgu? Porady

Kroki, które należy podjąć, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia porannego udaru mózgu:

• ograniczenie spożywania alkoholu,
• rzucenie palenia tytoniu,
• zrzucenie zbędnych kilogramów,
• zdrowe odżywianie (mniej soli, cukru i tłuszczu, więcej błonnika oraz białka),
• podejmowanie regularnej aktywności fizycznej,
• ograniczenie stresu,
• kontrola ciśnienia tętniczego, poziomu cukru oraz cholesterolu.