Pielęgniarka pociera rękę alkoholem przed pobraniem krwi z żyły do badania.
Agnieszka Gierszon

Badanie ACTH (kortykotropina) – normy, wskazania, cena

Kortykotropina, czyli ACTH to hormon, którego poziom rośnie, kiedy spada stężenie hormonu stresu, czyli kortyzolu. Przez wzgląd na zależność występującą między tymi dwoma hormonami, często wskazania do badania poziomu ACTH są analogiczne do wskazań stosowanych przy zlecaniu badania poziomu kortyzolu. Poziom kortykotropiny charakteryzuje się dobową zmiennością, dlatego nie bez znaczenia jest pora dnia, o której oddaje się krew do analizy. Jakie są normy ACTH, ile kosztuje badanie i czy należy je wykonać, będąc na czczo?

Kortykotropina (ACTH) to hormon wytwarzany przez przysadkę mózgową, który jest odpowiedzialny za regulację produkcji kortyzolu przez korę nadnerczy. Kortyzol, znany jako „hormon stresu”, wywiera duży wpływ na metabolizm białek, tłuszczów i węglowodanów, w tym na stężenie glukozy we krwi pacjenta oraz reguluje pracę układu odpornościowego. Poziom ACTH skorelowany jest z poziomem kortyzolu na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego.

Co to jest ACTH (kortykotropina)?

ACTH (inaczej adrenokortykotropina lub kortykotropina) jest hormonem wytwarzanym przez przysadkę mózgową w odpowiedzi na spadek stężenia kortyzolu. Wzrost poziomu ACTH obserwuje się w momencie spadku poziomu kortyzolu, natomiast spadek poziomu ACTH występuje w chwili, gdy poziom kortyzolu we krwi pacjenta rośnie. Za regulację całości procesu odpowiada natomiast kortykoliberyna, czyli hormon uwalniający kortykotropinę (CRH lub niekiedy CRF), wytwarzany przez podwzgórze również w odpowiedzi na obniżający się poziom kortyzolu.

Wzrost lub spadek poziomu ACTH wiąże się ze stanami klinicznymi przebiegającymi z zaburzeniami pracy przysadki mózgowej lub nadnerczy albo z obecnością niektórych guzów nadnerczy i innych guzów nowotworowych, mających zdolność wytwarzania kortykotropiny.

Badanie ACTH – wskazania

Wskazania do badania poziomu ACTH są analogiczne do wskazań stosowanych przy zlecaniu badania poziomu kortyzolu, ponieważ poziomy obu tych hormonów są ze sobą nierozerwalnie związane.

Wśród wskazań do wykonania oznaczenia poziomu ACTH u pacjenta można wymienić m.in.:

  • podejrzenie choroby lub zespołu Cushinga,
  • nowotworów jajników, jąder, płuc lub nadnerczy,
  • podejrzenie uszkodzenia nadnerczy w przebiegu choroby Addisona,
  • podejrzenie zaburzeń funkcji przysadki mózgowe,
  • objawy, takie jak: zaburzenia miesiączkowania, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia funkcji tarczycy, zaburzenia wytwarzania innych hormonów z grupy hormonów glikokortykosteroidowych, bezsenność, złe samopoczucie, zmęczenie, przewlekłe obniżenie nastroju bądź otyłość o typie centralnym, rozstępy lub ścieńczenie skóry albo wypryski i trądzik, osłabienie mięśni, występowanie nadmiernego owłosienia, stan przedcukrzycowy.

U pacjentów, u których stężenie kortyzolu utrzymuje się na zbyt niskim poziomie i wskazane jest oznaczenie stężenia ACTH, charakterystycznymi objawami będą z kolei utrata masy ciała i apetytu, spadek ciśnienia krwi i poziomu glukozy oraz obniżony poziom sodu przy podwyższonym poziomie wapnia i potasu.

Powiązane produkty

Na czym polega badanie ACTH? Przygotowanie i przebieg

Badanie poziomu ACTH wykonywane jest w osoczu krwi żylnej, pobranej ze zgięcia łokciowego pacjenta. Pobranie krwi na badanie ACTH powinno wykonać się w godzinach porannych (najlepiej pomiędzy godziną 7:00 a 9:00), a pacjent powinien być na czczo, czyli ok. 8 do 12 godzin przed badaniem nie powinien jeść, pić napojów słodzonych i gazowanych, żuć gumy i palić papierosów.

W związku z tym, że ACTH charakteryzuje się dużą niestabilnością i jest bardzo nietrwały, próbkę krwi należy jak najszybciej odwirować, odciągnąć osocze i zamrozić je do czasu wykonania badania. Badanie ACTH nie powinno być wykonywane u pacjentów gorączkujących, z objawami infekcji, po operacjach, zabiegach i urazach, ponieważ może wpływać to na zafałszowanie wyników badania poprzez podniesienie poziomu ACTH w osoczu. Niektóre leki przyjmowane przez pacjentów – zwłaszcza z grupy glikokortykosteridów (np. prednizon, hydrokortyzon czy prednizolon) – również mogą wpływać na zaburzenie wyników badania, dlatego o ich przyjmowaniu należy bezwzględnie poinformować osobę pobierającą materiał. W niektórych sytuacjach może okazać się konieczne odstawienie niektórych z przyjmowanych leków, jednak bezwzględnie dopiero po uzgodnieniu z lekarzem kierującym na badanie poziomu ACTH.

Które parametry warto sprawdzić wraz z ACTH?

Podstawowym parametrem, który należy sprawdzić łącznie z oznaczeniem poziomu ACTH, jest oznaczenie poziomu innych hormonów, w tym – przede wszystkim – poziomu kortyzolu.

Niekiedy, w zależności od podłoża diagnozowanych chorób, lekarz może zlecić pacjentowi oznaczenie kortyzolu w testach stymulacji lub hamowania, przeprowadzanych z wykorzystaniem leków tj. syntetyczny ACTH (synakten) bądź deksametazon czy kortykoliberyna. W takiej sytuacji badanie zostanie najpewniej przeprowadzone w szpitalu, a nie w warunkach ambulatoryjnych.

Badanie ACTH – normy

Poziom ACTH charakteryzuje się dobową zmiennością. W godzinach porannych w osoczu zdrowych dorosłych osób poziom ACTH wynosi mniej niż 18 pmol/L, a w godzinach wieczornych – poniżej 11 pmol/L. Poziom ACTH oznaczony pomiędzy godziną 20:00 a 22:00 wynosi mniej więcej 30–60% wartości oznaczonej w godzinach porannych. Pomiar poziomu ACTH stanowi z pewnością jedno z najważniejszych badań, które pomaga rozróżnić nadczynność od niedoczynności nadnerczy.

Wzrost stężenia ACTH obserwowany jest przede wszystkim u pacjentów z gruczolakami przysadki mózgowej, wtórną nadczynnością kory nadnerczy, u osób z chorobą Addisona i u pacjentów z guzami ektopowo wydzielającymi adrenokortykotropinę. U dzieci wzrost ACTH występuje w przypadku wrodzonego zespołu nadnerczowo-płciowego. Na wzrost poziomu ACTH mają wpływ także stres, urazy, gorączka, infekcje i zakażenia, ostre krwawienia i wysiłek fizyczny oraz przyjmowanie niektórych leków.

Spadek stężenia ACTH obserwowany jest u pacjentów z zespołem Cushinga, w przebiegu nowotworów lub przerostu nadnerczy, u pacjentów z pierwotną nadczynnością nadnerczy, u osób z niedoczynnością podwzgórza i przysadki mózgowej i u pacjentów leczonych niektórymi lekami.

Badanie ACTH – cena/refundacja i skierowanie

W przypadku, gdy skierowanie na oznaczenie poziomu ACTH otrzymamy od lekarza specjalisty, np. lekarza endokrynologa, koszt badania będzie zrefundowany przez NFZ. Jeżeli zdecydujemy się na wykonanie badania poziomu ACTH za odpłatnością, cena badania wyniesie ok. 50 złotych. W obu przypadkach na wynik badania będziemy oczekiwać do czterech dni roboczych, w zależności od miejsca, w którym oddawaliśmy próbkę krwi.

  1. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej pod red. A. Dembińskiej-Kieć, J. Naskalskiego i B. Solnicy, wyd. IV, Wrocław 2018
  2. Solnica B. Diagnostyka laboratoryjna. Warszawa 2014
  3. Choroby kory nadnerczy. red.: Bednarczuk T., Kasperlik-Załuska A., Słowińska-Srzednicka J. w:
  4. Interna Szczeklika 2019. Kraków 2019
     

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Klirens kreatyniny (GFR) – badanie, normy, wskazania

    GFR to parametr służący do oceny wydolności pracy nerek. Bez aktualnego wyniku badania wskaźnika czynności nerek nie możemy np. wykonać obrazowych badań diagnostycznych, w których niezbędne jest zastosowanie kontrastu (np. RTG) dla lepszego uwidocznienia oznaczanych struktur. Ponadto klirens kreatyniny jest niezbędnym miernikiem wydolności nerek w trakcie ich terapii. Dzięki niemu możliwa jest ocena skuteczności leczenia nefrologicznego i ewentualnej konieczności zastosowania poważniejszych kroków terapeutycznych, jak chociażby wdrożenie leczenia nerkozastępczego. Kto może skierować nas na badanie GFR, ile kosztuje i jak się do niego przygotować? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

  • Cholesterol HDL – badanie, normy. Co oznacza obniżony poziom „dobrego cholesterolu”?

    Badanie poziomu cholesterolu HDL jest jednym z głównych oznaczeń zlecanych osobom, u których ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych jest wysokie. Pacjenci chorujący na cukrzycę, po przebytym zawale serca, palacze oraz kobiety przyjmujące hormonalną terapię antykoncepcyjną, beta-blokery lub retinoidy powinni częściej oznaczać poziom dobrego cholesterolu i jego stosunek do LDL. Badaniami dodatkowymi, które zaleca się wykonać przy oznaczeniu HDL, są stężenia cholesterolu całkowitego, LDL i trójglicerydów. Jak należy się przygotować do oznaczenia poziomu HDL? Ile kosztuje badanie? Czy może być refundowane? Czy aby zbadać poziom cholesterolu HDL, trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cholesterol LDL – badanie, normy, podwyższony. Jak obniżyć zbyt wysoki poziom „złego cholesterolu”?

    Badanie poziomu cholesterolu LDL jest jednym z elementów tzw. lipidogramu, który zaleca się wykonywać minimum raz do roku, w ramach badań profilaktycznych. Przeprowadzenie tego oznaczenia ma na celu potwierdzenie wydolności lub dysfunkcji pracy wątroby. Na zaburzenia ilości „złego cholesterolu” wpływa szereg czynników, które są związane głównie z dietą i stylem życia. Jak wygląda badanie, jakie są normy cholesterolu LDL, ile kosztuje oznaczenie i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Wysokie ALT – czego jest objawem? Jakie są normy badania ALT?

    Prawidłowy zakres referencyjny dla aminotransferazy alaninowej zależy od wielu czynników i może różnić się w zależności od laboratorium, w którym wykonywane jest badanie. Oznaczenie poziomu ALT we krwi pozwala na wykrycie chorób wątroby i ocenę stopnia ich zaawansowania, jak również na różnicowanie określonych schorzeń wątroby między sobą. Jakie są normy ALT we krwi, jak wygląda badanie oraz czy do oznaczenia trzeba być na czczo?

  • Biorezonans – co to jest, jak działa i czy jest skuteczny w leczeniu chorób i nałogów?

    Biorezonans magnetyczny to jedna z metod wykorzystywanych przez osoby praktykujące niekonwencjonalne formy leczenia różnych chorób. Nie udało się dotychczas jednoznacznie rozstrzygnąć, czy terapia z użyciem biorezonansu jest skuteczna. Największym problemem jest brak rzetelnych badań naukowych, które potwierdziłyby słowa zwolenników tej metody dotyczące tego, czy i jak naprawdę działa biorezonans.

  • Lipidogram (profil lipidowy). Badanie, normy, przygotowanie

    Lipidy, czyli tłuszcze, to najważniejsze źródło energii w diecie człowieka. Jako składniki błon komórkowych i rozpuszczalniki niektórych substancji, np. witamin i hormonów, pełnią kluczową rolę w utrzymaniu równowagi ludzkiego organizmu. Zaburzenia lipidowe występujące u pacjentów z nadwagą, otyłością lub obciążonym wywiadem rodzinnym mogą skutkować schorzeniami układu krwionośnego i sercowo-naczyniowego oraz podwyższać ryzyko udaru mózgu.

  • Badanie AMH (wskaźnik rezerwy jajnikowej) – normy, cena

    Badanie AMH, czyli hormonu antymüllerowskiego, jest jednym z kluczowych elementów oceny rezerwy jajnikowej kobiety. Pozwala na ocenę liczby pęcherzyków jajnikowych, które mogą być stymulowane w ramach procedury in vitro. Na czym polega to badanie? Czy warto je wykonać? Jak interpretować wyniki?

  • Badania na niepłodność dla kobiet – jak wyglądają? Jak się przygotować?

    Niepłodność to problem, który dotyka coraz większą liczbę osób na całym świecie. Szacuje się, że nawet 15% par boryka się z problemami z zajściem w ciążę. Spośród wszystkich przyczyn niepłodności w związku 40% leży po stronie mężczyzn, 40% po stronie kobiet, a w 20% przyczyny pochodzą od obojga partnerów. Wielu z nich zwraca się o pomoc do specjalistów, którzy oferują różne metody diagnostyki i leczenia niepłodności. Jakie badania na niepłodność warto zrobić?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij