Pielęgniarka pociera rękę alkoholem przed pobraniem krwi z żyły do badania.
Agnieszka Gierszon

Badanie ACTH (kortykotropina) – normy, wskazania, cena

Kortykotropina, czyli ACTH to hormon, którego poziom rośnie, kiedy spada stężenie hormonu stresu, czyli kortyzolu. Przez wzgląd na zależność występującą między tymi dwoma hormonami, często wskazania do badania poziomu ACTH są analogiczne do wskazań stosowanych przy zlecaniu badania poziomu kortyzolu. Poziom kortykotropiny charakteryzuje się dobową zmiennością, dlatego nie bez znaczenia jest pora dnia, o której oddaje się krew do analizy. Jakie są normy ACTH, ile kosztuje badanie i czy należy je wykonać, będąc na czczo?

Kortykotropina (ACTH) to hormon wytwarzany przez przysadkę mózgową, który jest odpowiedzialny za regulację produkcji kortyzolu przez korę nadnerczy. Kortyzol, znany jako „hormon stresu”, wywiera duży wpływ na metabolizm białek, tłuszczów i węglowodanów, w tym na stężenie glukozy we krwi pacjenta oraz reguluje pracę układu odpornościowego. Poziom ACTH skorelowany jest z poziomem kortyzolu na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego.

Co to jest ACTH (kortykotropina)?

ACTH (inaczej adrenokortykotropina lub kortykotropina) jest hormonem wytwarzanym przez przysadkę mózgową w odpowiedzi na spadek stężenia kortyzolu. Wzrost poziomu ACTH obserwuje się w momencie spadku poziomu kortyzolu, natomiast spadek poziomu ACTH występuje w chwili, gdy poziom kortyzolu we krwi pacjenta rośnie. Za regulację całości procesu odpowiada natomiast kortykoliberyna, czyli hormon uwalniający kortykotropinę (CRH lub niekiedy CRF), wytwarzany przez podwzgórze również w odpowiedzi na obniżający się poziom kortyzolu.

Wzrost lub spadek poziomu ACTH wiąże się ze stanami klinicznymi przebiegającymi z zaburzeniami pracy przysadki mózgowej lub nadnerczy albo z obecnością niektórych guzów nadnerczy i innych guzów nowotworowych, mających zdolność wytwarzania kortykotropiny.

Badanie ACTH – wskazania

Wskazania do badania poziomu ACTH są analogiczne do wskazań stosowanych przy zlecaniu badania poziomu kortyzolu, ponieważ poziomy obu tych hormonów są ze sobą nierozerwalnie związane.

Wśród wskazań do wykonania oznaczenia poziomu ACTH u pacjenta można wymienić m.in.:

  • podejrzenie choroby lub zespołu Cushinga,
  • nowotworów jajników, jąder, płuc lub nadnerczy,
  • podejrzenie uszkodzenia nadnerczy w przebiegu choroby Addisona,
  • podejrzenie zaburzeń funkcji przysadki mózgowe,
  • objawy, takie jak: zaburzenia miesiączkowania, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia funkcji tarczycy, zaburzenia wytwarzania innych hormonów z grupy hormonów glikokortykosteroidowych, bezsenność, złe samopoczucie, zmęczenie, przewlekłe obniżenie nastroju bądź otyłość o typie centralnym, rozstępy lub ścieńczenie skóry albo wypryski i trądzik, osłabienie mięśni, występowanie nadmiernego owłosienia, stan przedcukrzycowy.

U pacjentów, u których stężenie kortyzolu utrzymuje się na zbyt niskim poziomie i wskazane jest oznaczenie stężenia ACTH, charakterystycznymi objawami będą z kolei utrata masy ciała i apetytu, spadek ciśnienia krwi i poziomu glukozy oraz obniżony poziom sodu przy podwyższonym poziomie wapnia i potasu.

Polecane dla Ciebie

Na czym polega badanie ACTH? Przygotowanie i przebieg

Badanie poziomu ACTH wykonywane jest w osoczu krwi żylnej, pobranej ze zgięcia łokciowego pacjenta. Pobranie krwi na badanie ACTH powinno wykonać się w godzinach porannych (najlepiej pomiędzy godziną 7:00 a 9:00), a pacjent powinien być na czczo, czyli ok. 8 do 12 godzin przed badaniem nie powinien jeść, pić napojów słodzonych i gazowanych, żuć gumy i palić papierosów.

W związku z tym, że ACTH charakteryzuje się dużą niestabilnością i jest bardzo nietrwały, próbkę krwi należy jak najszybciej odwirować, odciągnąć osocze i zamrozić je do czasu wykonania badania. Badanie ACTH nie powinno być wykonywane u pacjentów gorączkujących, z objawami infekcji, po operacjach, zabiegach i urazach, ponieważ może wpływać to na zafałszowanie wyników badania poprzez podniesienie poziomu ACTH w osoczu. Niektóre leki przyjmowane przez pacjentów – zwłaszcza z grupy glikokortykosteridów (np. prednizon, hydrokortyzon czy prednizolon) – również mogą wpływać na zaburzenie wyników badania, dlatego o ich przyjmowaniu należy bezwzględnie poinformować osobę pobierającą materiał. W niektórych sytuacjach może okazać się konieczne odstawienie niektórych z przyjmowanych leków, jednak bezwzględnie dopiero po uzgodnieniu z lekarzem kierującym na badanie poziomu ACTH.

Które parametry warto sprawdzić wraz z ACTH?

Podstawowym parametrem, który należy sprawdzić łącznie z oznaczeniem poziomu ACTH, jest oznaczenie poziomu innych hormonów, w tym – przede wszystkim – poziomu kortyzolu.

Niekiedy, w zależności od podłoża diagnozowanych chorób, lekarz może zlecić pacjentowi oznaczenie kortyzolu w testach stymulacji lub hamowania, przeprowadzanych z wykorzystaniem leków tj. syntetyczny ACTH (synakten) bądź deksametazon czy kortykoliberyna. W takiej sytuacji badanie zostanie najpewniej przeprowadzone w szpitalu, a nie w warunkach ambulatoryjnych.

Badanie ACTH – normy

Poziom ACTH charakteryzuje się dobową zmiennością. W godzinach porannych w osoczu zdrowych dorosłych osób poziom ACTH wynosi mniej niż 18 pmol/L, a w godzinach wieczornych – poniżej 11 pmol/L. Poziom ACTH oznaczony pomiędzy godziną 20:00 a 22:00 wynosi mniej więcej 30–60% wartości oznaczonej w godzinach porannych. Pomiar poziomu ACTH stanowi z pewnością jedno z najważniejszych badań, które pomaga rozróżnić nadczynność od niedoczynności nadnerczy.

Wzrost stężenia ACTH obserwowany jest przede wszystkim u pacjentów z gruczolakami przysadki mózgowej, wtórną nadczynnością kory nadnerczy, u osób z chorobą Addisona i u pacjentów z guzami ektopowo wydzielającymi adrenokortykotropinę. U dzieci wzrost ACTH występuje w przypadku wrodzonego zespołu nadnerczowo-płciowego. Na wzrost poziomu ACTH mają wpływ także stres, urazy, gorączka, infekcje i zakażenia, ostre krwawienia i wysiłek fizyczny oraz przyjmowanie niektórych leków.

Spadek stężenia ACTH obserwowany jest u pacjentów z zespołem Cushinga, w przebiegu nowotworów lub przerostu nadnerczy, u pacjentów z pierwotną nadczynnością nadnerczy, u osób z niedoczynnością podwzgórza i przysadki mózgowej i u pacjentów leczonych niektórymi lekami.

Badanie ACTH – cena/refundacja i skierowanie

W przypadku, gdy skierowanie na oznaczenie poziomu ACTH otrzymamy od lekarza specjalisty, np. lekarza endokrynologa, koszt badania będzie zrefundowany przez NFZ. Jeżeli zdecydujemy się na wykonanie badania poziomu ACTH za odpłatnością, cena badania wyniesie ok. 50 złotych. W obu przypadkach na wynik badania będziemy oczekiwać do czterech dni roboczych, w zależności od miejsca, w którym oddawaliśmy próbkę krwi.

  1. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej pod red. A. Dembińskiej-Kieć, J. Naskalskiego i B. Solnicy, wyd. IV, Wrocław 2018
  2. Solnica B. Diagnostyka laboratoryjna. Warszawa 2014
  3. Choroby kory nadnerczy. red.: Bednarczuk T., Kasperlik-Załuska A., Słowińska-Srzednicka J. w:
  4. Interna Szczeklika 2019. Kraków 2019
     

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Przesiewowe badanie słuchu

    Badania przesiewowe wykonywane są rutynowo w celu określenia prawdopodobieństwa wystąpienia choroby lub wczesnego jej wykrycia. Już w pierwszych dniach życia dziecka wykonuje się przesiewowe badanie słuchu. Na czym ono polega? Ile trwa?

  • RTG kręgosłupa – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    RTG kręgosłupa jest metodą obrazową, którą od wielu lat wykorzystuje się podczas diagnozowania wad postawy, zmian zapalnych czy zwyrodnieniowych, a także w przypadku urazów i bóli kręgosłupa. Co prawda interpretacja wyników prześwietlenia kręgosłupa może stanowić problem dla pacjenta, niemniej samo RTG kręgosłupa nie jest badaniem bolesnym lub długotrwałym. Ile kosztuje rentgen kręgosłupa, jak należy się przygotować do badania i czy istnieją przeciwwskazania do jego wykonania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Rezonans magnetyczny kręgosłupa – przebieg badania, wskazania, cena

    Rezonans magnetyczny kręgosłupa to badanie pozwalające na ocenę elementów kostnych tego obszaru, jego tkanek miękkich oraz rdzenia kręgowego. Dzięki niemu możliwe jest wykrycie wszelkich zmian zapalnych, zwyrodnieniowych i nowotworowych. Najczęściej bada się pacjentów, którzy zgłaszają się do neurologa z bólami pleców i drętwieniem kończyn – zarówno rąk, jak i nóg. Częstym wskazaniem do badania jest także uraz kręgosłupa. Ile kosztuje MRI, jak długo trwa badanie i czy kobiety w ciąży mogą przystąpić do rezonansu magnetycznego kręgosłupa? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Czy mutacja genu MTHFR może być przyczyną poronień nawykowych i zakrzepicy?

    Genotyp genu MTHFR pośrednio wpływa na metabolizm i przyswajanie kwasu foliowego w organizmie człowieka. Mutacja w genie MTHFR jest łączona z występowaniem u pacjenta tendencji do nadkrzepliwości i zakrzepicy, nowotworów bądź zwiększonego ryzyka chorób układu krążenia. Doniesienia te jednak bywają sprzeczne i nie znajdują przełożenia na rekomendacje specjalistów w sprawie wdrożenia profilaktycznej diagnostyki mutacji w genie MTHFR. Kwestia niedoborów kwasu foliowego jest szczególnie istotna w planowaniu ciąży, diagnostyce niepowodzeń położniczych i trudności z utrzymaniem ciąży, a także przy ustalaniu przyczyn urodzenia dziecka z wadą cewy nerwowej.

  • Badanie genetyczne BRCA1 i BRCA2 – na czym polega i jak interpretować wyniki?

    Ryzyko wystąpienia nowotworu piersi i jajników u osoby posiadającej mutację genu BRCA wzrasta odpowiednio do około 60% w przypadku raka piersi i do około 40% w przypadku raka jajnika. Badania mutacji BRCA zaleca się kobietom, u których bliskich krewnych wystąpiły co najmniej dwa przypadki zachorowań na złośliwy nowotwór piersi i/lub jajnika, zwłaszcza gdy choroba pojawiła się u krewnego przed 50. rokiem życia.

  • Jakie badania należy zrobić, żeby sprawdzić pracę tarczycy?

    Badanie poziomów hormonów, które wpływają na pracę tarczycy, powinno się wykonywać regularnie, a nie tylko wówczas, kiedy u pacjenta występują charakterystyczne objawy zaburzeń pracy tego gruczołu. Które badania wchodzą w skład trójki tarczycowej, jak obliczyć konwersje i ile to kosztuje?

  • Jakie badania na bezdech senny?

    Bezdech senny, a mówiąc ściślej obturacyjny bezdech senny, to częsta przypadłość, w trakcie której dochodzi do znacznego spłycenia, a nawet zatrzymania oddechu. Nawet chwilowe niedotlenienie organizmu może powodować szereg poważnych konsekwencji zdrowotnych. Jak rozpoznać bezdech senny? Czy istnieją rzetelne badania?

  • Co to jest antybiogram i jak wygląda to badanie?

    W 1928 roku Alexander Fleming odkrył pierwszy szeroko stosowany antybiotyk – penicylinę. Ten przełomowy moment w historii medycyny doprowadził nie tylko do zmniejszenia liczby zgonów z powodu zakażeń, lecz również zapoczątkował erę antybiotykoterapii. Szerokie zastosowanie leków przeciwdrobnoustrojowych doprowadziło jednak do sytuacji, w której bakterie potrafią wymykać się leczeniu. Dlatego w podjęciu decyzji o wyborze jak najskuteczniejszego leku z pomocą przychodzi antybiogram.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij