Kobieta z bólem brzucha po jedzeniu
Olaf Bąk

Bezoary – przyczyny, objawy, leczenie, zapobieganie

Bezoar (arab. bāzahr, pers. bād-zahr – „antidotum”, „chroniąca przed truciznami”), zwany również rzekomym kamieniem jelitowym, to kulisty twór zlokalizowany najczęściej w żołądku, zbudowany z zalegających i niestrawionych resztek pokarmowych, włókien roślinnych, włosów, leków, a nawet (w przypadku niemowląt) niestrawionego mleka. Jest to rzadkie schorzenie i nietypowa przyczyna niedrożności układu pokarmowego, co powoduje często duże problemy diagnostyczne. Mimo pozornie łagodnego charakteru zaleganie bezoaru w układzie pokarmowym może prowadzić do perforacji przewodu pokarmowego, krwawienia, sepsy, a w skrajnych przypadkach do śmierci. Czym są bezoary? Jakie dają objawy? Jak je leczyć i usuwać?

Już od XII wieku bezoarom (pozyskiwanym z trzewi m.in. kozy bezoarowej) przypisywano właściwości lecznicze, magiczne oraz neutralizujące toksyny. Nie tylko produkowano z nich wszechstronne odtrutki, ale również oprawiano i noszono niczym ochronne oraz lecznicze talizmany. Ze względu na tło historyczne z pojęciem bezoaru możemy spotkać się też w masowej kulturze i literaturze fantastycznej. Jednak sedno problemu zawarte w terminologii medycznej różni się od tego z tekstów kulturalnych czy historycznych.

Bezoary – czym są i jak powstają? Gdzie mogą się pojawić?

Bezoary są niestrawioną i zalegającą pozostałością po tym co spożywała osoba chora. Występują najczęściej w żołądku ze względu na zachodzący tam proces trawienia oraz wydzielany przez gruczoły żołądkowe śluz (który zespala niestrawione resztki i ułatwia powstanie bezoaru), aczkolwiek mogą ulec również przemieszczeniu do jelit.

Pierwsze wzmianki o ludzkim bezoarze pochodzą z roku 1779 (opis został sporządzony przez Baudamanta). Bezoary są stosunkowo rzadkim zjawiskiem, w dużych ośrodkach występują zaledwie w ilości kilkunastu przypadków. Bardzo rzadko powstają samoistnie, a najczęściej mają swoją konkretną przyczynę w obrębie organizmu:

  • nieprawidłowości w obrębie jamy ustnej – uszkodzenia zębów oraz braki uzębieniu, niesprawny aparat żucia, wady zgryzu, zapalenia dziąseł, niedopasowane protezy zębowe;
  • patologie pasażu pokarmu (przechodzenia pożywienia do dalszych części układu pokarmowego) – zaburzenia motoryki żołądka w zaawansowanej cukrzycy, zrosty pooperacyjne, gastrektomia (usunięcie żołądka), zwężenia odźwiernika, niedokwaśność, zaburzenia w układzie mięśniowym oraz ośrodkowym układzie nerwowym;
  • zaburzenia psychiatryczne – trichotillomania, psychozy, zaburzenia poznawcze;
  • choroby przewlekłe – niedoczynność tarczycy, reumatyczne choroby tkanki łącznej;
  • inne czynniki – osadzenie w więzieniu (które wiąże się z połykaniem różnych przedmiotów celem transportu do szpitala), nadużywanie alkoholu (szczególnie ryzykowne spożycie politury), niedostateczne nawodnienie.

Czy bezoary są groźne?

Mimo że niewielkie bezoary prowadzą głównie do podrażnienia i lekkiego odczynu zapalnego błony śluzowej żołądka, to w miarę ich wzrostu mogą one prowadzić do poważniejszych powikłań. Przewlekle drażniona śluzówka może ulec osłabieniu i pęknąć, co spowoduje wylanie treści pokarmowej do wnętrza brzucha, a to w konsekwencji do zapalenia otrzewnej. W wyniku zapalenia może dojść również do uszkodzenia przebiegającego w obrębie żołądka naczynia, co doprowadzi do niebezpiecznego krwawienia.

Przy wzroście do wyjątkowo dużych rozmiarów bezoar blokuje światło przewodu pokarmowego, pasaż pokarmu i doprowadza do ostrej niedrożności, która nieleczona może zakończyć się zgonem.

Rodzaje bezoarów

Bezoary biorą najczęściej swoją nazwę od materiału, z którego są zbudowane, dlatego też możemy wyróżnić ich kilka rodzajów:

  • trichobezoary – zbudowane z włosów (połykanych najczęściej w przebiegu zaburzenia psychiatrycznego, jakim jest trichotillomania – zespół Roszpunki, czyli przewlekłe wyrywanie włosów pod wpływem stresu) lub sierści,
  • fitobezoary – zbudowane z włókien roślinnych (np. daktyle, dynie, seler, rodzynki) lub resztek ziół przyjmowanych jako leki bez recepty (np. hakorośl rozesłana, znana jako czarci pazur na schorzenia reumatyczne),
  • farmakobezoary – składają się z zalegających mas nierozpuszczonych leków (preparaty glinu, magnezu, wapnia),
  • laktobezoary – utworzone z mleka oraz śluzu wydzielanego w żołądku niemowląt,
  • pozostałe bezoary zbudowane z materiałów plastikowych, papierowych, akcesoriów kosmetycznych.

Powiązane produkty

Jak rozpoznać obecność bezoaru w żołądku?

Przez większość czasu bezoary są całkowicie bezobjawowe i mogą narastać przewlekle przez dłuższy czas. Z tego względu bywają czasem przypadkowo wykrywane przy okazji wykonywanych z innych przyczyn badań endoskopowych.

W miarę postępu choroby sytuacja ulega jednak zmianie i osoby chore najczęściej zgłaszają następujące objawy:

  • nieprzyjemny zapach z ust,
  • trudności z połykaniem,
  • zgaga,  
  • nudności,  
  • wymioty,  
  • zmniejszenie apetytu,  
  • uczucie szybkiego nasycenia pokarmem,
  • ból w nadbrzuszu,  
  • wzdęcia brzucha,  
  • utrata masy ciała.
Ze względu jednak na potencjalną łagodność powyższych objawów osoba chora może szukać pomocy dopiero w momencie wystąpienia niedrożności układu pokarmowego, która objawi się zatrzymaniem wiatrów i stolca, silnym wzdęciem oraz bólem brzucha, a także postępującym pogarszaniem się stanu osoby chorej.

Bezoary – diagnostyka

W przypadku wszystkich schorzeń układu pokarmowego warto zacząć drogę diagnostyczną od lekarza specjalisty gastroenterologii, który w razie potrzeby zleci dalsze badania oraz leczenie.

Diagnostyka bezoarów opiera się początkowo na wywiadzie. Pozwala on naprowadzić diagnostykę na potencjalne przyczyny wyżej wymienionych objawów oraz ich zależność od połykanych pokarmów, przedmiotów czy leków. W badaniu przedmiotowym duży bezoar może symulować obecność guza nowotworowego w obrębie brzucha (osoba badająca czuje opór i obecność masy w jamie brzusznej). W przypadku perforacji przewodu pokarmowego dochodzą objawy „ostrego brzucha” (brzuch w dotyku jest deskowaty, występuje obrona mięśni brzucha oraz dodatnie objawy otrzewnowe), którego najczęstszymi przyczynami (poza zalegającym bezoarem) są m.in. zapalenie wyrostka robaczkowego czy zapalenie pęcherzyka żółciowego.

Ze względu na to, że w badaniach obrazowych (np. w RTG) kulisty bezoar może przypominać kulisty guz, jedynym skutecznym sposobem zobrazowania go jest badanie endoskopowe – gastroskopia. Pozwoli ona nie tylko wykluczyć inne przyczyny wystąpienia objawów, ale też w razie rozpoznania bezoaru, umożliwi jego usunięcie.

Bezoar – leczenie

W przypadku stwierdzenia bezoarów możemy zastosować leczenie zachowawcze lub chirurgiczne.

Próba leczenia zachowawczego może opierać się na przyspieszeniu motoryki przewodu pokarmowego (poprzez leki prokinetyczne – metoklopramid i domperydon) lub rozpuszczeniu zalegającej treści (stosuje się tu enzymy pokarmowe np. papainę, lipazę, pankreatynę, a w niektórych przypadkach nawet popularny napój „cola”).

W razie niepowodzenia lub konieczności pilniejszej interwencji bezoar jest usuwany w trakcie gastroskopii poprzez rozkawałkowanie, wyciągnięcie resztek bezoaru oraz przepłukanie przewodu pokarmowego Pozwala to jednocześnie ustalić obecność krwawienia do układu pokarmowego.

Gdy rozmiar bezoaru uniemożliwia usuniecie go poprzez zabieg endoskopowy, konieczna jest pilna operacja w znieczuleniu ogólnym, która polega na wyjęciu bezoaru, zaszyciu ewentualnej perforacji oraz zaopatrzeniu krwawienia. Jest to leczenie najbardziej obciążające, ale w niektórych przypadkach nie do uniknięcia.

Wskazówki dla pacjenta po zakończeniu leczenia

Po zakończeniu leczenia najważniejsze jest, aby znaleźć oraz wyleczyć potencjalnie odwracalną przyczynę powstawania bezoarów. Niewyleczone źródło choroby może doprowadzić do nawrotu i ponownych problemów z układem pokarmowym. W przypadku schorzeń internistycznych (np. cukrzycy, chorób tarczycy) konieczna jest kontrola w odpowiedniej poradni oraz stosowanie się do zaleceń specjalistów.

Patologiczne połykanie niejadalnych przedmiotów czy włosów wiąże się z nieuchronną diagnostyka w poradni psychiatrycznej, celem diagnozy i leczenia (np. trichotillomanii).

Bezoary – co robić, by ich uniknąć?  

Oprócz wyleczenia źródła problemu ważne jest, żeby odpowiednim postępowaniem zapobiec powstaniu kolejnego bezoaru, składa się na to:

  • dokładne przeżuwanie kęsów pokarmowych,
  • krojenie jedzenia na małe kawałki,
  • ograniczanie „ryzykownego” pożywienia (m.in. ananas, kokos, dynia, twarde mięsa),
  • stosowanie diety półpłynnej i płynnej (u osób ze zwężeniami w obrębie układu pokarmowego),
  • intensywne nawadnianie (2–3 litry płynów dziennie),
  • w razie potrzeby stosowanie leków prokinetycznych,
  • kontrola w poradni gastrologicznej.
  1. A. Lubecka, J. Szmeja, Rzadka przyczyna niedrożności przewodu pokarmowego – zatrucie lekami schorzeniem chirurgicznym?, „Polski Przegląd Chirurgiczny”, nr 1 (90) 2018.
  2. P. Dyrla, S. Wojtuń, Ł. Jałocha, M. Wojtkowiak, J. Gil, Fitobezoar żołądka – opis przypadku, „Pediatria i Medycyna Rodzinna”, nr 2 (7) 2011.
  3. M. Szpakowski, A. Chilarski, A. Nowińska-Serwach, J. Wilczyński, D. Kolasa-Zwierzchowska, Objawy ostrego brzucha wywołane bezoarem żołądka – opis przypadku, „Ginekologia polska”, nr 79 2008.
  4. P. Jonczyk, M. Potempa, B. Kandefer, K. Szczerba, W. Tynior, D. Kajdaniuk, Bezoary — problem lekarza nefrologa?, „Forum Nefrologiczne”, nr 2 2016.
  5. D. Pabijasz, K. Krystek-Leśny, Trichotillomania jako przyczyna zespołu Roszpunki imitującego guza jamy brzusznej u 13-letniej pacjentki, „Pediatria Polska”, nr 85/6 2010.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pneumokoki – czym są i jakie choroby wywołują? Jak chronić się przed pneumokokami?

    Streptococcus pneumoniae (pneumokoki, dwoinki zapalenia płuc) to bakterie, które osiedlają się w nosie oraz gardle i powodują groźne choroby. Zakażenia pneumokokowe dotyczą głównie małych dzieci oraz seniorów. Wśród grup ryzyka wymienia się również osoby z zaburzeniami odporności oraz osoby cierpiące na choroby przewlekłe. W jaki sposób można zarazić się pneumokokami? Jak się przed nimi chronić? Podpowiadamy.

  • Żółć w żołądku – objawy, przyczyny, dieta, leczenie

    Produkcja żółci ma miejsce w wątrobie, następnie dochodzi do jej magazynowania w pęcherzyku żółciowym i wydzielenia w dużej ilości po spożyciu tłustego posiłku. Kolejno żółć transportowana jest przewodem żółciowym wspólnym do dwunastnicy, gdzie emulguje tłuszcze. Przygotowane w ten sposób lipidy są łatwiejsze do strawienia.

  • Zanik wieloukładowy (MSA) – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

    21 maja 2024 roku w wieku 71 lat po kilkuletniej walce z chorobą zmarł wybitny polski kompozytor Jan A. P. Kaczmarek. Muzyk zmagał się z nieuleczalnym, postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym – zanikiem wieloukładowym (MSA). Choroba ta prowadzi do uszkodzenia struktur mózgu, a objawy przypominają symptomy choroby Parkinsona. Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i sposobów leczenia MSA.

  • Pompa insulinowa – wskazania, działanie, refundacja

    Pompy insulinowe umożliwiają lepszą kontrolę cukrzycy, a tym samym poprawiają jakość życia osób wymagających insulinoterapii. Te niewielkich rozmiarów urządzenia naśladują działanie trzustki i eliminują konieczność wykonywania regularnych wstrzyknięć insuliny. Wyjaśniamy, jak działają pompy insulinowe i jakim grupom pacjentów zaleca się korzystanie z nich. Opisujemy również, komu przysługują z refundacją.

  • Grypa i RSV – szczepionka, podobieństwa i różnice

    Grypa i RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to dwie powszechne choroby wirusowe, które mają znaczący wpływ na zdrowie publiczne, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, niemowląt oraz osób z osłabionym układem odpornościowym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej podobieństwom i różnicom między grypą a RSV, ze szczególnym uwzględnieniem dostępnych szczepień.

  • Sensor do pomiaru cukru – monitorowanie glikemii. Działanie, refundacja systemu ciągłego CGM

    Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, na którą w Polsce choruje ponad 3 mln osób, z czego około 25% nie jest tego świadomych. W leczeniu tego schorzenia oraz w zapobieganiu występowania powikłań narządowych niezwykle istotne jest utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki nowoczesnym technologiom w postaci systemów do ciągłego monitorowania glikemii mamy szansę na lepszą kontrolę choroby, a co za tym idzie – na opóźnienie rozwoju powikłań narządowych cukrzycy. Niestety należy pamiętać, że sensory są stosunkowo drogie, a ich zakup podlega refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie w konkretnych wskazaniach.

  • Refundacja dla cukrzyków – zasady refundacji w diabetologii

    Od stycznia 2024 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia wprowadzające w życie zmiany w refundacji wyrobów medycznych przeznaczonych dla pacjentów chorujących na cukrzycę. Wyjaśniamy zasady odpłatności systemów do ciągłego monitorowania glikemii, pomp insulinowych, pojemników na insulinę oraz zestawów infuzyjnych.

  • Zespół słabości (kruchości) to nie zwykłe starzenie. Objawy, diagnoza, leczenie

    Proces starzenia jest nieodłącznym elementem życia każdego człowieka i ma znaczący wpływ zarówno na fizyczne, jak i psychiczne funkcjonowanie seniorów. Wśród zachodzących zmian wymienić można między innymi pogorszenie pracy poszczególnych narządów, podatność na choroby, zaburzenia poznawcze czy zespół kruchości. Ten ostatni jest zagadnieniem szczególnie badanym przez geriatrów – szacuje się, że w populacji polskiej dotyka on około 7% seniorów, wśród których ponad 50% to osoby po 80. roku życia.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij