Kobieta z bólem brzucha po jedzeniu
Olaf Bąk

Bezoary – przyczyny, objawy, leczenie, zapobieganie

Bezoar (arab. bāzahr, pers. bād-zahr – „antidotum”, „chroniąca przed truciznami”), zwany również rzekomym kamieniem jelitowym, to kulisty twór zlokalizowany najczęściej w żołądku, zbudowany z zalegających i niestrawionych resztek pokarmowych, włókien roślinnych, włosów, leków, a nawet (w przypadku niemowląt) niestrawionego mleka. Jest to rzadkie schorzenie i nietypowa przyczyna niedrożności układu pokarmowego, co powoduje często duże problemy diagnostyczne. Mimo pozornie łagodnego charakteru zaleganie bezoaru w układzie pokarmowym może prowadzić do perforacji przewodu pokarmowego, krwawienia, sepsy, a w skrajnych przypadkach do śmierci. Czym są bezoary? Jakie dają objawy? Jak je leczyć i usuwać?

Już od XII wieku bezoarom (pozyskiwanym z trzewi m.in. kozy bezoarowej) przypisywano właściwości lecznicze, magiczne oraz neutralizujące toksyny. Nie tylko produkowano z nich wszechstronne odtrutki, ale również oprawiano i noszono niczym ochronne oraz lecznicze talizmany. Ze względu na tło historyczne z pojęciem bezoaru możemy spotkać się też w masowej kulturze i literaturze fantastycznej. Jednak sedno problemu zawarte w terminologii medycznej różni się od tego z tekstów kulturalnych czy historycznych.

Bezoary – czym są i jak powstają? Gdzie mogą się pojawić?

Bezoary są niestrawioną i zalegającą pozostałością po tym co spożywała osoba chora. Występują najczęściej w żołądku ze względu na zachodzący tam proces trawienia oraz wydzielany przez gruczoły żołądkowe śluz (który zespala niestrawione resztki i ułatwia powstanie bezoaru), aczkolwiek mogą ulec również przemieszczeniu do jelit.

Pierwsze wzmianki o ludzkim bezoarze pochodzą z roku 1779 (opis został sporządzony przez Baudamanta). Bezoary są stosunkowo rzadkim zjawiskiem, w dużych ośrodkach występują zaledwie w ilości kilkunastu przypadków. Bardzo rzadko powstają samoistnie, a najczęściej mają swoją konkretną przyczynę w obrębie organizmu:

  • nieprawidłowości w obrębie jamy ustnej – uszkodzenia zębów oraz braki uzębieniu, niesprawny aparat żucia, wady zgryzu, zapalenia dziąseł, niedopasowane protezy zębowe;
  • patologie pasażu pokarmu (przechodzenia pożywienia do dalszych części układu pokarmowego) – zaburzenia motoryki żołądka w zaawansowanej cukrzycy, zrosty pooperacyjne, gastrektomia (usunięcie żołądka), zwężenia odźwiernika, niedokwaśność, zaburzenia w układzie mięśniowym oraz ośrodkowym układzie nerwowym;
  • zaburzenia psychiatryczne – trichotillomania, psychozy, zaburzenia poznawcze;
  • choroby przewlekłe – niedoczynność tarczycy, reumatyczne choroby tkanki łącznej;
  • inne czynniki – osadzenie w więzieniu (które wiąże się z połykaniem różnych przedmiotów celem transportu do szpitala), nadużywanie alkoholu (szczególnie ryzykowne spożycie politury), niedostateczne nawodnienie.

Czy bezoary są groźne?

Mimo że niewielkie bezoary prowadzą głównie do podrażnienia i lekkiego odczynu zapalnego błony śluzowej żołądka, to w miarę ich wzrostu mogą one prowadzić do poważniejszych powikłań. Przewlekle drażniona śluzówka może ulec osłabieniu i pęknąć, co spowoduje wylanie treści pokarmowej do wnętrza brzucha, a to w konsekwencji do zapalenia otrzewnej. W wyniku zapalenia może dojść również do uszkodzenia przebiegającego w obrębie żołądka naczynia, co doprowadzi do niebezpiecznego krwawienia.

Przy wzroście do wyjątkowo dużych rozmiarów bezoar blokuje światło przewodu pokarmowego, pasaż pokarmu i doprowadza do ostrej niedrożności, która nieleczona może zakończyć się zgonem.

Rodzaje bezoarów

Bezoary biorą najczęściej swoją nazwę od materiału, z którego są zbudowane, dlatego też możemy wyróżnić ich kilka rodzajów:

  • trichobezoary – zbudowane z włosów (połykanych najczęściej w przebiegu zaburzenia psychiatrycznego, jakim jest trichotillomania – zespół Roszpunki, czyli przewlekłe wyrywanie włosów pod wpływem stresu) lub sierści,
  • fitobezoary – zbudowane z włókien roślinnych (np. daktyle, dynie, seler, rodzynki) lub resztek ziół przyjmowanych jako leki bez recepty (np. hakorośl rozesłana, znana jako czarci pazur na schorzenia reumatyczne),
  • farmakobezoary – składają się z zalegających mas nierozpuszczonych leków (preparaty glinu, magnezu, wapnia),
  • laktobezoary – utworzone z mleka oraz śluzu wydzielanego w żołądku niemowląt,
  • pozostałe bezoary zbudowane z materiałów plastikowych, papierowych, akcesoriów kosmetycznych.

Polecane dla Ciebie

Jak rozpoznać obecność bezoaru w żołądku?

Przez większość czasu bezoary są całkowicie bezobjawowe i mogą narastać przewlekle przez dłuższy czas. Z tego względu bywają czasem przypadkowo wykrywane przy okazji wykonywanych z innych przyczyn badań endoskopowych.

W miarę postępu choroby sytuacja ulega jednak zmianie i osoby chore najczęściej zgłaszają następujące objawy:

  • nieprzyjemny zapach z ust,
  • trudności z połykaniem,
  • zgaga,  
  • nudności,  
  • wymioty,  
  • zmniejszenie apetytu,  
  • uczucie szybkiego nasycenia pokarmem,
  • ból w nadbrzuszu,  
  • wzdęcia brzucha,  
  • utrata masy ciała.
Ze względu jednak na potencjalną łagodność powyższych objawów osoba chora może szukać pomocy dopiero w momencie wystąpienia niedrożności układu pokarmowego, która objawi się zatrzymaniem wiatrów i stolca, silnym wzdęciem oraz bólem brzucha, a także postępującym pogarszaniem się stanu osoby chorej.

Bezoary – diagnostyka

W przypadku wszystkich schorzeń układu pokarmowego warto zacząć drogę diagnostyczną od lekarza specjalisty gastroenterologii, który w razie potrzeby zleci dalsze badania oraz leczenie.

Diagnostyka bezoarów opiera się początkowo na wywiadzie. Pozwala on naprowadzić diagnostykę na potencjalne przyczyny wyżej wymienionych objawów oraz ich zależność od połykanych pokarmów, przedmiotów czy leków. W badaniu przedmiotowym duży bezoar może symulować obecność guza nowotworowego w obrębie brzucha (osoba badająca czuje opór i obecność masy w jamie brzusznej). W przypadku perforacji przewodu pokarmowego dochodzą objawy „ostrego brzucha” (brzuch w dotyku jest deskowaty, występuje obrona mięśni brzucha oraz dodatnie objawy otrzewnowe), którego najczęstszymi przyczynami (poza zalegającym bezoarem) są m.in. zapalenie wyrostka robaczkowego czy zapalenie pęcherzyka żółciowego.

Ze względu na to, że w badaniach obrazowych (np. w RTG) kulisty bezoar może przypominać kulisty guz, jedynym skutecznym sposobem zobrazowania go jest badanie endoskopowe – gastroskopia. Pozwoli ona nie tylko wykluczyć inne przyczyny wystąpienia objawów, ale też w razie rozpoznania bezoaru, umożliwi jego usunięcie.

Bezoar – leczenie

W przypadku stwierdzenia bezoarów możemy zastosować leczenie zachowawcze lub chirurgiczne.

Próba leczenia zachowawczego może opierać się na przyspieszeniu motoryki przewodu pokarmowego (poprzez leki prokinetyczne – metoklopramid i domperydon) lub rozpuszczeniu zalegającej treści (stosuje się tu enzymy pokarmowe np. papainę, lipazę, pankreatynę, a w niektórych przypadkach nawet popularny napój „cola”).

W razie niepowodzenia lub konieczności pilniejszej interwencji bezoar jest usuwany w trakcie gastroskopii poprzez rozkawałkowanie, wyciągnięcie resztek bezoaru oraz przepłukanie przewodu pokarmowego Pozwala to jednocześnie ustalić obecność krwawienia do układu pokarmowego.

Gdy rozmiar bezoaru uniemożliwia usuniecie go poprzez zabieg endoskopowy, konieczna jest pilna operacja w znieczuleniu ogólnym, która polega na wyjęciu bezoaru, zaszyciu ewentualnej perforacji oraz zaopatrzeniu krwawienia. Jest to leczenie najbardziej obciążające, ale w niektórych przypadkach nie do uniknięcia.

Wskazówki dla pacjenta po zakończeniu leczenia

Po zakończeniu leczenia najważniejsze jest, aby znaleźć oraz wyleczyć potencjalnie odwracalną przyczynę powstawania bezoarów. Niewyleczone źródło choroby może doprowadzić do nawrotu i ponownych problemów z układem pokarmowym. W przypadku schorzeń internistycznych (np. cukrzycy, chorób tarczycy) konieczna jest kontrola w odpowiedniej poradni oraz stosowanie się do zaleceń specjalistów.

Patologiczne połykanie niejadalnych przedmiotów czy włosów wiąże się z nieuchronną diagnostyka w poradni psychiatrycznej, celem diagnozy i leczenia (np. trichotillomanii).

Bezoary – co robić, by ich uniknąć?  

Oprócz wyleczenia źródła problemu ważne jest, żeby odpowiednim postępowaniem zapobiec powstaniu kolejnego bezoaru, składa się na to:

  • dokładne przeżuwanie kęsów pokarmowych,
  • krojenie jedzenia na małe kawałki,
  • ograniczanie „ryzykownego” pożywienia (m.in. ananas, kokos, dynia, twarde mięsa),
  • stosowanie diety półpłynnej i płynnej (u osób ze zwężeniami w obrębie układu pokarmowego),
  • intensywne nawadnianie (2–3 litry płynów dziennie),
  • w razie potrzeby stosowanie leków prokinetycznych,
  • kontrola w poradni gastrologicznej.
  1. A. Lubecka, J. Szmeja, Rzadka przyczyna niedrożności przewodu pokarmowego – zatrucie lekami schorzeniem chirurgicznym?, „Polski Przegląd Chirurgiczny”, nr 1 (90) 2018.
  2. P. Dyrla, S. Wojtuń, Ł. Jałocha, M. Wojtkowiak, J. Gil, Fitobezoar żołądka – opis przypadku, „Pediatria i Medycyna Rodzinna”, nr 2 (7) 2011.
  3. M. Szpakowski, A. Chilarski, A. Nowińska-Serwach, J. Wilczyński, D. Kolasa-Zwierzchowska, Objawy ostrego brzucha wywołane bezoarem żołądka – opis przypadku, „Ginekologia polska”, nr 79 2008.
  4. P. Jonczyk, M. Potempa, B. Kandefer, K. Szczerba, W. Tynior, D. Kajdaniuk, Bezoary — problem lekarza nefrologa?, „Forum Nefrologiczne”, nr 2 2016.
  5. D. Pabijasz, K. Krystek-Leśny, Trichotillomania jako przyczyna zespołu Roszpunki imitującego guza jamy brzusznej u 13-letniej pacjentki, „Pediatria Polska”, nr 85/6 2010.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Choroba Gravesa-Basedova – objawy, rozpoznanie, leczenie

    Do tej pory nie udało się ustalić etiopatogenezy choroby Gravesa-Basedova, wiadomo jedynie, że jest chorobą autoimmunologiczną. Występuje zdecydowanie częściej u kobiet (około 10 razy częściej), co z kolei może sugerować wpływ estrogenów na rozwój schorzenia. Ponadto zaobserwowano, że choroba częściej rozwija się po silnych sytuacjach stresowych.

  • Owrzodzenie języka – przyczyny, objawy, leczenie

    Owrzodzenia języka to niewielkie i płytkie ubytki błony śluzowej, które przez odsłonięcie zakończeń powodują ból. Dolegliwość ta powoduje dyskomfort w trakcie mówienia lub jedzenia i jest związana zarówno z mniej poważnymi przyczynami (nieodpowiednia higiena), jak i przewlekłymi stanami chorobowymi (zapalne choroby jelit). Jak wyglądają owrzodzenia języka, co je powoduje oraz jak je leczyć?

  • Zwłóknienie wątroby – przyczyny, stopnie, badania, leczenie

    Zwłóknienie wątroby to proces, który spowodowany jest przewlekłym działaniem czynników uszkadzających – od leków, przez choroby wirusowe, aż po alkohol. Ma on związek z naprawczymi funkcjami komórek wątroby, których równowaga zostaje zaburzona. W początkowej fazie jest procesem odwracalnym, jednak przy znacznym uszkodzeniu dochodzi do przewlekłej choroby, jaką jest marskość wątroby. Co to jest zwłóknienie wątroby? Jakie ma objawy?

  • Żółte paznokcie – co mogą oznaczać? Co na nie stosować?

    Czy żółte paznokcie oznaczają jedynie grzybicę? W poniższym artykule przybliżamy najczęstsze przyczyny żółknięcia paznokci oraz metody ich leczenia.

  • Enterowirusy – czym się charakteryzują i jakie wywołują choroby?

    Enterowirusy to grupa wirusów odpowiedzialnych za wiele chorób zakaźnych, wywołują m.in. bostonkę, polio i żółtaczkę pokarmową. Choroby wywołane tym rodzajem wirusów zazwyczaj mają łagodny przebieg, jednak niektóre z nich stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia. Jak się objawia i ile trwa zakażenie enterowirusem?

  • Dirofilarioza u zwierząt – przyczyny, objawy, leczenie

    Dirofilarioza to choroba, która najczęściej dotyka psy, ale robaki mogą wywołać infekcję również u ludzi, kotów, fretek i dziko żyjących zwierząt mięsożernych. Dorosłe osobniki nicieni mogą żerować w organizmie psa nawet 4 lata, doprowadzając go do całkowitego spustoszenia i nagłej śmierci. Możliwe jest leczenie dirofilariozy, jednak wymaga to zastosowania więcej niż jednego preparatu i wielu miesięcy walki z chorobą. Najlepszym sposobem zapobiegania zarażeniu jest unikanie kontaktu z komarami lub użycie środków owadobójczych.

  • Piodermia zgorzelinowa – przyczyny, objawy, leczenie

    Piodermia zgorzelinowa to rzadka, niezakaźna choroba, której etiologia do tej pory nie została wyjaśniona. Charakteryzuje się szybko rozwijającym się owrzodzeniem, mogącym zajmować duże obszary skóry. Często towarzyszy chorobom o podłożu autoimmunologicznym.

  • Kompresjoterapia – czym jest i na czym polega?

    Choroby naczyń żylnych to jedne z częstszych dolegliwości dotyczących głównie kończyn dolnych. W ich leczeniu przychodzi nam z pomocą kompresjoterapia, czyli inaczej zwana terapia uciskowa. Na czym ona polega?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij