Badanie ACTH (kortykotropina) – normy, wskazania i przebieg - portal DOZ.pl
Pielęgniarka pociera rękę alkoholem przed pobraniem krwi z żyły do badania.
Agnieszka Gierszon

Badanie ACTH (kortykotropina) – normy, wskazania, cena

Kortykotropina, czyli ACTH to hormon, którego poziom rośnie, kiedy spada stężenie hormonu stresu, czyli kortyzolu. Przez wzgląd na zależność występującą między tymi dwoma hormonami, często wskazania do badania poziomu ACTH są analogiczne do wskazań stosowanych przy zlecaniu badania poziomu kortyzolu. Poziom kortykotropiny charakteryzuje się dobową zmiennością, dlatego nie bez znaczenia jest pora dnia, o której oddaje się krew do analizy. Jakie są normy ACTH, ile kosztuje badanie i czy należy je wykonać, będąc na czczo?

Kortykotropina (ACTH) to hormon wytwarzany przez przysadkę mózgową, który jest odpowiedzialny za regulację produkcji kortyzolu przez korę nadnerczy. Kortyzol, znany jako „hormon stresu”, wywiera duży wpływ na metabolizm białek, tłuszczów i węglowodanów, w tym na stężenie glukozy we krwi pacjenta oraz reguluje pracę układu odpornościowego. Poziom ACTH skorelowany jest z poziomem kortyzolu na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego.

Co to jest ACTH (kortykotropina)?

ACTH (inaczej adrenokortykotropina lub kortykotropina) jest hormonem wytwarzanym przez przysadkę mózgową w odpowiedzi na spadek stężenia kortyzolu. Wzrost poziomu ACTH obserwuje się w momencie spadku poziomu kortyzolu, natomiast spadek poziomu ACTH występuje w chwili, gdy poziom kortyzolu we krwi pacjenta rośnie. Za regulację całości procesu odpowiada natomiast kortykoliberyna, czyli hormon uwalniający kortykotropinę (CRH lub niekiedy CRF), wytwarzany przez podwzgórze również w odpowiedzi na obniżający się poziom kortyzolu.

Wzrost lub spadek poziomu ACTH wiąże się ze stanami klinicznymi przebiegającymi z zaburzeniami pracy przysadki mózgowej lub nadnerczy albo z obecnością niektórych guzów nadnerczy i innych guzów nowotworowych, mających zdolność wytwarzania kortykotropiny.

Badanie ACTH – wskazania

Wskazania do badania poziomu ACTH są analogiczne do wskazań stosowanych przy zlecaniu badania poziomu kortyzolu, ponieważ poziomy obu tych hormonów są ze sobą nierozerwalnie związane.

Wśród wskazań do wykonania oznaczenia poziomu ACTH u pacjenta można wymienić m.in.:

  • podejrzenie choroby lub zespołu Cushinga,
  • nowotworów jajników, jąder, płuc lub nadnerczy,
  • podejrzenie uszkodzenia nadnerczy w przebiegu choroby Addisona,
  • podejrzenie zaburzeń funkcji przysadki mózgowe,
  • objawy, takie jak: zaburzenia miesiączkowania, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia funkcji tarczycy, zaburzenia wytwarzania innych hormonów z grupy hormonów glikokortykosteroidowych, bezsenność, złe samopoczucie, zmęczenie, przewlekłe obniżenie nastroju bądź otyłość o typie centralnym, rozstępy lub ścieńczenie skóry albo wypryski i trądzik, osłabienie mięśni, występowanie nadmiernego owłosienia, stan przedcukrzycowy.

U pacjentów, u których stężenie kortyzolu utrzymuje się na zbyt niskim poziomie i wskazane jest oznaczenie stężenia ACTH, charakterystycznymi objawami będą z kolei utrata masy ciała i apetytu, spadek ciśnienia krwi i poziomu glukozy oraz obniżony poziom sodu przy podwyższonym poziomie wapnia i potasu.

Polecane dla Ciebie

Na czym polega badanie ACTH? Przygotowanie i przebieg

Badanie poziomu ACTH wykonywane jest w osoczu krwi żylnej, pobranej ze zgięcia łokciowego pacjenta. Pobranie krwi na badanie ACTH powinno wykonać się w godzinach porannych (najlepiej pomiędzy godziną 7:00 a 9:00), a pacjent powinien być na czczo, czyli ok. 8 do 12 godzin przed badaniem nie powinien jeść, pić napojów słodzonych i gazowanych, żuć gumy i palić papierosów.

W związku z tym, że ACTH charakteryzuje się dużą niestabilnością i jest bardzo nietrwały, próbkę krwi należy jak najszybciej odwirować, odciągnąć osocze i zamrozić je do czasu wykonania badania. Badanie ACTH nie powinno być wykonywane u pacjentów gorączkujących, z objawami infekcji, po operacjach, zabiegach i urazach, ponieważ może wpływać to na zafałszowanie wyników badania poprzez podniesienie poziomu ACTH w osoczu. Niektóre leki przyjmowane przez pacjentów – zwłaszcza z grupy glikokortykosteridów (np. prednizon, hydrokortyzon czy prednizolon) – również mogą wpływać na zaburzenie wyników badania, dlatego o ich przyjmowaniu należy bezwzględnie poinformować osobę pobierającą materiał. W niektórych sytuacjach może okazać się konieczne odstawienie niektórych z przyjmowanych leków, jednak bezwzględnie dopiero po uzgodnieniu z lekarzem kierującym na badanie poziomu ACTH.

Które parametry warto sprawdzić wraz z ACTH?

Podstawowym parametrem, który należy sprawdzić łącznie z oznaczeniem poziomu ACTH, jest oznaczenie poziomu innych hormonów, w tym – przede wszystkim – poziomu kortyzolu.

Niekiedy, w zależności od podłoża diagnozowanych chorób, lekarz może zlecić pacjentowi oznaczenie kortyzolu w testach stymulacji lub hamowania, przeprowadzanych z wykorzystaniem leków tj. syntetyczny ACTH (synakten) bądź deksametazon czy kortykoliberyna. W takiej sytuacji badanie zostanie najpewniej przeprowadzone w szpitalu, a nie w warunkach ambulatoryjnych.

Badanie ACTH – normy

Poziom ACTH charakteryzuje się dobową zmiennością. W godzinach porannych w osoczu zdrowych dorosłych osób poziom ACTH wynosi mniej niż 18 pmol/L, a w godzinach wieczornych – poniżej 11 pmol/L. Poziom ACTH oznaczony pomiędzy godziną 20:00 a 22:00 wynosi mniej więcej 30–60% wartości oznaczonej w godzinach porannych. Pomiar poziomu ACTH stanowi z pewnością jedno z najważniejszych badań, które pomaga rozróżnić nadczynność od niedoczynności nadnerczy.

Wzrost stężenia ACTH obserwowany jest przede wszystkim u pacjentów z gruczolakami przysadki mózgowej, wtórną nadczynnością kory nadnerczy, u osób z chorobą Addisona i u pacjentów z guzami ektopowo wydzielającymi adrenokortykotropinę. U dzieci wzrost ACTH występuje w przypadku wrodzonego zespołu nadnerczowo-płciowego. Na wzrost poziomu ACTH mają wpływ także stres, urazy, gorączka, infekcje i zakażenia, ostre krwawienia i wysiłek fizyczny oraz przyjmowanie niektórych leków.

Spadek stężenia ACTH obserwowany jest u pacjentów z zespołem Cushinga, w przebiegu nowotworów lub przerostu nadnerczy, u pacjentów z pierwotną nadczynnością nadnerczy, u osób z niedoczynnością podwzgórza i przysadki mózgowej i u pacjentów leczonych niektórymi lekami.

Badanie ACTH – cena/refundacja i skierowanie

W przypadku, gdy skierowanie na oznaczenie poziomu ACTH otrzymamy od lekarza specjalisty, np. lekarza endokrynologa, koszt badania będzie zrefundowany przez NFZ. Jeżeli zdecydujemy się na wykonanie badania poziomu ACTH za odpłatnością, cena badania wyniesie ok. 50 złotych. W obu przypadkach na wynik badania będziemy oczekiwać do czterech dni roboczych, w zależności od miejsca, w którym oddawaliśmy próbkę krwi.

  1. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej pod red. A. Dembińskiej-Kieć, J. Naskalskiego i B. Solnicy, wyd. IV, Wrocław 2018
  2. Solnica B. Diagnostyka laboratoryjna. Warszawa 2014
  3. Choroby kory nadnerczy. red.: Bednarczuk T., Kasperlik-Załuska A., Słowińska-Srzednicka J. w:
  4. Interna Szczeklika 2019. Kraków 2019
     

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Magnez (Mg) – badamy elektrolity we krwi. Norma, hiper- i hipomagnezemia

    Drgająca powieka i mimowolne skurcze mięśni – to najbardziej charakterystyczne z objawów niedoboru magnezu, które można zauważyć. Oznaczenie poziomu tego pierwiastka jest jednym z podstawowych badań gospodarki elektrolitowej organizmu. Równie niebezpieczny może być niski poziom magnezu, jak i jego podwyższony poziom. Dlaczego hipermagnezemia i hipomagnezemia są groźne dla zdrowia, jak wygląda badanie, jak się do niego przygotować i ile kosztuje? Odpowiedzi znajdują się w tym artykule.

  • TK kręgosłupa – przebieg badania z kontrastem i bez kontrastu

    Tomografia komputerowa kręgosłupa jest bardzo wiarygodnym badaniem obrazowym, dzięki któremu możliwe jest zdiagnozowanie szeregu schorzeń tego obszaru. Choroby kręgosłupa bywają bardzo problematyczne i wyjątkowo bolesne, a niejednokrotnie mają także charakter zwyrodnieniowy. Niemalże każdą z nich można wychwycić, wykonując prześwietlenie kręgosłupa, na które może skierować nas lekarz ortopeda czy reumatolog. Jak wygląda tomografia komputerowa kręgosłupa i jak się do niej przygotować? Odpowiedzi  na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Żelazo (Fe) – badanie mikroelementów we krwi. Norma, niedokrwistość, hemochromatoza

    Żelazo jest głównym składnikiem hemoglobiny i mioglobiny, czyli białek odpowiadających za transport tlenu i dwutlenku węgla za pośrednictwem krwi. Ilość żelaza w organizmie zależy od wielu czynników, do których zalicza się przede wszystkim podaż tego mikroelementu wraz z pożywieniem oraz stopień wchłaniania i utraty żelaza w przewodzie pokarmowym, moczowym czy drogach rodnych. Wyjątkową zmienność stężenia żelaza we krwi zauważa się u kobiet miesiączkujących. Jak wygląda badanie poziomu żelaza w surowicy krwi, jak się do niego przygotować, ile kosztuje i jak groźne są nadmiar i niedobór żelaza? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Hormon głodu – grelina. Badanie poziomu greliny a otyłość

    Grelina to silnie wypływający na uczucie głodu hormon białkowy. Jest wydzielana przez komórki dna i trzonu żołądka. Bierze udział w regulowaniu gospodarki węglowodanowo-lipidowej organizmu, wpływa na zmniejszenie wydzielania insuliny w trzustce oraz nasila proces powstawania komórek tłuszczowych (adipocytów). Grelina bierze udział w osteogenezie, pozytywnie wpływa na procesy pamięci długotrwałej i przestrzennej. Za wzrost syntezy hormonu odpowiada m.in. głód, faza folikularna cyklu miesiączkowego, hipoglikemia czy stres, zaś do obniżenia poziomu greliny przyczynia się stan sytości, hiperglikemia, hiperinsulinemia lub uprawianie aktywności fizycznej. Jak wygląda badanie poziomu greliny w Polsce i po co wykonywać oznaczenie poziomu leptyny? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cholesterol LDL – badanie, normy, podwyższony. Jak obniżyć zbyt wysoki poziom „złego cholesterolu"?

    Badanie poziomu cholesterolu LDL jest jednym z elementów tzw. lipidogramu, który zaleca się wykonać minimum raz do roku, w ramach badań profilaktycznych. Przeprowadzenie tego oznaczenia ma na celu potwierdzenie wydolności lub dysfunkcji pracy wątroby. Na zaburzenia ilości „dobrego cholesterolu" wpływa szereg czynników, które są związane głównie z dietą i stylem życia. Jak wygląda badanie, jakie są normy cholesterolu LDL, ile kosztuje oznaczenie i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule. . Zaleca się, by badanie wykonywać raz w roku w ramach badań profilaktycznych.

  • Eozynofile (eozynocyty) w wyniku morfologii – normy EOS, funkcje w organizmie

    Analizując wyniki morfologii krwi lub morfologii krwi z rozmazem, dokonuje się oceny składników morfotycznych, w tym poziomu i obrazu leukocytów w postaci eozynofili. Bardzo rzadko spotyka się sytuację, w której eozynofile są podwyższone, częściej ta sytuacja dotyczy limfocytów i neutrofilów. Jak zbadać poziom eozynofilów, o czym świadczy podwyższony ich poziom i jak obniżyć poziom granulocytów kwasochłonnych? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Koronarografia – jak przebiega? Jak się przygotować do angiografii wieńcowej?

    W przypadkach miażdżycy mamy do wyboru wiele opcji diagnostycznych, które pozwalają stwierdzić lub wykluczyć istnienie choroby wieńcowej. Jedną z najlepszych technik służących do diagnozy tego schorzenia jest zabieg koronarografii (angiografii wieńcowej). Dowiedz się, na czym polega i jakie są przeciwwskazania do jego odbycia.    

  • Badanie poziomu selenu – normy, przygotowanie, cena badania

    Badanie poziomu selenu we krwi wykonuje się najczęściej przed planowaną suplementacją tego pierwiastka, a także w przypadku prowadzenia procesów diagnostycznych schorzeń o podłożu neurologicznym, hormonalnym, kardiologicznym lub psychicznym. Jakie są normy poziomu selenu w organizmie, ile kosztuje badanie i jak się do niego właściwie przygotować?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij