Betanina (E162) – właściwości, zastosowanie i wpływ na zdrowie czerwieni buraczanej
Joanna Orzeł

Betanina (E162) – właściwości, zastosowanie i wpływ na zdrowie czerwieni buraczanej

Betanina, znana też jako czerwień buraczana, to naturalny barwnik stosowany głównie w przemyśle spożywczym. Jakie ma właściwości, w jakich produktach ją znajdziemy oraz jaki jest jej wpływ na nasze zdrowie? Dowiedzmy się więcej. 

Stosowanie barwników spożywczych ma niezwykle długą historię, sięgającą nawet czasów starożytnego Egiptu, gdzie używano w tym celu np. kurkumy i koszenili. Barwienie żywności jest wbrew pozorom działaniem o kluczowym wpływie na wybory konsumentów: to właśnie intensywna, żywa, jednorodna barwa karmi zmysł wzroku i decyduje o tym, że dany produkt zaklasyfikowany zostaje jako apetyczny, kuszący, świeży i zdrowy. Często w przemyśle spożywczym to barwa czyni jakość. 

Betanina – co to za związek? 

Betanina (ang. betanin) to substancja organiczna, naturalny barwnik pochodzenia roślinnego należący do glikozydów, do grupy barwników betalainowych. Betalainy (od łac. beta – burak) to żółte i czerwono-fioletowe barwniki, które swoje zabarwienie zawdzięczają układowi chromoforowemu (układ atomów, których obecność w cząsteczce związku organicznego warunkuje jego barwę) trzech podwójnych sprzężonych wiązań.

W latach 19631964 odkrywano struktury pierwszych betalain, wśród nich – betaniny, barwnika buraka ćwikłowego Beta vulgaris, czyli podstawowej betalainy, bo stanowiącej nawet 7595% ich ogółu. 

Po co roślinom tak intensywne zabarwienie? Betalainy, lokujące się w wakuolach, pełnią szereg funkcji: ułatwiają zapylanie roślin przez owady, równocześnie odstraszając nieproszonych gości. Dodatkowo działają antyoksydacyjnie oraz chronią przed szkodliwym promieniowaniem UV. 

Betanina zbudowana jest z reszty kwasu betalamowego i cyklo-DOPA (cyklo-3,4-dihydroksyfenyloalaniny). Prócz korzenia buraka ćwikłowego występuje też w boćwinie, w owocach niektórych kaktusów, w smoczym owocu (zwanym pitają).

Zawartość betaniny w korzeniach buraków zależy od ich odmiany i oscyluje w granicach 0,10,25%. Co ciekawe, hoduje się już specjalne odmiany buraków o podwyższonej zawartości tego związku (np. odmiana Chrobry zawiera ok. 0,3% betaniny). 

Betanina jako barwnik spożywczy zakodowana jest symbolem E162, a w składach produktów żywnościowych kryje się też pod nazwami czerwień buraczana, ekstrakt lub sok z buraka czerwonego. 

Betanina a betaina 

Betanina nieprzypadkowo kojarzy się z betainą. Ta druga to N,N,N-trimetyloglicyna, produkt utleniania choliny, pochodna aminokwasu glicyny. Ją również wykryto w buraku (Beta vulgaris), jednak w odmianie cukrowej – stąd wynika podobieństwo nazw dwóch omawianych związków. Betaina bywa stosowana jako suplement diety regulujący poziom homocysteiny, a w hodowli zwierząt przyczynia się do wzrostu masy mięśniowej, polepszając skład i jakość mięsa. 

Betanina – właściwości 

Betanina występuje w postaci preparatu sypkiego o barwie od amarantowej, ciemnoczerwonej aż do fioletowej. Jest dobrze rozpuszczalna w wodzie, tworzy w niej klarowne roztwory o obojętnym smaku i zapachu. Jest wrażliwa na światło, na wysoką temperaturę, na działanie jonów metali, na środowisko o wysokiej kwasowości (co determinuje sposoby jej wykorzystania). 

Polecane dla Ciebie

W jakich produktach można znaleźć betaninę (E162)? 

W przemyśle spożywczym ze względu na niską stabilność w wysokich temperaturach i wrażliwość na światło betanina stosowana jest przede wszystkim w przemyśle mleczarskim. Jest dodatkiem barwiącym do lodów, jogurtów, napojów mlecznych. Dzięki odporności na działanie cukrów jest też częstym dodatkiem do wyrobów cukierniczych, kisieli, galaretek, lizaków, cukierków, słodkich napojów kolorowych, dżemów. Barwi napoje alkoholowe, dania typu instant, sosy. 

Przemysł farmaceutyczny używa czerwieni buraczanej np. do barwienia smakowych tabletek musujących (wapnia lub multiwitamin) oraz suplementów diety w postaci proszków do rozpuszczenia i wypicia. Betanina jest również substancją barwiącą stosowaną w kosmetykach. 

Betanina a zdrowie 

Betanina ma silny, zbawienny wpływ na organizm, a przy tym nie wykazuje na organizmy żywe działania niekorzystnego. Jako dodatek do żywności jest uznawana za substancję nieszkodliwą. Nie działa hepatotoksycznie, nie wykazuje właściwości mutagennych, nie powoduje alergii. W warunkach fizjologicznych związek ten zostaje całkowicie wydalony z organizmu wraz z moczem. 

Wszystkie produkty roślinne zawierające barwniki z grupy betacyjanin wykazują działanie antyoksydacyjne. Burak czerwony, którego głównym pigmentem jest betanina, zaliczony został do dziesięciu warzyw o najwyższym potencjale przeciwutleniającym. Betanina wychwytuje wolne rodniki zdecydowanie silniej niż robią to barwniki z grupy antocyjanów. Betanina działa również przeciwzapalnie oraz uszczelnia naczynia krwionośne. Ma właściwości przeciwnowotworowe: indukując procesy apoptozy (śmierci komórki), ogranicza proliferację (namnażanie) komórek nowotworowych. Dodatkowo betanina ma zdolność do wnikania do wnętrza bakterii, tym samym hamując ich rozwój i namnażanie. 

Ze względu na brak doniesień o szkodliwości i toksyczności betaniny nie została ustalona dla niej dawka ADI (maksymalne dopuszczalne dzienne pobranie, ang. Acceptable Daily Intake). Stosuje się ją zatem w ilościach minimalnych, z zastosowaniem zasady q.s. (quantum satis, z łac. w ilości potrzebnej, dostatecznej). 

Co więcej, betanina została dopuszczona do stosowania w produktach specjalnego przeznaczenia medycznego oraz żywności dla dzieci do 3. roku życia. 

Niekorzystny potencjalny wpływ na fizjologię człowieka może mieć jedynie nadmierne spożycie koncentratów buraczanych, jednak mówimy tu o stężeniach trudnych do osiągnięcia przy zwyczajowym sposobie odżywiania się. Taki nadmiar wiąże się z dużym stężeniem azotanów (które mogą formować kancerogenne nitrozaminy) oraz z gromadzącymi się w bulwie buraka jonami metali ciężkich, mogącymi zaburzać niektóre procesy fizjologiczne. 

  1. K. Lis, Z. Bartuzi, Naturalne i identyczne z naturalnymi barwniki spożywcze a alergie pokarmowe, „Alergia Astma Immunologia”, nr 25 (2) 2020. 
  2. T. Krzyśko-Łupicka, M. Kręcidło, Ł. Kręcidło, Barwniki w żywności a zdrowie konsumentów, „Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych”, nr 65 (4) 2016. 
  3. E. Klewicka, Betacyjaniny – biodostępność i biologiczna aktywność, „ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość”, nr 2 (81) 2012. 
  4. M. Szalaty, Znaczenie fizjologiczne oraz biodostępność betacjanin, „Postępy Fitoterapii”, 1 2008. 
  5. E. Kłoczewska, Zastosowanie elektroforezy kapilarnej do rozdzielania i identyfikacji barwników betalainowych w produktach spożywczych, Praca Dyplomowa, Politechnika Warszawska, Wydział Chemiczny, Warszawa 2015. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Bursztyn – pochodzenie, właściwości i zastosowanie

    Jednym z nieodzownych elementów nadbałtyckiego krajobrazu są miejsca, w których kupimy wyroby z bursztynu. Choć pierwsze skojarzenie z tym minerałem to biżuteria, producenci oferują również nalewki, maści i wiele innych produktów. Czym jest bursztyn i jak powstaje? Czy ma właściwości lecznicze? Jak rozpoznać ten prawdziwy?

  • Kwas elagowy – właściwości, występowanie, zastosowanie

    W naturze można odnaleźć niezliczoną ilość substancji aktywnych, które wykazują działanie ochronne i/lub lecznicze. Jedną z nich jest kwas elagowy, nad którym trwają intensywne badania. Dlaczego świat nauki tak ochoczo eksploruje jego właściwości? Sprawdziliśmy!

  • Johimbina – właściwości i zastosowanie

    Jednym z alkaloidów, których oddziaływanie na organizm ludzki zostało stosunkowo dobrze zbadane, jest johimbina. Znana jako „spalacz tłuszczu” lub składnik pomagający w problemach z uzyskaniem wzwodu członka. Czym zatem jest johimbina i jak działa na nasz organizm? Czy może wspomagać odchudzanie? I czy jest bezpieczna? Odpowiadamy.

  • Jak działa mentol? W jakich produktach można go znaleźć?

    Mentol, który kojarzymy ze świeżym zapachem i odświeżającym smakiem, wykazuje wiele właściwości leczniczych. Z tego względu znajdziemy go nie tylko w kosmetykach czy popularnych produktach spożywczych, ale także i farmaceutykach. Jakie zatem dokładnie działanie wykazuje mentol? Czy może być szkodliwy? Kto powinien ograniczyć jego stosowanie?

  • Garbniki – właściwości i zastosowanie

    Znane są od wieków, używane zarówno w przemyśle, farmakognozji, kosmetyce. Co zatem wiemy o garbnikach? Jakie są ich właściwości? W jakich produktach możemy je znaleźć?   

  • Dioksyny – toksyczność, objawy i skutki zatrucia

    Dioksyny należą do chorobotwórczych związków chemicznych, które od lat znajdują się na listach światowych organizacji dbających o zdrowie i życie ludzi oraz zwierząt, a także nadzorujących dobrostan środowiska. To substancje niemające żadnego praktycznego zastosowania, ale za to z długą listę skutków ubocznych ich obecności w organizmie. Czym są dioksyny i dlaczego są groźne?

  • Minerał mika – właściwości kosmetyków z łuszczykiem

    Mika, nazywana łuszczykiem, to minerał, który wykorzystuje się w wielu gałęziach przemysłu. Do branż, w których mika jest niezwykle ceniona, zalicza się przemysł kosmetyczny. Zwłaszcza producenci kosmetyków mineralnych korzystają z naturalnych złóż miki. Jakie cechy powodują, że ten minerał jest szczególnie ceniony? W jakich produktach można go znaleźć? Czy jest bezpieczny?

  • Wazelina – jak działa?

    Wazelina od lat cieszy się popularnością wśród ludzi w każdym wieku ze względu na jej uniwersalne zastosowanie. W poniższym artykule omawiamy wszystkie zalety i właściwości wazeliny, a także sprawdzamy, czy jej stosowanie jest bezpieczne.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij