Foliany – źródła, objawy niedoboru i nadmiaru - portal DOZ.pl
Foliany – właściwości i źródła folacyny i kwasu foliowego
Alicja Świątek

Foliany – właściwości i źródła folacyny i kwasu foliowego

Foliany, czyli folacyna i kwas foliowy stanowią szeroką grupę związków, będącymi pochodnymi pteryny, które różnią się stopniem utlenienia i charakteryzują się aktywnością biologiczną kwasu foliowego. Kwas foliowy nie ma toksycznego charakteru, niemniej jego zbyt duże dawki mogą utrudniać rozpoznanie niedokrwistości wywołanej niedoborem witaminy B12. Jakie są objawy niedoboru folianów, co stanowi najlepsze źródła tych związków w pożywieniu oraz jaka jest zalecana dawka dzienna folianów? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Co to są foliany?

Foliany stanowią dużą grupę związków kluczowych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, które należy dostarczać wraz z pożywieniem. Zalicza się do nich m.in. kwas foliowy zbudowany z kwasu p-aminobenzoesowego, kwasu glutaminowego i zasady pterydynowej. Substancje należące do folianów różnią się stopniem utlenowania pierścienia pterydyny oraz liczbą reszt kwasu glutaminowego.

Foliany wykazują podobną aktywność biologiczną, jednak kwas foliowy charakteryzuje się najwyższym stopniem stabilności oraz przyswajalności.

W organizmie człowieka aktywną biologicznie formą folianów jest kwas tetrahydrofoliowy, którego pochodne biorą udział w licznych przemianach biochemicznych, pełniąc funkcję koenzymów. W ten sposób foliany uczestniczą w podziale komórek (syntezie kwasów nukleinowych), wytwarzaniu białek, aminokwasów. Ponadto są niezbędne w procesach wytwarzania otoczki  mielinowej budującej komórki nerwowe. Dodatkowo zmniejszają ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej u płodu.

Źródła folianów

Kwas foliowy jedynie w niewielkim stopniu jest syntetyzowany przez bakterie jelitowe, dlatego musi być dostarczany z zewnątrz wraz z pożywieniem. Foliany występują zarówno w produktach pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego. Jednak głównym ich źródłem są warzywa. Największa zawartość folianów występuje w surowych lub krótko gotowanych warzywach liściastych (szpinak, sałata, szpinak), brokułach, brukselce. Znaczne ilości folianów występują w strączkach (groch, fasola, soja), drożdżach oraz warzywach i owocach (pietruszka, jarmuż, papryka, kiwi, maliny, pomarańcze). W produktach pochodzenia zwierzęcego bogate w foliany są podroby, a zwłaszcza wątróbka. Źródłem folianów jest także mąka pszenna, orzechy arachidowe i laskowe oraz pieczywo pszenne i żytnie.

W Polsce kwasem foliowym wzbogacane są produkty żywnościowe, które mogą utracić go w czasie przetwarzania technologicznego,  np. płatki zbożowe oraz soki warzywne i owocowe. Nie zmienia do faktu, że zwiększone zapotrzebowanie na kwas foliowy w poszczególnych grupach pacjentów wymaga dodatkowej suplementacji zgodnie z wytycznymi specjalistów.

Dowiedz się więcej o funkcji, niedoborze i nadmiarze witaminy B9 (kwasu foliowego).

Polecane dla Ciebie

Niedobór folianów

Zbyt niski poziom folianów w organizmie daje szereg objawów zewnętrznych, które można łatwo zaobserwować. 

Objawy niedoboru kwasu foliowego:

  • nadmierna bladość skóry,
  • stany zapalne w obrębie języka i warg,
  • zaczerwienienie oraz owrzodzenie języka,
  • gwałtowne oraz przedwczesne siwienie włosów.

Objawy neurologiczne niedoboru kwasu foliowego:

  • zaburzenia koncentracji,
  • nadmierne zmęczenie,
  • problemy z zasypianiem i snem,
  • uczucie niepokoju i lęku,
  • depresja,
  • drażliwość,
  • pogorszenie samopoczucia.

W najcięższych przypadkach niedobór folianów może doprowadzić do: wad cewy nerwowej u płodu, niedokrwistości megaloblastycznej, zwiększenia poziomu homocysteiny (co w połączeniu z niedoborem witaminy B6 i kobalaminy, czyli witaminy B12 u osoby dorosłej może doprowadzić do rozwoju miażdżycy), a nawet do nowotworów. Jeśli ciężarna nie ma odpowiedniego poziomu folianów, wówczas u rozwijającego się nowo poczętego dziecka mogą wystąpić zaburzenia rozwoju układu nerwowego, które mogą prowadzić do rozszczepienia kręgosłupa, przepukliny mózgu i rdzenia kręgowego oraz bezmózgowia.

Ponadto, warto dodać, że wyniki niektórych badań naukowych potwierdzają, że niedobór folianów przyczynia się do rozwoju choroby Alzhaimera.

Nadmiar folianów

Zbyt duża ilość folianów dostarczanych do organizmu, np. w formie suplementów kwasu foliowego  i jego pochodnych (spożywanie powyżej 15 mg na dobę, jeśli brak jest stwierdzonych niedoborów), prowadząca do zwiększonego poziomu tych związków w organizmie, nie wywołuje zazwyczaj poważnych działań niepożądanych i nie powoduje efektu toksycznego. Niekiedy mogą wystąpić objawy alergiczne, takie jak odczyny skórne oraz łagodne zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego i układu nerwowego, a także szkodliwe kryształy folacyny w moczu.

Warto dodać, że nadmiar kwasu foliowego w organizmie maskuje początkowe objawy niedoboru witaminy B12, co może w konsekwencji doprowadzić do opóźnionej diagnozy i rozpoczęcia leczenia.

Istnieją również przypuszczenia, że nadmiar folianów może prowadzić do hipermetylacji DNA, co może spowodować inaktywację genów supresorowych, odpowiedzialnych za prawidłową kontrolą podziałów komórkowych.

Co suplementować z folianami, a co ogranicza ich przyswajalność?

Foliany są wrażliwe na działanie podwyższonej temperatury, światła, a także pH środowiska. W trakcie przechowywania żywności bogatej w kwas foliowy i jego pochodne, związki te ulegają procesowi utleniania do form słabiej przyswajalnych. Podczas gotowania oraz przetwarzania folianów następuje znaczna ich utrata, przy czym strata zawartości początkowej może sięgać 40–70%. Dlatego produkty będące źródłem folianów, jak owoce i warzywa najlepiej przechowywać w niskiej temperaturze, w zaciemnionym miejscu. Dodatkowo najkorzystniej spożywać je na surowo lub po łagodnej obróbce termicznej, np. gotowaniu na parze. Wchłanianie kwasu foliowego i jego pochodnych może poprawić jednoczesna podaż źródeł witamin z grupy B oraz witaminy C. Z kolei zmniejszenie wchłaniania folianów mogą spowodować alkohol lub hormonalne środki antykoncepcyjne. Zalecane dzienne spożycie folianów to 400 µg.

  1. Kapka-Skrzypczak L. i in., Kwas foliowy – skutki niedoboru i zasadność suplementacji, „researchgate.net”, [online], https://www.researchgate.net/publication/339273951_Kwas_foliowy_-skutki_niedoboru_i_zasadnosc_suplementacji, [dostęp:] 10.11.2021 r.
  2. Bomba-Opoń D. i in., Suplementacja folianów w okresie przedkoncepcyjnym, w ciąży i połogu. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, „perinatolo-gia.umed.pl”, [online], http://perinatologia.umed.pl/wp-content/uploads/2018/02/56597-143992-2-PB.pdf, [dostęp:] 10.11.2021 r.
  3. Cieślik E.  i in.m Ocena wiedzy i pobrania kwasu foliowego przez kobiety w wieku rozrodczym, „phie.pl”, [online], http://www.phie.pl/pdf/phe-2013/phe-2013-3-594.pdf, [dostęp:] 10.11.2021 r.
  4. Cieślik E. i in., Kwas foliowy – występowanie i znaczenie, „phie.pl”, [online],  http://www.phie.pl/pdf/phe-2012/phe-2012-1-001.pdf, [dostęp:] 10.11.2021 r.
  5. Sikorska-Zimny K., Występowanie oraz wpływ kwasu foliowego na organizm ludzki, „ptfarm.pl”, [online], https://www.ptfarm.pl/pub/File/Bromatologia/2013/4/BR%204-2013%20s.%20496-501.pdf, [dostęp:] 10.11.2021 r.
  6. Cieślik E. i in., Skutki niedostatecznej podaży kwasu foliowego ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia dla kobiet w wieku rozrodczym, „h-ph.pl”, [online], http://www.h-ph.pl/pdf/hyg-2011/hyg-2011-4-431.pdf,   [dostęp:] 10.11.2021 r.
  7. Gaszyńska J., Kwas foliowy – rola i zasadność suplementacji u różnych grup pacjentów, „woia.pl”, [online], https://www.woia.pl/dat/attach/836_praca-specjalizycyjna---mgr-joanna-gaszynska.pdf,  [dostęp:] 10.11.2021 r.
  8. Czeczot H., Kwas foliowy w fizjologii i patologii, „phmd.pl”, [online], https://phmd.pl/api/files/view/2780.pdf, [dostęp:] 10.11.2021 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Jak działają glikokortykosteroidy? Czy są bezpieczne?

    Kortykosteroidy są to hormony kory nadnerczy wytwarzane w sposób naturalny w naszym organizmie i warunkujące wiele procesów życiowych. Hormony te wykazują bardzo silne i różnorodne działania (np. przeciwzapalne, przeciwobrzękowe, przeciwalergiczne, immunosupresyjne, regulujące przemiany węglowodanów, białek i tłuszczów), które można z powodzeniem wykorzystywać w leczeniu rozmaitych chorób. Era kortykosteroidoterapii rozpoczęła się w 1951 roku, kiedy to amerykański biochemik i farmakolog Robert Burns Woodward zsyntetyzował hormon kory nadnerczy – kortyzon.

  • Jak dawkować paracetamol osobom dorosłym, dzieciom i kobietom w ciąży?

    Paracetamol jest jednym z bardziej popularnych leków sprzedawanych  bez recepty (OTC). Stosowany między innymi w ostrych, umiarkowanych i przewlekłych bólach głowy, gardła i zębów, a także bólach miesiączkowych i migrenach. Cechuje go względne bezpieczeństwo stosowania. W przypadku silnego bólu, można go łączyć z innymi substancjami, np. z morfiną. Jak wygląda właściwy sposób dawkowania paracetamolu, jaka jest maksymalna i bezpieczna dawka dzienna oraz czy kobiety w ciąży mogą zażywać ten lek? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Domowe sposoby na wzmocnienie odporności – jak w prosty sposób wzmocnić organizm?

    Stosowanie domowych sposobów na odporność może okazać się bardzo dobrym rozwiązaniem, które z jednej strony pomoże w uniknięciu rozwoju infekcji, a z drugiej wspomoże terapię lekami, poprzez pobudzenie układu immunologicznego. W poprawie kondycji układu odporności istotne jest przestrzeganie kilku zasad, zaczynając od codziennego obowiązku zjedzenia pożywnego śniadania, kończąc na suplementacji żelaza i kwasów omega-3, których być może w pełni nie dostarczamy wraz z posiłkami. Dbając o naszą odporność niezmiernie istotne jest dbanie o nasz układ pokarmowy. Jakie suplementy przyjmować, czego unikać, a nad czym popracować w trosce o odporności? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Suplementy z krzemem i z krzemem oragnicznym – właściwości

    Krzem to pierwiastek, który wielu osobom kojarzy się z preparatami na piękne włosy i paznokcie, natomiast niewielu z działaniem przeciwmiażdżycowym, przeciwcukrzycowym i przeciwnowotworowym. W aptekach i sklepach zielarskich dostępnych jest wiele preparatów z krzemem zarówno w formie jednoskładnikowej, jak i w połączeniu z borem lub jodem. Na niedobór krzemu najbardziej narażone są kobiety i osoby starsze.

  • Przygotowanie organizmu do ciąży – od kiedy brać suplementy, witaminy i minerały?

    Wiele kobiet, które planują zostać mami, zastanawia się, które witaminy i minerały suplementować przed ciążą, a których z nich unikać, żeby zwiększyć swoje szansę na posiadanie potomstwa? Istnieje kilka prostych zasad dotyczących planowania zarówno macierzyństwa, jak i ojcostwa, które powinni stosować przyszli rodzice. Dlaczego kobiety starające się o dziecko lub będące w ciąży nie powinny pić syropu lub napoju z aloesu, jak długo przed zajściem w ciążę należy zacząć brać kwas foliowy oraz co należy włączyć do swojej diety, aby podnieść swoją płodność? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Jak działa acyklowir? Czy jest bezpieczny dla kobiet w ciąży i dzieci?

    Acyklowir to pochodna guanozyny, którą z powodzeniem stosuje się podczas leczenia opryszczki, półpaśca, ospy wietrznej, cytomegalii i wirusa EBV. Występuje w formie tabletek i kremów i roztworów do infuzji. Kto może stosować acyklowir, a jakie są przeciwwskazania i czy kobiety w ciąży oraz matki karmiące mogą bezpiecznie sięgać po acyklowir w preparatach bez recepty? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Kwas foliowy metylowany – czy kobiety bez mutacji MTHFR także powinny go suplementować?

    Istnieje grupa kobiet, która ze względu na to, że posiada mutację genu MTHF nie może właściwie metabolizować kwasu foliowego do jego aktywnej postaci, która jest niezbędna m.in do prawidłowego rozwoju płodu. Te pacjentki, w trakcie przygotowywania się do zajścia w ciążę, jak i będąc w ciąży, powinny suplementować około 0,4 mg kwasu foliowego i metafoliny, czyli zmetylowanej formy kwasu foliowego. Dowiedz się więcej o kwasie foliowym w zmetylowanej formie, czytając niniejszy artykuł.

  • Zioła na uchyłki jelita grubego

    Zła dieta, która jest oparta na produktach wysokoprzetworzonych i o niskiej zawartości błonnika pokarmowego, może doprowadzić do wystąpienia uchyłkowatości jelit, będącej chorobą cywilizacyjną. Uważa się również, że pewne znaczenie w pojawianiu się uchyłków jelit mają predyspozycje genetyczne, co udowodniło zidentyfikowanie genów odpowiedzialnych za powstawanie uchyłkowatości. Jakie zioła będą najlepsze dla prawidłowej pracy jelit i dlaczego przy siemieniu lnianym należy pić dużą ilość wody?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij