Duszności w ciąży – przyczyny. Kiedy trudności z oddychaniem w ciąży powinny zaniepokoić?

Duszność jest subiektywnym objawem występującym w przypadku wielu schorzeń, przede wszystkim u osób z ostrymi i przewlekłymi chorobami układu oddechowego i krążenia. Jest również dolegliwością, na którą dość często skarżą się kobiety ciężarne, nawet już w I trymestrze ciąży. Subiektywność objawu polega na tym, że nie jesteśmy w stanie ocenić jego nasilenia za pomocą badań obrazowych czy laboratoryjnych, tak jak np. nasilenie niedokrwistości za pomocą wartości hemoglobiny i hematokrytu. Jakie mogą być przyczyny duszności w ciąży?

Duszność w ciąży – przyczyny

Duszność w ciąży może dotyczyć nawet 70% przyszłych mam, a jej przyczynami mogą być zarówno fizjologiczne uwarunkowania i zmiany zachodzące w trakcie trwania ciąży, jak i choroby przewlekłe, do zaostrzenia których doszło równolegle z ciążą czy też nowe ostre stany, które wymagają natychmiastowej pomocy wśród tych ostatnich niektóre są nierozerwalnie związane z ciążą, m.in. zator płynem owodniowym, kardiomiopatia połogowa czy stan przedrzucawkowy). Różnicowanie przyczyny duszności w ciąży często nie jest łatwe i wymaga specjalistycznych badań oraz pilnej konsultacji z lekarzem. 

W ciąży dochodzi do pewnych fizjologicznie uwarunkowanych zmian w obrębie anatomii i gospodarki hormonalnej. Obserwujemy uniesienie kopuł przepony o ok. 4–5 cm oraz zmiany w kwestii objętości płuc i przepływów powietrza przez drogi oddechowe, są one najbardziej odczuwalne w pozycji leżącej. Ponadto nie bez związku pozostaje wpływ zmian stężenia progesteronu na ośrodkowy układ oddechowy i znajdujący się w nim ośrodek oddechowy, a także zwiększenie objętości krążącej krwi czy nierzadko towarzysząca ciężarnym niedokrwistość.

Od około 13. tygodnia ciąży zauważalne jest zwiększenie objętości oddechowej i w konsekwencji wentylacji minutowej. Częstość oddechów nie powinna ulec szczególnej zmianie. Warto również wspomnieć, że zwykle duszność pojawia się do 21. tygodnia ciąży, a rzadko dochodzi do jej nasilenia po 31. tygodniu ciąży. 

Duszność w ciąży – objawy

W procesie diagnostycznym pomocne jest określenie charakteru duszności. U ciężarnych duszność narasta powoli, może występować w spoczynku, natomiast w trakcie wysiłku fizycznego nie dochodzi do jej szczególnego nasilenia. 

W zależności od objawów towarzyszących duszności oraz jej charakteru możemy podejrzewać również współistnienie nagłych stanów, takich jak np. odma opłucnowa, zatorowość płucna czy zaostrzenie astmy oskrzelowej. Wówczas istnieje konieczność pilnej konsultacji lekarskiej i natychmiastowego wdrożenia leczenia. 

Przeczytaj także: Ból gardła, kaszel i katar w ciąży? Sposoby na przeziębienie

Zaburzenia oddychania w trakcie snu w ciąży

Niektóre z fizjologicznych zmian zachodzących w czasie ciąży są bardziej odczuwalne w pozycji leżącej. Ponadto około 20% kobiet ciężarnych dotyczy przewlekły nieżyt błony nosa, do którego przyczyniają się uwarunkowania hormonalne, utrudniając oddychanie. Naturalny przyrost masy ciała również wpływa możliwość swobodnego oddychania, a nawet ewentualną intubację. Nierzadko u kobiet ciężarnych dochodzi do wystąpienia obturacyjnego bezdechu w trakcie snu, zwłaszcza u kobiet z otyłością, którym towarzyszy chrapanie. 

Obturacyjny bezdech senny jest chorobą, w której dochodzi do powtarzających się epizodów zamknięcia lub istotnego zwężenia górnych dróg oddechowych. Jego następstwami są m.in. gorsze utlenowanie krwi, przebudzenia ze snu z uczuciem duszności, senność w ciągu dnia, poranne bóle głowy czy towarzyszące w nocy chrapanie. Na możliwość występowania obturacyjnego bezdechu sennego warto również zwrócić uwagę w przypadku trudnego do kontrolowania nadciśnienia tętniczego. 

Duszność w ciąży – zakażenia

Jednym z możliwych zakażeń powodujących duszności w ciąży jest zakażenie wirusem grypy. Wśród objawów, które mogą się wówczas pojawić znajdują się: gorączka, dreszcze, uczucie osłabienia, silny ból głowy w okolicy czołowej i za gałkami ocznymi, a czasami również objawy zapalenia krtani, w tym duszność, trudności w mówieniu i przełykaniu.

Inną przyczyną duszności w wyniku infekcji jest zapalenie płuc. U kobiet w ciąży jest ono wywoływane przez te same drobnoustroje, co u nieciężarnych, jednakże np. w przypadku zakażenia bakterią Legionelli, jest związane z dużą śmiertelnością. Zapalenie płuc może prowadzić do sepsy i powikłań ciąży, dlatego konieczne jest jego skuteczne rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia, które nie będzie charakteryzowało się negatywnym wpływem na rozwijający się płód. Wg ostatnich badań zapalenie płuc jest również trzecią co do częstości przyczyną intubacji i wentylacji mechanicznej u ciężarnych. 

Duszności w ciąży – kiedy powinny skłonić do wizyty u lekarza?

Do lekarza należy zgłosić się zawsze wtedy, gdy pojawią się:

• zmiany charakteru dotychczasowej duszności lub duszność dopiero pojawi się, zwłaszcza o znacznym nasileniu,
• duszności uniemożliwiającej mówienie, 
• zauważalna sinica,
• duszność pojawi się niedługo po porodzie (ryzyko stanu rzucawkowego, kardiomiopatii połogowej),
• ból w klatce piersiowej, uczucie uciskania na mostek, 
• zasłabnięcia, 
• odkrztuszanie wydzieliny, zwłaszcza o ropnym charakterze, 
• krwioplucie, 
• wysoka gorączka,
• podejrzenia, że doszło do zaostrzenia istniejącej już wcześniej astmy.