Foliany – właściwości i źródła folacyny i kwasu foliowego
Alicja Świątek

Foliany – właściwości i źródła folacyny i kwasu foliowego

Foliany, czyli folacyna i kwas foliowy stanowią szeroką grupę związków, będącymi pochodnymi pteryny, które różnią się stopniem utlenienia i charakteryzują się aktywnością biologiczną kwasu foliowego. Kwas foliowy nie ma toksycznego charakteru, niemniej jego zbyt duże dawki mogą utrudniać rozpoznanie niedokrwistości wywołanej niedoborem witaminy B12. Jakie są objawy niedoboru folianów, co stanowi najlepsze źródła tych związków w pożywieniu oraz jaka jest zalecana dawka dzienna folianów? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Foliany, do których należy kwas foliowy, wywierają wielokierunkowe działanie biologiczne. Jest ono kluczowe dla właściwego funkcjonowania organizmu, ponieważ związki te biorą udział m.in. w wytwarzaniu kwasów nukleinowych i aminokwasów. Foliany są niezbędne dla prawidłowego działania układu nerwowego, krwiotwórczego oraz krążenia, dlatego jego prawidłowe uzupełnienie, a w przypadku obniżonego poziomu – suplementacja, jest tak ważna dla utrzymania zdrowia. Ponadto niedobór folianów w organizmie może spowodować wystąpienie ciężkich chorób, takich jak anemia megaloblastyczna, hiperhomocysteinemia, a nawet nowotwory. Zbyt niski poziom folianów jest niebezpieczny zwłaszcza w okresie  ciąży. U ciężarnych z niedoborem tych związków może dojść do poronień, a w organizmie rozwijającego się płodu mogą wystąpić wady cewy nerwowej oraz upośledzenie dziecka.  Dlatego suplementacja folianów i utrzymanie ich prawidłowego poziomu w organizmie jest niezbędna dla kobiet w okresie ciąży, dla prawidłowego rozwoju płodu.

Co to są foliany?

Foliany stanowią dużą grupę związków kluczowych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, które należy dostarczać wraz z pożywieniem. Zalicza się do nich m.in. kwas foliowy zbudowany z kwasu p-aminobenzoesowego, kwasu glutaminowego i zasady pterydynowej. Substancje należące do folianów różnią się stopniem utlenowania pierścienia pterydyny oraz liczbą reszt kwasu glutaminowego.

Foliany wykazują podobną aktywność biologiczną, jednak kwas foliowy charakteryzuje się najwyższym stopniem stabilności oraz przyswajalności.

W organizmie człowieka aktywną biologicznie formą folianów jest kwas tetrahydrofoliowy, którego pochodne biorą udział w licznych przemianach biochemicznych, pełniąc funkcję koenzymów. W ten sposób foliany uczestniczą w podziale komórek (syntezie kwasów nukleinowych), wytwarzaniu białek, aminokwasów. Ponadto są niezbędne w procesach wytwarzania otoczki  mielinowej budującej komórki nerwowe. Dodatkowo zmniejszają ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej u płodu.

Źródła folianów

Kwas foliowy jedynie w niewielkim stopniu jest syntetyzowany przez bakterie jelitowe, dlatego musi być dostarczany z zewnątrz wraz z pożywieniem. Foliany występują zarówno w produktach pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego. Jednak głównym ich źródłem są warzywa. Największa zawartość folianów występuje w surowych lub krótko gotowanych warzywach liściastych (szpinak, sałata, szpinak), brokułach, brukselce. Znaczne ilości folianów występują w strączkach (groch, fasola, soja), drożdżach oraz warzywach i owocach (pietruszka, jarmuż, papryka, kiwi, maliny, pomarańcze). W produktach pochodzenia zwierzęcego bogate w foliany są podroby, a zwłaszcza wątróbka. Źródłem folianów jest także mąka pszenna, orzechy arachidowe i laskowe oraz pieczywo pszenne i żytnie.

W Polsce kwasem foliowym wzbogacane są produkty żywnościowe, które mogą utracić go w czasie przetwarzania technologicznego,  np. płatki zbożowe oraz soki warzywne i owocowe. Nie zmienia do faktu, że zwiększone zapotrzebowanie na kwas foliowy w poszczególnych grupach pacjentów wymaga dodatkowej suplementacji zgodnie z wytycznymi specjalistów.

Dowiedz się więcej o tym jakie są objawy niedoboru witaminy B9 (kwasu foliowego).

Polecane dla Ciebie

Niedobór folianów – przyczyny, objawy

Zbyt niski poziom folianów w organizmie daje szereg objawów zewnętrznych, które można łatwo zaobserwować. 

Objawy niedoboru kwasu foliowego:

  • nadmierna bladość skóry,
  • stany zapalne w obrębie języka i warg,
  • zaczerwienienie oraz owrzodzenie języka,
  • gwałtowne oraz przedwczesne siwienie włosów.

Objawy neurologiczne niedoboru kwasu foliowego:

  • zaburzenia koncentracji,
  • nadmierne zmęczenie,
  • problemy z zasypianiem i snem,
  • uczucie niepokoju i lęku,
  • depresja,
  • drażliwość,
  • pogorszenie samopoczucia.

W najcięższych przypadkach niedobór folianów może doprowadzić do: wad cewy nerwowej u płodu, niedokrwistości megaloblastycznej, zwiększenia poziomu homocysteiny (co w połączeniu z niedoborem witaminy B6 i kobalaminy, czyli witaminy B12 u osoby dorosłej może doprowadzić do rozwoju miażdżycy), a nawet do nowotworów. Jeśli ciężarna nie ma odpowiedniego poziomu folianów, wówczas u rozwijającego się nowo poczętego dziecka mogą wystąpić zaburzenia rozwoju układu nerwowego, które mogą prowadzić do rozszczepienia kręgosłupa, przepukliny mózgu i rdzenia kręgowego oraz bezmózgowia.

Ponadto, warto dodać, że wyniki niektórych badań naukowych potwierdzają, że niedobór folianów przyczynia się do rozwoju choroby Alzhaimera.

Nadmiar folianów – objawy

Zbyt duża ilość folianów dostarczanych do organizmu, np. w formie suplementów kwasu foliowego  i jego pochodnych (spożywanie powyżej 15 mg na dobę, jeśli brak jest stwierdzonych niedoborów), prowadząca do zwiększonego poziomu tych związków w organizmie, nie wywołuje zazwyczaj poważnych działań niepożądanych i nie powoduje efektu toksycznego. Niekiedy mogą wystąpić objawy alergiczne, takie jak odczyny skórne oraz łagodne zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego i układu nerwowego, a także szkodliwe kryształy folacyny w moczu.

Warto dodać, że nadmiar kwasu foliowego w organizmie maskuje początkowe objawy niedoboru witaminy B12, co może w konsekwencji doprowadzić do opóźnionej diagnozy i rozpoczęcia leczenia.

Istnieją również przypuszczenia, że nadmiar folianów może prowadzić do hipermetylacji DNA, co może spowodować inaktywację genów supresorowych, odpowiedzialnych za prawidłową kontrolą podziałów komórkowych.

Co suplementować z folianami, a co ogranicza ich przyswajalność?

Foliany są wrażliwe na działanie podwyższonej temperatury, światła, a także pH środowiska. W trakcie przechowywania żywności bogatej w kwas foliowy i jego pochodne, związki te ulegają procesowi utleniania do form słabiej przyswajalnych. Podczas gotowania oraz przetwarzania folianów następuje znaczna ich utrata, przy czym strata zawartości początkowej może sięgać 40–70%. Dlatego produkty będące źródłem folianów, jak owoce i warzywa najlepiej przechowywać w niskiej temperaturze, w zaciemnionym miejscu. Dodatkowo najkorzystniej spożywać je na surowo lub po łagodnej obróbce termicznej, np. gotowaniu na parze. Wchłanianie kwasu foliowego i jego pochodnych może poprawić jednoczesna podaż źródeł witamin z grupy B oraz witaminy C. Z kolei zmniejszenie wchłaniania folianów mogą spowodować alkohol lub hormonalne środki antykoncepcyjne. Zalecane dzienne spożycie folianów to 400 µg.

  1. Kapka-Skrzypczak L. i in., Kwas foliowy – skutki niedoboru i zasadność suplementacji, „researchgate.net”, [online], https://www.researchgate.net/publication/339273951_Kwas_foliowy_-skutki_niedoboru_i_zasadnosc_suplementacji, [dostęp:] 10.11.2021 r.
  2. Bomba-Opoń D. i in., Suplementacja folianów w okresie przedkoncepcyjnym, w ciąży i połogu. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, „perinatolo-gia.umed.pl”, [online], http://perinatologia.umed.pl/wp-content/uploads/2018/02/56597-143992-2-PB.pdf, [dostęp:] 10.11.2021 r.
  3. Cieślik E.  i in.m Ocena wiedzy i pobrania kwasu foliowego przez kobiety w wieku rozrodczym, „phie.pl”, [online], http://www.phie.pl/pdf/phe-2013/phe-2013-3-594.pdf, [dostęp:] 10.11.2021 r.
  4. Cieślik E. i in., Kwas foliowy – występowanie i znaczenie, „phie.pl”, [online],  http://www.phie.pl/pdf/phe-2012/phe-2012-1-001.pdf, [dostęp:] 10.11.2021 r.
  5. Sikorska-Zimny K., Występowanie oraz wpływ kwasu foliowego na organizm ludzki, „ptfarm.pl”, [online], https://www.ptfarm.pl/pub/File/Bromatologia/2013/4/BR%204-2013%20s.%20496-501.pdf, [dostęp:] 10.11.2021 r.
  6. Cieślik E. i in., Skutki niedostatecznej podaży kwasu foliowego ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia dla kobiet w wieku rozrodczym, „h-ph.pl”, [online], http://www.h-ph.pl/pdf/hyg-2011/hyg-2011-4-431.pdf,   [dostęp:] 10.11.2021 r.
  7. Gaszyńska J., Kwas foliowy – rola i zasadność suplementacji u różnych grup pacjentów, „woia.pl”, [online], https://www.woia.pl/dat/attach/836_praca-specjalizycyjna---mgr-joanna-gaszynska.pdf,  [dostęp:] 10.11.2021 r.
  8. Czeczot H., Kwas foliowy w fizjologii i patologii, „phmd.pl”, [online], https://phmd.pl/api/files/view/2780.pdf, [dostęp:] 10.11.2021 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Leki przeciwwirusowe na grypę. Czym jest amantadyna, rymantadyna, oseltamiwir i zanamiwir?

    Najsilniejszymi lekami przeciwwirusowymi na grypę są amantadyna, rymantadyna (leki starej generacji), oseltamiwir i zanamiwir (leki nowej generacji). Stosowane są jedynie na wskazanie lekarza, który tylko w uzasadnionych przypadkach wdroży leczenie tymi substancjami. Mają one charakter wirusostatyczny, a leczenie z ich udziałem trwa najczęściej 5. dni. Jakie są przeciwwskazania do stosowania leków przeciwwirusowych, jaki jest ich mechanizm działania oraz kiedy leki na grypę są skuteczne? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Etenzamid – składnik leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Właściwości, przeciwwskazania

    Etenzamid, czyli salicylan, to składnik, który często jest łączony z kwasem acetylosalicylowym i kofeiną. Komplet tych związków sprawia, że ich skuteczność przeciwbólowa lub przeciwzapalna jest bardzo wysoka. Zazwyczaj preparaty z tym składnikiem zalecane są w bólach głowy, bólach mięśniowo-szkieletowych, a także bólach o umiarkowanym nasileniu o podłożu zapalnym. Czy u dzieci można stosować etenzamid, jaka jest bezpieczna, maksymalna dawka dzienna tej substancji dla osoby dorosłej i jaki jest mechanizm działania etenzamidu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Izotretynoina – działanie, dawkowanie, skutki oboczne, zasady terapii

    W ostatnich latach bardzo popularne stało się leczenie trądziku izotretynoiną. Pomimo wielu skutków ubocznych, z jakimi wiąże się ta terapia, decydują się na nią nawet te osoby, u których trądzik nie jest wyjątkowo nasilony. Czym jest izotretynoina, dlaczego kobiety w ciąży nie mogą jej stosować oraz jak wylicza się dawkę skumulowaną?

  • Dlaczego profilaktyczne picie płynu Lugola jest niebezpieczne dla zdrowia?

    W ostatnich dniach bardzo wzrosło zainteresowanie płynem Lugola. Niektórzy próbują stosować go profilaktycznie, a nie na skutek wyraźnych wskazań zdrowotnych. Wprawdzie płyn Lugola wykazuje działanie antyseptyczne, a znajdujący się w nim jod wpływa korzystnie na pracę tarczycy, tak zażywanie go na „ własną rękę" może mieć bardzo negatywne, a wręcz tragiczne w skutkach konsekwencje. Dlaczego nie powinniśmy stosować płynu Lugola bez wyraźnych wskazań lekarskich i czym jest trądzik jodowy? 

  • Chlorheksydyna – w czym wystepuje? Leki z nią w składzie

    Chlorheksydyna to jeden ze środków najpowszechniej stosowanych do celów antyseptyki. Warto wiedzieć w jakich produktach występuje oraz jakie są przeciwwskazania do jego użycia. 

  • Jak działa mentol? W jakich produktach można go znaleźć?

    Mentol, który kojarzymy ze świeżym zapachem i odświeżającym smakiem, wykazuje wiele właściwości leczniczych. Z tego względu znajdziemy go nie tylko w kosmetykach czy popularnych produktach spożywczych, ale także i farmaceutykach. Jakie zatem dokładnie działanie wykazuje mentol? Czy może być szkodliwy? Kto powinien ograniczyć jego stosowanie?

  • Co stosować na oparzenia?

    Niewielkie i stosunkowo niegroźne oparzenia objawiają się zaczerwienioną skórą, bólem, obrzękiem lub pęcherzami. Możemy je samodzielnie wyleczyć przy zastosowaniu odpowiednich środków. Jakie zatem preparaty na oparzenia warto mieć w domowej apteczce? Podpowiadamy.

  • Jodek potasu – działanie, dawkowanie, profilaktyka. Kiedy i dlaczego należy go użyć?

    Określoną dla danej grupy wiekowej ilość jodku potasu należy przyjąć w jednorazowej dawce dobowej, która umożliwi wysycenie tarczycy i jej ochronę przed radioaktywnym jodem.  Przyjęcie odpowiedniej ilości jodku potasu chroni przed narażeniem popromiennym przez maksymalnie 24 godziny od przyjęcia dawki wysycającej. Czy profilaktyczne zażywanie jodku potasu jest wskazane i bezpieczne?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij