pleśń na kawałku pomidora
Marta Pietroń

Mykotoksyny – czym grozi zatrucie nimi?

Zdarza Ci się odkroić spleśniały kawałek produktu spożywczego, a jego pozostałą część skonsumować, jak gdyby nic się nie stało? Jeśli tak, to powinieneś dowiedzieć się, czym są mikotoksyny, które w latach 60. XX wieku były przyczyną masowego zatrucia indyków w Anglii. Co więcej, podczas wielu wojen wykorzystywano je jako broń biologiczną (tzw. żółty deszcz). Dlaczego mikotoksyny są tak niebezpieczne dla ludzi? W jakich produktach możemy je znaleźć? Jakie są objawy zatrucia pleśnią i jak je leczyć?

  1. Mykotoksyny – czym są?
  2. Rodzaje mikotoksyn
  3. Mikotoksyny w żywności
  4. Zatrucie pleśnią – co robić? Jak rozpoznać?

Mykotoksyny – czym są?

Mykotoksyny to substancje silnie trujące, wytwarzane głównie przez grzyby pleśniowe z rodzajów Aspergillus, Penicillium i Fusarium. Stąd też ich nazwa, pochodząca od greckiego słowa mycos, czyli grzyb, i łacińskiego toxicum, czyli truzicna. 

Grzyby pleśniowe powszechnie występują w naszym środowisku, np. w mikroflorze gleby, jak również mogą pojawiać się w zawilgoconych budynkach, drewnie, na papierze, płycie pilśniowej, ścianie gipsowej czy płótnie. Optymalną temperaturą do ich rozwoju jest zakres 20–25°C, dlatego szczególnie dużo mykotoksyn powstaje w klimacie podzwrotnikowym i zwrotnikowym podczas niewłaściwego zbioru i przechowywania plonów.

Po raz pierwszy informacje na temat mikotoksyn pojawiły się w 1711 roku i dotyczyły toksyczności sklerotu sporyszu. O wiele głośniej zrobiło się o nich w latach 60. ubiegłego wieku, kiedy to doszło do masowego zatrucia indyków (padło około 100 000 sztuk) na farmach drobiowych w Anglii przez, jak się później okazało, toksyczne działanie aflatoksyny. Od tamtej pory prowadzono liczne badania nad metabolitami grzybów i ich wpływem na organizmy żywe. Dzisiaj wiemy, że mikotoksyny są związkami toksycznymi zarówno dla ludzi, zwierząt, roślin, a nawet drobnoustrojów.

Mykotoksyny wykazują działanie:

  • hepatotoksyczne – uszkadzają wątrobę,
  • nefrotoksyczne – uszkadzają nerki,
  • neurotoksyczne – zaburzają pracę układu nerwowego,
  • immunotoksyczne – negatywnie wpływają na układ odpornościowy,
  • teratogenne – mogą przyczyniać się do występowania wad u płodu,
  • mutagenne – mogą być przyczyną mutacji genetycznych.
Co więcej, jedna z mikotoksyn – aflatoksyna, a dokładnie jej forma B1 – ma kancerogenne (rakotwórcze) działanie i wywołuje raka wątroby. 

Rodzaje mikotoksyn

Wyróżnia się ponad 400 mykotoksyn, z czego najistotniejsze z punktu widzenia ekonomicznego i toksykologicznego są:

  • aflatoksyna B1 – najpowszechniej występująca mikotoksyna; wykrywana jest w orzeszkach arachidowych, bawełnie, kukurydzy, mleku, mięsie czy jajach; nawet przy bardzo małych stężeniach ma silne działanie mutagenne i teratogenne; narażenie na jej działanie zwiększa ryzyko wystąpienia marskości lub raka wątroby;
  • ochratoksyna A – zanieczyszcza zboża (jęczmień, pszenicę, owies, kukurydzę), kawę oraz winogrona; z łatwością przenika do mleka matki; można ją spotkać także w produktach mięsnych oraz mleku; uszkadza nerki i wątrobę oraz wykazuje działanie neurotoksyczne (uszkadza hipokamp odpowiedzialny głównie za pamięć) i immunotoksyczne;
  • deoksyniwalenol – którego źródłem są zboża: pszenica, jęczmień, kukurydza, owies oraz produkty przetworzone pochodzenia roślinnego, np. chleb, mąka, makaron, słód oraz piwo; ma toksyczny wpływ na układ pokarmowy: oprócz utraty łaknienia, biegunki i wymiotów może powodować krwotoki wewnętrzne w żołądku, jelitach, nerkach;
  • fumonizyna B – dotyka upraw kukurydzy oraz produktów zawierających kukurydzę; może przyczynić się do występowania nowotworów przewodu pokarmowego (zwłaszcza raka przełyku); u płodów powoduje zaburzenia rozwojowe kręgosłupa i mózgu (najczęściej rozszczep kręgosłupa i bezmózgowie);
  • zearalenon – występujący głównie w kukurydzy, sianie i kiszonkach; nazywany jest „mikoestrogenem”, ponieważ wykazuje powinowactwo do receptorów estrogenowych, u zwierząt hodowlanych może działać jako antykoncepcja, zaś u ciężarnych jest powodem poronień.
Nawet niewielkie dawki wymienionych mikotoksyn mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi oraz zwierząt.

Powiązane produkty

Mikotoksyny w żywności

Mikotoksyny są jednymi z najgroźniejszych zanieczyszczeń żywności, można je znaleźć również w paszy dla zwierząt, zwłaszcza w ziarnach kukurydzy, śrucie zbożowej i sojowej. Ryzyko ich wystąpienia pojawia się już w trakcie wegetacji roślin na polu, podczas zbiorów, magazynowania czy transportowania. Stąd też bardzo ważne jest przestrzeganie zasad dobrej praktyki rolniczej oraz przemysłowej, co pozwala zminimalizować ryzyko wystąpienia mikotoksyn w żywności.

Z racji dość dużego zagrożenia, jakie niesie za sobą spożycie mikotoksyn, żywność w Polsce jest stale monitorowana pod kątem przestrzegania norm dopuszczalnych dla ich obecności w produktach spożywczych.

Mikotoksyny najczęściej wykrywane są w:

  • zbożach,
  • mące,
  • otrębach pszennych,
  • pieczywie,
  • mieszankach kuchennych,
  • ziarnach kukurydzy,
  • orzechach.

Ich źródłem mogą być także produkty mleczne, jaja, mleko czy mięso, co wynika z karmienia zwierząt paszą z mikotoksynami.

Jeśli w lodówce znajdziemy produkty z pleśnią – zazwyczaj są to owoce, warzywa, nabiał – to niestety, ale należy wyrzucić je w całości. W żaden sposób nie pomoże odkrojenie zepsutej części, ponieważ pozbycie się pleśni nie powoduje usunięcia mikotoksyn rozsianych po całym produkcie. Również gotowanie, pieczenie ani jakakolwiek inna obróbka termiczna nie zlikwiduje ich, ponieważ mykotoksyny są odporne na wysokie temperatury.

Zatrucie pleśnią – co robić? Jak rozpoznać?

Schorzenia wywoływane przez mikotoksyny to mikotoksykozy potocznie nazywane zatruciem pleśnią. Do zatrucia najczęściej dochodzi na skutek spożycia zanieczyszczonej żywności, czyli drogą pokarmową. Mogą również przedostać się drogą oddechową w wyniku przebywania w pomieszczeniach, gdzie są one obecne (zagrzybione budynki, słabo wentylowane pomieszczenia czy też miejsca klimatyzowane) lub podczas pracy z zanieczyszczoną żywnością (zbiory plonów, ich magazynowanie, transportowanie czy też sprzedawanie).

Jak rozpoznać zatrucie mikotoksynami? Nie jest to łatwe, ponieważ objawy nie są na tyle specyficzne, żeby od razu powiązać je z mikotoksykozą.

Najczęstsze objawy zatrucia pleśnią to:

  • ostre zatrucie pokarmowe z towarzyszącym bólem brzucha, wymiotami i biegunką,
  • odczuwanie zmęczenia, apatia,
  • zaburzenia koncentracji, pamięci,
  • zawroty głowy,
  • utrata przytomności,
  • ból i sztywność stawów,
  • zaburzenia krzepliwości krwi,
  • objawy alergiczne: nieżyt nosa, zmiany skórne.
Jeśli podejrzewasz, że mogłeś być narażony na kontakt z mikotoksynami i dodatkowo wystąpiły u Ciebie którekolwiek z powyższych objawów zgłoś się niezwłocznie do lekarza. Pozwoli to zminimalizować wpływ tych toksycznych substancji na Twój organizm.

Niestety, nie istnieją leki na zatrucie mikotoksynami, a leczenie ma charakter objawowy. W przypadku biegunki należy podać węgiel aktywny, który ma zdolność wiązania się z różnymi substancjami, dzięki czemu toksyny zostaną usunięte z organizmu. Przy biegunce istotne jest także regularne przyjmowanie płynów, aby zapobiec odwodnieniu. W przypadku wystąpienia poważniejszych objawów, należy natychmiastowo skontaktować się z lekarzem.

  1. S. Jarzynka i in., Mikotoksyny – niebezpieczne metabolity grzybów pleśniowych, „Medycyna Rodzinna”, nr 4 2010.
  2. J. Chełkowski, Mikotoksyny, grzyby toksynotwórcze i mikotoksykozy, cropnet.pl [online] http://www.cropnet.pl/dbases/mycotoxins.pdf.pl/download [dostęp:] 2.12.2022.
  3. G. Kowalska, R. Kowalski, Kontrola obecności mykotoksyn w produktach rolniczych i żywności. Cz.I, „Argonomy Science”, nr 3 2020.
  4. A. Kuzdraliński, Mikotoksyny, e-biotechnologia.pl [online] http://www.e-biotechnologia.pl/artykuly/mikotoksyny/ [dostęp:] 2.12.2022.
  5. Z. Gliński, Mikotoksykoza fumonizynowa zwierząt i człowieka, „Życie Weterynaryjne”, nr 94 (10) 2019.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Filtry w okularach przeciwsłonecznych. Jak działają i dlaczego powinny być dobrej jakości?

    Są nieodłącznym atrybutem każdego słonecznego dnia. Najczęściej sięgamy po nie latem, jednak w ciągu całego roku powinniśmy mieć je przy sobie, aby chronić nasze oczy przed działaniem promieni słonecznych. Mowa oczywiście o okularach przeciwsłonecznych, które – oprócz pełnienia funkcji dodatku do stylizacji – stanowią barierę chroniącą jeden z naszych zmysłów: wzrok. Podobnie jak przy zakupie ubrań, butów, żywności czy kosmetyków zwracamy uwagę na ich jakość, tak i w przypadku wyboru okularów słonecznych powinniśmy dobrać takie, które będą odpowiednie do naszych potrzeb nie tylko pod względem wizualnym, ale przede wszystkim jakościowym.

  • Co kupić mamie na Dzień Matki?

    Wielkimi krokami zbliża się Dzień Matki. To szczególne święto jest doskonałą okazją, aby podziękować mamom za ich bezwarunkową miłość i akceptację, trud wychowania, okazywane serce. Tego dnia każda mama powinna czuć się doceniona. Produkty pomagające zachować zdrowie i dbać o urodę to świetne inspiracje na wyjątkowy prezent dla najukochańszej mamy.

  • Czy można poprawić nastrój dietą?

    Depresja i stany lękowe to obecnie najczęściej występujące schorzenia psychiczne na świecie, których objawy istotnie wpływają na samopoczucie psychofizyczne, codzienne funkcjonowanie oraz ogólną jakość życia. W ostatnich latach ogromnym zainteresowaniem cieszy się wpływ sposobu odżywiania nie tylko na zdrowie fizyczne, lecz także psychiczne. Obecnie dobrze wiadomo, że niedobory żywieniowe mogą zwiększać ryzyko rozwoju depresji i negatywnie wpływać na samopoczucie.

  • Co pić na stres i zmęczenie?

    Stres jest reakcją organizmu na zaburzenie stanu równowagi. Przewlekły stres przyczynia się do ogólnego obniżenia jakości życia i szerokiej gamy zaburzeń, w tym nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, chorób układu krążenia, chorób zapalnych jelit oraz trudności natury psychologicznej czy psychiatrycznej. Dobrze wiadomo, że prawidłowy stan nawodnienia organizmu korzystnie wpływa na samopoczucie psychofizyczne. Oprócz samej wody można wyszczególnić kilka gorących napojów, których regularne picie może wspomagać organizm w radzeniu sobie ze stresem, niepokojem i nadmiernym zmęczeniem.

  • Jakie suplementy mogą pomóc na stres i zmęczenie?

    Dbałość o zdrowie psychiczne sprowadza się do odpowiedniego stylu życia, który uwzględnia systematycznie wykonywaną aktywność fizyczną, właściwy sposób odżywiania, należytą higienę snu, dobre relacje z bliskimi, wsparcie społeczne oraz znajdowanie czasu na odpoczynek i relaks. Wiele osób zmagających się z chronicznym stresem i zmęczeniem decyduje się często na suplementację diety preparatami bogatymi w bioaktywne składniki wspierające prawidłowe funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego oraz gospodarki hormonalnej. Istnieje co najmniej kilka substancji bioaktywnych, które rzeczywiście mogą wspomagać organizm w walce ze stresem oraz wzmożonym napięciem i zmęczeniem.

  • Jak wyciągnąć psu i kotu kleszcza? Instrukcja krok po kroku

    Kleszcze to uciążliwe pasożyty, które mogą przenosić groźne choroby na zwierzęta. Na szczęście ich usunięcie jest stosunkowo proste, o ile wiemy, jak się do tego zabrać. Jak bezpiecznie i skutecznie wyciągnąć kleszcza psu i kotu, by zminimalizować ryzyko infekcji? Co zrobić z kleszczem?

  • Jak wygląda ugryzienie meszki? Czy można je czymś złagodzić?

    Lato to czas spędzany na świeżym powietrzu, co niestety wiąże się z uciążliwością owadów takich jak meszki. Ich bolesne ugryzienia potrafią skutecznie uprzykrzyć nam wypoczynek. Czy meszki w Polsce przenoszą choroby? Jak poradzić sobie ze swędzącym ugryzieniem meszki?

  • Jak chronić się w trakcie burzy? Co zrobić w razie uderzenia pioruna?

    W związku ze zmianami klimatu gwałtowne zjawiska pogodowe są coraz częstsze w naszej szerokości geograficznej. Dlatego też warto znać zasady bezpieczeństwa podczas burzy. Porażenie piorunem może być poważnym zagrożeniem dla zdrowia, a nawet życia – dowiedz się, jak się zachować w trakcie nawałnicy, aby uniknąć niebezpiecznych sytuacji.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij